‘Sự tích và nghệ thuật Hát bộ’: quyển sách bằng quốc ngữ đầu tiên khảo về Hát bội

Bạn đang xem: ‘Sự tích và nghệ thuật Hát bộ’: quyển sách bằng quốc ngữ đầu tiên khảo về Hát bội tại imperialhotelschool.edu.vn

Sách của NXB Mai Lĩnh 1943 – Ảnh: tư liệu 

1. Dẫn luận

Giáo sư Đoàn Nồng (1903 – 1978) là một trí thức Tây học đầu thế kỷ 20. Tốt nghiệp tại Hà Nội, chuyên ngành văn học. Trước năm 1945, ông từng làm Đốc học thành thị Huế, tức là chức Thanh tra Giáo dục chính quyền thuộc địa Pháp ở Huế. Ở xứ Thần Kinh người ta thường gọi cụ là Ông Đốc. Ông dạy văn học Pháp ở trường Quốc Học. Học trò của ông có nhiều thi sĩ, nhà văn và nhà nghiên cứu nổi tiếng hiện giờ như: Phan Cự Đệ, thi sĩ Tố Hữu, Chế Lan Viên, Huy Cận… Sau năm 1945 ông đi kháng chiến ở miền Bắc. Tới năm 1960 ông chuyển sang dạy tiếng Pháp ở khoa Pháp Văn của trường Đại học Sư phạm Hà Nội cho tới năm 1968 mới nghỉ hưu. Trong thời hưu trí, ngoài việc tham gia hiệp tác giảng dạy ở Bộ Ngoại giao, nhà nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa còn đề xuất Giáo sư Đoàn Nồng phát biểu những ý kiến thông qua giới thanh niên trí thức lúc bấy giờ cho phía nước ngoài hiểu được tâm tư, ước muốn của thanh niên Việt Nam. Cũng trong thời kì này, ông Đoàn Nồng còn hiệp tác với Thông tấn xã Việt Nam: vừa dạy tiếng Pháp, vừa dạy viết văn cho viên chức. Theo lời kể của ông Đoàn Công là con út của Giáo sư Đoàn Nồng thì cũng trong thời kì này, ông cụ tặng hết toàn thể sách của mình cho Thông tấn xã Việt Nam, kể cả trước tác Sự tích và nghệ thuật hát bộ của mình, do đó gia đình hiện thời ko còn lưu giữ sách vở nào của ông để lại.1

Tác phẩm Sự tích và nghệ thuật hát bộ nhưng người viết nhận định là quyển sách bằng quốc ngữ trước nhất khảo luận về nghệ thuật Hát bội của Việt Nam, ra đời trong sự mong đợi của giới nghiên cứu về nghệ thuật sân khấu cựu truyền Việt Nam vào thập niên 1940. Bởi vì là tác phẩm tiền phong trong lĩnh vực này, nên tác phẩm có một vai trò và vị trí nhất mực trong giới nghiên cứu nghệ thuật Hát bội, cũng bởi lý do tiền phong đó nhưng tác phẩm vừa có ý nghĩa thực tiễn, vừa có những thiếu sót nhất mực. Bài viết sau đây xin phép thảo luận những vấn đề vừa nêu trên.

2. Ra đời và tranh luận

Hát bội (miền Bắc gọi là tuồng) là một loại hình nghệ thuật trình diễn sân khấu có từ lâu đời của nước ta. Kể từ đầu thế kỷ 20 đã mở đầu được giới nghiên cứu đem ra thảo luận. Có thể nói bài viết bàn về xuất xứ của nghệ thuật Hát bội này trước nhất phải kể tới bài Lược khảo về tuồng hát An Nam của Đạm Phương Nữ Sử đăng trên tạp chí Nam phong số 76 (10/1922) từ trang 303 – 307; bài viết thứ hai là Tuồng hát An Nam của ông Vũ Ngọc Phan trên “Revue Franco Annamite” ra ngày 1 er Avril 1933 từ trang 14-19. Đây có nhẽ cũng là hai bài viết làm nền tảng để ra đời một tác phẩm (sách chuyên khảo) hoàn chỉnh hơn mang tên Sự tích và nghệ thuật Hát bộ của ông Đoàn Nồng, do Mai Lĩnh xuất bản năm 19422,2 và ngay tức thì dấy lên một loạt những ý kiến xoáy quanh chủ đề của quyển sách cũng như mảng nghiên cứu về loại hình nghệ thuật này.

Ở đây, tác giả Đoàn Nồng mạnh dạn nêu lên ý kiến riêng cá biệt của mình về tên gọi của loại hình Hát bội – cái tên nhưng toàn thể người dân đều thân thuộc tương tự, còn ông mạnh dạn cho rằng: “Tên ‘hát bội’ nhưng hiện giờ đã công dụng để gọi thứ hát tuồng cổ của ta có nhẽ nguyên là chữ ‘Hát bộ’ nhưng ra” và ông giảng giải “Bộ tức là bước đi, đi bộ; ‘hát bộ’ tức là vừa hát vừa đi, và làm bộ tịch để trình diễn cảm giác, thiện cảm với câu hát.”3 Và một loạt lập luận khác của ông về tên gọi “Hát bộ” ở ngay trong tác phẩm (được khảo chú ở phía sau đây) và kể cả trong bài viết ông bàn dặm thêm trong bài Bàn về chữ “bội” trên Tạp chí Tri tân số 163, ngày 19 tháng 10 năm 1944, trang 6-7.

Về quyển Sự tích và nghệ thuật Hát bộ của tác giả Đoàn Nồng ra đời, với vị trí tiền phong của nó, tác phẩm được nhà nghiên cứu kỳ cựu và lão thành đương thời là Ứng Hòe Nguyễn Văn Tố giới thiệu như sau:

Hồi tháng mười tây năm ngoái ông Đoàn Nồng, giáo sư trường Khải Định ở Huế, có ra một quyển sách tên là Sự tích và nghệ thuật HÁT BỘ, in ở Hà Nội trong “Văn học tùng thư” của nhà Mai Lĩnh, được 321 trang, khổ giấy 12×8. Có phụ thêm độ hai chục bức tranh, vẽ những mũ áo, xiêm giáp, và cách điểm xuyết của nghề hát bội như vẽ mặt Quan Công thì đỏ, mặt Bao Công thì đen…

Sách chia ra ba chương: chương thứ nhất nói về gốc tích và những cái hay cái khéo của nghề hát bội; chương thứ hai thuật qua những lớp tuồng thường dẫn; chương thứ ba sao lại những lớp tuồng hay xưa nay vẫn đem diễn, thành một quyển sách vừa khảo cứu vừa trích diễm. Lời văn giản dị hoạt bát, thuần một giọng ta, ko nhiễm lối văn Tây hoặc văn Tàu; quốc ngữ nhưng được như thế đã là có công lắm.”4

Ngoài những ưu điểm tiền phong nổi trội của quyển sách. Không những thế, quyển sách đã làm dấy lên một loạt dư luận nói về loại hình sân khấu này, kể cả cái tên “Hát bộ” nhưng tác giả Đoàn Nồng nêu ra, đương thời các nhân vật Nguyễn Văn Tố, Hòa Trai, Đào Trọng Đủ ngay ngay lập tức phản biện và bình luận, tuy có sôi nổi nhưng cũng ko đi tới nhất trí, đa số vẫn giữ lập luận cho rằng nên sử dụng danh từ “hát bội” hơn là “hát bộ”:

“Dù sao ở tên sách, ko nên vội chữa như thế, có muốn hạch sách gì, nên nói ở trong sách thì hơn. Vẫn biết rằng xưa nay quen nghe chữ “bội”, hiện giờ thấy viết chữ “bộ”, thì cũng tưởng là mất chữ i nhưng thôi, chớ ko quan hệ gì; Nhưng những chữ nhà nghề như thế ko nên đổi.”5

Và một lần nữa trong bài trả lời cho ông Đoàn Nồng trên tạp chí Tri Tân:

“Đầu nghĩa có giống nhau, cũng chưa nên đổi vội vì một đàng (hát bội) đã khái niệm rõ ràng ở các quyển tự vị, từ Nam chí Bắc, vả lại là tên phải in trên bìa sách, một đàng (hát bộ) chưa có tự vị nào chép. Nhưng dùng lạ chưa được nhất luận.”6

Và sau đó, mặc dù ông Hòa Trai có bán tín bán nghi, nhưng cũng lập luận phản bác, và rồi đồng ý với ý kiến của ông Nguyễn Văn Tố:

“Nên dẫu có nghe cụ Đào Tấn viết bằng chữ Nho: “Học Bộ Đình 學步亭” tôi cũng còn rụt rè chưa giám [dám] tin “Bộ” là đúng nhưng tiếng “bội” là sai. Vì có nhẽ chẳng qua lúc muốn làm tấm bảng đặt trên ngõ nhà dạy hát của cụ, cụ cũng chưa rõ “Bội” tức là gì, nôm hay chữ, viết ra sao cho phải, nên sẵn có chữ “Bộ”, nghe hơi giống “Bội”, lại có thể “nêu cái rực rỡ” của một thứ hát “chú trọng điệu bộ”, cụ bèn viết chữ đấy. Cũng như có cụ nhà Nho khác gặp tiếng Phan Rí, ko thể viết “rí” ra chữ Nho thế nào nhưng cũng chẳng hiểu “rí” tức là gì, liền viết “Phan Lý”. Vả lại, nghệ thuật này Tàu lắm, nhưng cái tên cũng Tàu nốt (bộ là chữ Nho) vậy sao ko thấy Tàu dùng “Bộ xướng”, “Bộ ưu”? Đồng ý với ông Nguyễn Văn Tố, tôi chủ trương dùng tiếng Bội là phải hơn vì nó được “công dụng”.”7

Xem thêm bài viết hay:  Những bài thơ chia tay người yêu hay nhất

Cho thấy tiếng “Hát bộ” được ông Đoàn Nồng đề xuất và gặp nhiều phản bác của giới học thuật, và mãicho tới thập niên 60 ông Trần Văn Khải cũng bộc bạch ý kiến ko nhất trí trong tác phẩm Nghệ thuật sân khấu Việt Nam của mình in năm 1966, ông nói:

Hai danh từ “Hát Bội” và “Hát Bộ” đã làm cho nhiều người phân vân vì ko biết phải gọi thế nào cho đúng. Theo thiển cận chúng tôi, nên gọi “Hát Bội” bởi danh từ nầy đã có từ lâu và nó đúng với ý nghĩa của điệu hát đấy. Muốn minh xác điều nầy, chúng ta nên tham khảo những bộ tự điển xưa hơn hết đã xuất bản trong nước. Trong quyển nhứt Đại Nam Quốc âm tự vị của Huỳnh Tịnh Paulus CỦA, in tại Saigon năm 1895, nơi trang 67, có chữ BỘI 倍 thích nghĩa: Hơn, bằng hai. Có chua ở dưới: Gia bội = Thêm bằng hai, bằng ba. Trò bội = Cuộc ca hát. Hát bội = Con hát, kẻ làm nghề ca hát. Xem trong quyển Dictionnaire Annamite-Français của J.F.M.GÉNIBREL, in năm 1898 cũng tại Saigon, nơi trang 47, có chữ BỘI 倍 thích nghĩa: Bằng hai = double; Bội số = Multipe; Bội nhị = Doubler. Có chua thêm phía dưới: Bội bè = Comédie; Hát bội = Jouer la comédie. Chiếu theo hai bộ tự điển trên đây, chúng ta có thể kết luận rằng: tiếng “Hát Bội” do chữ “Bội” trong Gia Bội, Bội Nhị nhưng ra, tức là: thêm bằng hai, bằng ba. Người nào đã từng đi xem hát Bội đều nhận chân rằng trong điệu hát nầy, việc gì cũng “gia bội” (thêm lên). Một người Tướng có tánh nóng thường vẽ mặt rằn rực quá dữ, bộ tịch hung hăng, nói năng nóng tính. Thật ra, Tướng hồi xưa đâu có những cử chỉ, tiếng nói và mặt mũi quá hung tợn như thế. Nhưng muốn cho khán giả dễ thấy tánh tình bên trong của vai tuồng, nên diễn viên phải tăng thêm điệu bộ và hóa trang cách hung bạo tương tự. Cho nên, chúng ta chẳng nên lấy làm lạ cho sự diễn trò quá sự thực của điệu hát Bội vì là một điệu hát “Tăng thêm bội nhị, bội tam”. Còn tiếng “Hát Bộ” mới có lúc sau nầy, hồi Cải lương mới ra đời. Một số khán giả đi xem Cải lương, thấy điệu hát tả thực đấy ít có múa men ra bộ nhiều như hát Bội, nên gọi điệu hát sau này là hát Bộ, tức là hát có múa bộ nhiều để phân biệt với điệu hát Cải lương. Những người dùng tiếng hát “Bộ” là dùng sai ý nghĩa của điệu hát cổ điển nước nhà. Thế nên, chúng ta phải dùng tiếng “Hát Bội” mới đúng nghĩa.” 8

Tiếng “Hát bộ” do Đoàn Nồng nêu ra đã ko tránh được sự phản bác của giới học thuật, mặc dù lập luận của ông có chặt chẽ theo cái ý của mình nêu ra, bản thân các ông Nguyễn Văn Tố và Hòa Trai ít nhiều cũng có sự nhất trí, nhưng cuối cùng vẫn ko thừa nhận nó là đúng. Điều này cũng ko phải là một cái lỗi học thuật cho danh từ “Hát bộ”, bởi lẽ chúng ta dựa vào những lập luận đấy thì ít nhiều cũng cảm thấy có cái lý của nó. Cái đáng quan tâm hơn nữa cho nghiên cứu, cho nền học thuật nước nhà về bộ môn sân khấu là cái nhìn đa chiều, khách quan, tiếng “Hát bội” có trước và thông dụng, khó tránh kiểu “đi riết thành lối, nói riết thành quen” và hiển nhiên nó được phần đông người ta thừa nhận và ủng hộ.

Tuy nói “Hát bộ” ko được ưu ái cho lắm, nhưng xét về lập luận thì cũng có lý, thế vì sao chúng ta ko thừa nhận nó như là một cái tên có cùng chung ý nghĩa với “Hát bội” cũng giống như miền Bắc thì gọi là “Hát tuồng” còn miền trong này lại gọi là “Hát bội” cũng là một loại hình nhưng chữ tuồng và chữ bội khác hẳn nhau về hình thức con chữ thì lại được chấp nhận, còn chữ bội và chữ bộ vì xê xích một chữ cái i nhưng hóa ra lại khó thông nhau, cũng như nguyên tắc dân gian ông bà ta nói “xa thương, gần thường” vậy.

Không những thế, trong những sách bổn tuồng in vào đầu thế kỷ 20, chúng ta cũng thỉnh thoảng bắt gặp cách tác giả gọi là tuồng “hát bộ” thay vì “hát bội”, như trong bổn tuồng Vợ Ngũ Vân Thiệu bị tên: “Đoạn nầy theo hát bộ thì Châu Xáng mượn thanh long đao của Quan Công. Tiếc vì tác giả ko thể đặt được là sợ e choáng giấy, xin độc giả thứ cho”9 , trong phần giới thiệu các sách bổn tuồng trong bổn tuồng Tây Hà hội thê giới thiệu “Các thứ tuồng hát bộ” 10…

Nếu như thay vì chúng ta ko thể phản bác danh từ “Hát bộ” vì nguyên do là lúc lý giải nó cũng cảm thấy có đôi điều hợp lý, thì cũng phải chấp nhận nó như là một cái tên song song với danh từ “Hát bội” có phải cũng là hay ko? Thậm chí theo ông Tuần lý Huỳnh Khắc Dụng còn phân biệt rõ hai loại hình Hát bội và Hát bộ trong tác phẩm Hát bội (Théâtre traditionnel du Việt Nam) của mình năm 1970, sau lúc nêu lại những ý kiến của các sách và tự điển của các ông Đoàn Nồng, Nguyễn Văn Tố, Cố Génibrel, Bailly, Huỳnh Tịnh Của, cố Gouin… và kết luận:

“Vậy ta ko còn nhầm lẫn “hát bội” với “hát bộ” nữa: hát bội là lối diễn tuồng rút trong sử ký. Hát bộ là lối hát có múa, có bộ tịch. Cả hai đều khác với các hát thường như hát nói, hát xẩm, hát đúm, hát quan họ, hát trống quân, vân vân… nhưng lúc hát có trống, có chiêng. Các lối nầy, một người thủ nhiều vai một lúc và hát nhiều bài. Ở đây tuyệt nhiên ko có ra bộ. Con hát mường tượng người hát rong thời xưa, ko ở một chỗ nhứt định, người nào gọi về rạp hát cũng được. Hát bội, trái lại tập trung một nhóm nghệ sĩ, mỗi người đóng một vai, diễn trong rạp hát. Vả chăng, các tự điển từ Nam chí Bắc tuy ko giải rõ chữ Hát bội,
nhưng đều giải “bội” là diễn tuồng. Như thế, “bội” là một danh từ riêng để chỉ lối diễn tuồng.”11

Ngoài vấn đề chính được đem ra thảo luận rôm rả trên tin báo đương thời là danh từ “Hát bộ” ra thì trong lúc bình luận về quyển sách, ông Nguyễn Văn Tố cũng góp ý về một vài vấn đề khác tạo điều kiện cho quyển sách có thêm phần hoàn thiện. Chúng ta có thể tìm đọc cụ thể trong bài viết của ông trên Tạp chí Tri Tân đã nêu trên.

Xem thêm bài viết hay:  Các Hành Tinh Trong Hệ Mặt Trời (Thứ Tự – Kích Thước – Vị Trí)

3. Trị giá của tác phẩm

Xét về cái trị giá của tác phẩm Sự tích và nghệ thuật Hát bộ của ông Đoàn Nồng, người viết cảm thấy có những điểm đáng chú ý và đáng nêu ra sau đây:

– Đề xướng một danh từ Hát bộ cho giới học thuật nghiên cứu về sân khấu, văn học cũng như lịch sử, tiếng nói học đều phải vận công ra sức tìm tòi và nêu ý kiến. Từ đó tạo nên một cái nhìn đa chiều, khách quan cho việc nghiên cứu bộ môn Hát bội của chúng ta đương thời.

– Kể từ sau hai bài viết sơ thảo là Lược khảo về tuồng hát An Nam của Đạm Phương Nữ Sử trên tạp chí Nam phong năm 1923, và bài viết Tuồng hát An Nam của ông Vũ Ngọc Phan trên “Revue Franco Annamite” năm 1933, nêu ra những truyền thuyết và sử liệu sơ lược về gốc tích của bộ môn nghệ thuật Hát bội, thì tác phẩm Sự tích và nghệ thuật Hát bộ của Đoàn Nồng in năm 1943, có thể xứng đáng được coi như là một tác phẩm trước nhất bằng quốc ngữ hoàn chỉnh đi thẳng vào vấn đề nghiên cứu Hát bội, tuy  rằng chưa thực sự hoàn chỉnh nhưng nó cũng là bước đầu cho phong trào nghiên cứu tập trung về nghệ thuật sân khấu nước nhà (Hát bội). Từ những chứng cứ sử liệu đã được nêu ra, ông còn phấn đấu nêu lên những ức thuyết trong dân gian để người đọc và nhà nghiên cứu sau này có cơ sở tìm hiểu thêm bằng những manh mối đó, đồng thời đưa ra những ý kiến và lập luận tư nhân để thẩm định những ức thuyết đó.

– Nêu sơ lược về sự tăng trưởng của nghệ thuật sân khấu Trung Quốc và Hát bội Việt Nam để có cái nhìn so sánh tương quan.

– Ra sức tổng kết các đặc điểm của nghệ thuật Hát bội, tập trung nêu lên cho người đọc thấy rõ những đặc trưng của điệu bộ, dàn cảnh, cách nhưng con hát vẽ mặt Hát bội, cho tới phục trang xiêm giáp của con hát, nêu đặc điểm của các làn điệu trong Hát bội liên kết với tính văn học của ca từ, qua những tư tưởng và tình tiết của những tuồng Hát bội đi sâu phân tích bằng góc nhìn văn học, trên ý thức: “Hát bộ ko phải là một nghệ thuật nhưng thôi, hát bộ là một biển văn học gồm tất cả các lối văn vần và văn xuôi nữa. Thế nhưng các chương trình quốc văn dạy trong các trường Cao Đẳng tiểu học và trung học có đủ các lối thi ca, nào văn tế, hát nói, nào xẩm nhà trò, nói vè v.v…, chỉ trừ Hát bộ chưa có. Cái thiếu sót đấy quá quan trọng; mục tiêu của chúng tôi là ước mong bổ khuyết chỗ đó.”12
, để cho thấy tính văn học của tuồng Hát bội, chứ ko phải chỉ thẩm định riêng nghệ thuật Hát bội với mỗi một vai trò là sân khấu, hí kịch vậy.

– Ở “Chương nhị” và “Chương ba” là một công phu đáng phải kể tới của ông Đoàn Nồng trong việc giữ gìn và phổ thông bổn tuồng Hát bội. Kể từ sau lúc quyển sách ra đời, giới nghiên cứu văn học mới mở đầu coi trọng tính văn học của bổn tuồng hát bội, đưa vào sách giáo khoa thảo luận và thẩm định nhiều hơn về nó, chứ ko thuần tuý chỉ thưởng thức nó về mặt sân khấu. Ông Đoàn Nồng đã bỏ công sưu tập, chú thích, trích đoạn và viết lược thuật cho những tuồng Hát bội trứ danh từ xưa tới nay, nêu lên sơ lược về lịch sử của những bổn tuồng hát bội, đây là một công việc giữ gìn và phổ thông hết sức hữu hiệu của tác giả. Vì nếu như người ta muốn quan tâm tới Hát bội, nhưng vì văn hoa và từ dùng chuyên cho bộ môn này quá khó, nếu ko được ghi chép và giảng giải lưu lại và phổ thông, thì tới một khoảng thời kì nào đó người ta sẽ khó nhưng đọc hiểu được bổn tuồng hát bội, chứ nói chi là nghe hát nhưng hiểu được vậy. Nghiên cứu về văn học Hát bội cũng chính là nghiên cứu về văn học Cải lương tuồng Tàu thời kỳ đầu, vì mảng Cải lương tuồng Tàu này phần được chuyển thể từ các tình tiết có sẵn của bổn tuồng Hát bội nhưng ra, tuy tu bổ nghệ thuật theo lối Cải lương, nhưng văn từ vẫn còn mang đậm tính văn học của Hát bội.

4. Giới hạn và nền tảng tăng trưởng

Tuy là một tác phẩm tập trung thảo luận về bộ môn Hát bội gần như toàn diện, nhưng vì là tác phẩm nghiên cứu với địa vị khai sơn phá thạch thì nó vẫn còn một số thiếu sót, ngoài những sơ sót nhưng ông Nguyễn Văn Tố đã nêu ra, thì người viết nghĩ còn vài điểm cần phải bổ túc:

– Các cứ liệu về lịch sử vẫn còn nhiều thiếu sót: ngoài cái cứ liệu về Lý Nguyên Cát đời Trần ra thì trước đó đời Tiền Lê thời Lê Ngọa Triều, đời Lý cũng có những ghi chép về bọn “ưu nhân” (tức là con hát) cần phải được bổ sung.

– Về phần âm nhạc của Hát bội, tuy có được tác giả Đoàn Nồng nói trong phần “Các điệu hát”, nhưng cũng chỉ tập trung nói với góc độ ca từ, văn học, chứ chưa nói tới phần âm nhạc của Hát bội một cách cụ thể bằng lý thuyết âm nhạc, điều đó cũng gây khó khăn trong quá trình tiếp thu âm nhạc của Hát bội.

– Trong phần âm nhạc của Hát bội, lại thiếu hẳn đi phần nói về nhạc cụ: đờn địch, kèn trống… kể cả các thể thức quan trọng của đánh trống nhưng đặc thù là trống chầu.

Bởi những thiếu sót trên, và cũng với vai trò là tác phẩm trước nhất nghiên cứu Hát bội, nên quyển sách cũng chỉ tạo được một hồi trống vang lên với hiệu lệnh xung phong, để các nhà nghiên cứu sau này tiếp tục từ cơ sở đó lấy đà làm nên các quyển như sau:

– Tìm hiểu nghệ thuật tuồng của Mịch Quang do Văn hóa – Nghệ thuật xuất bản năm 1963 đã thảo luận cụ thể hơn về lịch sử xuất xứ, nội dung tư tưởng, hình thức nghệ thuật… của hát tuồng (Hát bội):

CHƯƠNG I: Sơ lược về xuất xứ và lịch sử tăng trưởng của tuồng

+ Xuất xứ
+ Quá trình tăng trưởng
+ Thời kỳ cực thịnh (thế kỷ XVII-XVIII): đặc điểm của loại tuồng thời cực thịnh
+ Dưới triều Nguyễn (thế kỷ XIX): thời lãng mạn; từ sau cách mệnh Tháng Tám

CHƯƠNG II: Nội dung tư tưởng

+ Tuồng người hùng ca
+ Tuồng trữ tình

CHƯƠNG III: Hình thức nghệ thuật

+ Thực chất của tuồng
+ Hát tuồng
+ Múa tuồng
+ Nhạc tuồng
+ Hóa trang và phục trang tuồng
+ Nghệ thuật trình diễn tuồng cổ
+ Văn tuồng

CHƯƠNG IV: Tính nhân dân trong tuồng

– Hát bội (Théâtre traditionnel du Việt Nam) của Tuần Lý Huỳnh Khắc Dụng do Nam Chi Tùng Thư xuất bản năm 1970 gồm 3 phần, gồm các mục:
+ Quan niệm sai trái về cổ kịch Việt Nam
+ Hát bội? Hát bộ?
+ Xuất xứ
+ Cách sắp xếp
+ Tổ hát bội
+ Giàn ngoài
+ Y quan
+ Vẽ mặt
+ Giọng hát – văn học
+ Kỹ thuật – điệu bộ và quy ước
+ Diễn viên
+ Các vở tuồng
+ Tương lai hát bội
+ Nhạc khí
+ Y quan và hia hài
+ Vài tuồng hát bội: San Hậu & Bá Ấp Khảo
+ Xay chầu đại bội

Xem thêm bài viết hay:  Hoàn cảnh ra đời Ai đã đặt tên cho dòng sông?

– Sơ khảo lịch sử nghệ thuật tuồng của Hoàng Châu Ký do nhà xuất bản Văn Hoá xuất bản năm 1973 tại Hà Nội, là một tập trung những thảo luận xung quanh về nghệ thuật tuồng, bao gồm cả lịch sử của nghệ thuật này, những bài viết đáng chú ý trong tập thảo luận này như:

+ Nghệ thuật sân khấu thời Lý Trần có phải là tuồng ko?
+ Nghệ thuật sân khấu thời Lê Mạt
+ Nghệ thuật tuồng tăng trưởng trong các thế kỷ XVII, XVIII ở Đàng Trong
+ Tình hình tăng trưởng của nghệ thuật tuồng, v.v.

Kể từ sau Sự tích và nghệ thuật Hát bộ của Đoàn Nồng ra đời, càng lúc càng có nhiều tác phẩm khảo cứu bổ khuyết cho mảng nghiên cứu này, làm cho nó càng lúc càng được đào sâu, vạch rõ ra hơn về các mặt, như trong các quyển của Mịch Quang, Huỳnh Khắc Dụng đã có thêm mảng nghiên cứu về âm nhạc Hát bội, múa Tuồng… hay Hoàng Châu Ký đã đi sâu hơn về xuất xứ ra đời của loại hình nghệ thuật này. Tính tới nay, vấn đề nghiên cứu nghệ thuật sân khấu Hát bội đã được một thời kì khá dài và có nhiều thành tựu, nhiều tác phẩm nghiên cứu cũng như phổ cập cho giới mộ điệu bộ môn nghệ thuật này như:

– Chèo và tuồng của Hoàng Ngọc Phách và Huỳnh Lý, Nxb. Giáo Dục, 1958.
– Nghệ thuật hát bội Việt Nam của Nguyễn Lộc, Nxb. Văn Hóa, 1994.
– Sổ tay thưởng thức hát bội của Huỳnh Ngọc Trảng, Nxb. TP. HCM, 1995.
– Nhìn về sân khấu hát bội Nam bộ của Đinh Bằng Phi, Nxb. Văn Nghệ, 2005.
– Tuồng Huế của Tôn Thất Bình, Nxb. Trẻ, 2006.
– Nghệ thuật sân khấu hát bội của Lê Văn Chiêu, Nxb. Trẻ, 2008

Những quyển được kể trên đây là những quyển đại diện cho việc đi sâu tìm hiểu xuất xứ và nghệ thuật Hát bội, ngoài ra còn nhiều tác phẩm nữa có liên quan, cũng như trích lục về tuồng hát bội, thực chất kể ko sao siết vậy.

5. Kết luận

Tác phẩm Sự tích và nghệ thuật hát bộ của tác giả Đoàn Nồng ra đời năm 1942 đã ghi lại bước tăng trưởng trong ngành nghiên cứu sân khấu truyền thống nước nhà. Đặt viên gạch tiền phong cho tác phẩm nghiên cứu Hát bội hoàn chỉnh, tuy còn nhiều thiếu sót nhưng đã vén lên một thời đại mới trong giới nghiên cứu trong lĩnh vực này. Trải qua gần 80 năm ra đời, tác phẩm gần như bị lãng quên, thậm chí quyển sách gần như tuyệt bản, chỉ thấy một vài bản được các nhà sưu tập sách cổ lưu giữ, mãi cho tới cuối năm 2021, tác phẩm được thư viện quốc gia Pháp thông báo bằng bản điện tử (pdf), để giới nghiên cứu có dịp tiếp cận với nội dung thực chất của tác phẩm, thay vì nghe nhắc tới qua sách vở như một truyền thuyết. Đó cũng là thời cơ cho người viết có dịp tìm hiểu và nghiên cứu tác phẩm, hứa hứa một công trình nghiên cứu về tác phẩm này được ra đời sắp tới. Trên đây là những ý kiến bước đầu tìm hiểu về tác phẩm. Kỳ vọng thu được nhiều góp ý của giới học thuật.

(TCSH406/12-2022)

——————

1. Về tiểu truyện trích ngang của tác giả Đoàn Nồng, người viết được dịp phỏng vấn trực tiếp đàn ông út của tác giả là ông Đoàn Công, một kiến trúc sư hiện đang sinh sống tại Thị thành Hồ Chí Minh, vào đầu năm 2022 tại nhà riêng.
2. Trong sách đề ngày “31 Décembre 1942”, nhưng thực chất tới 30/9/1943 sách mới chính thức phát hành, số lượng in
2000 bản tại Hà Nội.
3. Đoàn Nồng, Sự tích và nghệ thuật Hát bộ, Mai Lĩnh, Hà Nội, 1942, tr.9.
4. Nguyễn Văn Tố, Một quyển sách nói về Hát bội; Tạp chí Tri Tân, số 149, 6-7-1944, tr.6.
5. Nguyễn Văn Tố, Một quyển sách nói về Hát bội; tlđd, tr.6.
6. Đoàn Nồng, Bàn về chữ “Bội”; Tri Tân, số 163, 19-10-1944, tr.9.
7. Hòa Trai, Trở lại chữ “Bội”; Tạp chí Tri Tân, số 171, 21-12-1944, tr.11.
8 Trần Văn Khải, Nghệ thuật sân khấu Việt Nam, Khai Trí, Sài Gòn, 1966, tr.7-8.
9. Nguyễn Thành Long, Vợ Ngũ Vân Thiệu bị tên, Saigon, Imprimerie Xưa Nay, 1930, tr.14.
10. Nguyễn Thành Long, Tây Hà hội thê, Saigon, Imprimerie Đức Lưu Phương, 1930, tr.36.

11. Huỳnh Khắc Dụng, Hát bội (Théâtre traditionnel du Việt Nam), Nam Chi tùng thư, Sài Gòn, 1970, tr.248-249.
12. Đoàn Nồng, Sự tích và nghệ thuật Hát bộ, sđd, tr.5.

——————–

Tài liệu tham khảo:

1. Đoàn Nồng, Sự tích và nghệ thuật Hát bộ, Mai Lĩnh, Hà Nội, 1942.
2. Trần Văn Khải, Nghệ thuật sân khấu Việt Nam, Khai Trí, Sài Gòn, 1966.
3. Huỳnh Khắc Dụng, Hát bội (Théâtre traditionnel du Việt Nam), Nam Chi tùng thư, Sài Gòn, 1970.
4. Nguyễn Thành Long, Vợ Ngũ Vân Thiệu bị tên, Saigon, Imprimerie Xưa Nay, 1930.
5. Nguyễn Thành Long, Tây Hà hội thê, Saigon, Imprimerie Đức Lưu Phương, 1930.
6. Đạm Phương Nữ Sử, “Lược khảo về tuồng hát An Nam”, Tạp chí Nam Phong, số 76 (10/1922), tr.303-307.
7. Vũ Ngọc Phan, “Tuồng hát An Nam”, Revue Franco Annamite, ngày 1er Avril 1933, tr.14-19.
8. Đoàn Nồng, “Bàn về chữ ‘bội’”, Tạp chí Tri tân, số 163, 19-10-1944, tr.6-7.
9. Nguyễn Văn Tố, “Một quyển sách nói về Hát bội”, Tạp chí Tri Tân, số 149, 6-7-1944, tr.6-7

Bạn thấy bài viết ‘Sự tích và nghệ thuật Hát bộ’: quyển sách bằng quốc ngữ trước nhất khảo về Hát bội có khắc phục đươc vấn đề bạn tìm hiểu ko?, nếu  ko hãy comment góp ý thêm về ‘Sự tích và nghệ thuật Hát bộ’: quyển sách bằng quốc ngữ trước nhất khảo về Hát bội bên dưới để imperialhotelschool.edu.vn có thể thay đổi & cải thiện nội dung tốt hơn cho độc giả nhé! Cám ơn bạn đã ghé thăm Website Trường Cao đẳng Nghề Khách sạn Du lịch Quốc tế IMPERIAL

Phân mục: Địa lý
#Sự #tích #và #nghệ #thuật #Hát #bộ #quyển #sách #bằng #quốc #ngữ #đầu #tiên #khảo #về #Hát #bội

Bạn thấy bài viết ‘Sự tích và nghệ thuật Hát bộ’: quyển sách bằng quốc ngữ đầu tiên khảo về Hát bội có khắc phục đươc vấn đề bạn tìm hiểu ko?, nếu ko hãy comment góp ý thêm về ‘Sự tích và nghệ thuật Hát bộ’: quyển sách bằng quốc ngữ đầu tiên khảo về Hát bội bên dưới để Trường Cao đẳng Nghề Khách sạn Du lịch Quốc tế IMPERIAL có thể thay đổi & cải thiện nội dung tốt hơn cho các bạn nhé! Cám ơn bạn đã ghé thăm Website: imperialhotelschool.edu.vn củaTrường Cao đẳng Nghề Khách sạn Du lịch Quốc tế IMPERIAL

Nhớ để nguồn bài viết này: ‘Sự tích và nghệ thuật Hát bộ’: quyển sách bằng quốc ngữ đầu tiên khảo về Hát bội của website imperialhotelschool.edu.vn

Viết một bình luận