Soạn Văn 10 Ca dao than thân và ca dao yêu thương, tình nghĩa chi tiết nhất

Bạn đang xem: Soạn Văn 10 Ca dao than thân và ca dao yêu thương, tình nghĩa chi tiết nhất tại imperialhotelschool.edu.vn

Tham khảo ngay nội dung bài soạn SGK Ngữ Văn lớp 10 Ca dao than thân và ca dao mến thương, tình nghĩa được trình diễn cụ thể, dễ hiểu gợi ý các câu hỏi trong sách giáo khoa trang 84, 85 dưới đây giúp các bạn nhanh chóng nắm bắt nội dung bài học sắp tới.

Soạn bài Ca dao than thân và ca dao mến thương, tình nghĩa SGK Văn 10 tập 1 mẫu 1

Hướng dẫn soạn bài Ca dao than thân và ca dao mến thương, tình nghĩa

Soạn Câu 1 trang 84 SGK Ngữ Văn 10 tập 1

a.

– Người than thân: cô gái trẻ

– Thân phận của họ: gian truân, long đong, long đong, phụ thuộc vào người khác.

b.

– Bài 1: người phụ nữ – tấm lụa đào.

+ Thân phận trôi nổi, chơi vơi, mất phương hướng trong cuộc đời.

– Bài 2: người phụ nữ – củ ấu gai.

+ Lời khẳng định phẩm chất và vẻ đẹp của người con gái

+ Nỗi ngậm ngùi, đau xót cho thân phận người con gái.

=>Vẻ đẹp tâm hồn, phẩm chất trong sáng, thanh cao của người con gái xưa.

Soạn Câu 2 trang 84 sách giáo khoa Ngữ Văn lớp 10 tập 1

a.

– Cách mở đầu, motip dùng từ “Người nào”

– Từ “người nào” gợi sự than trách nghe xót xa, ngậm ngùi.

b.

– Hình ảnh ẩn dụ: mặt trăng, mặt trời, sao Hôm, sao Mai (chỉ hai người xứng đôi vùa lứa).

– Giải pháp so sánh: “ta như sao vượt chờ trăng giữa trời”: khẳng định sự thủy chung, son sắt của lòng người.

c.

– Câu thơ cuối sử dụng giải pháp so sánh.

+ Lời khẳng định về tình nghĩa thủy chung, son sắt.

+ Ý chí quyết tâm vượt qua những rào cản của tình yêu.

+ Khát khao mong tình yêu có thể cập tới bờ bến hạnh phúc.

Soạn SGK Ngữ Văn lớp 10 tập 1 Câu 3 trang 84

– Thủ pháp nghệ thuật:

+ Ẩn dụ: khăn, đèn.

+ Hoán dụ: mắt.

=> Khăn, đèn, mắt: biểu tượng cho nỗi niềm thương nhớ của người con gái đang yêu.

+ Phép điệp: “Khăn thương nhớ người nào”: nhấn mạnh tô đậm, nỗi nhớ.

+ Câu hỏi tư từ: “khăn thương nhớ người nào?”, “Đèn thương nhớ người nào?”, “Mắt thương nhớ người nào?”: sự nhớ nhung, phấp phỏng, trằn trọc thâu đêm.

+ Câu thơ ngắn gồm 4 tiếng liên kết với câu lục bát nhấn mạnh sự ngóng chờ, trông mong, khắc khoải của người con gái.

Soạn Câu 4 trang 84 SGK Ngữ Văn 10 tập 1 

– Chiếc cầu – dải yếm trong ca dao tình yêu.

+ Lời ước muốn của cô gái và cũng là lời thì thầm với người yêu.

+ Thổ lộ ước muốn bằng một ý tưởng lạ mắt, táo tợn.

=> Chiếc cầu bằng dải yếm: chính là máu thịt, cuộc đời của trái tim rộn rực mến thương của cô gái.

– Những bài ca dao xuất hiện hình ảnh chiếc cầu cùng với ý nghĩa tương tự:

Hai ta cách một con sông

Muốn sang anh ngả cành hồng cho sang

Soạn Câu 5 sách giáo khoa Ngữ Văn 10 tập 1 trang 84

– Muối và gừng: gia vị, vị thuốc => hương vị trong cuộc sống

– Gừng – muối: biểu tượng cho hương vị của tình người – tình nghĩa thủy chung, gắn bó, sắt son.

=> Câu 3, 4: khẳng định sự thủy chung, sắt son của đôi vợ chồng dù có gặp trắc trở, vất vả.

– Một số bài ca dao có biểu tượng muối – gừng:

Tay nâng chén muối đĩa gừng

Gừng cay muối mặn xin đừng quên nhau.

Soạn Câu 6 trang 84 SGK Ngữ Văn lớp 10 Tập 1

– Giải pháp nghệ thuật nhưng ca dao thường sử dụng:

+ Nhân hóa, ẩn dụ, so sánh, hoán dụ.

+ Những hình ảnh (motip) mở đầu.

+ Thể thơ: lục bát, lục bát biến thể.

– Những giải pháp này có nét riêng so với nghệ thuật thơ của văn học viết:

+ Nó mang nhiều dấu ấn số đông.

+ Đều thân thuộc, dễ nhìn thấy.

+ Thơ bác học mang dấu ấn riêng của người nghệ sĩ, trang trọng và quy phạm hơn.

Luyện tập Ca dao than thân và ca dao mến thương, tình nghĩa

Soạn Câu 1 SGK Ngữ Văn lớp 10 Tập 1 trang 85

– Thân em như hạt mưa rào

Hạt rơi xuống giếng, hạt vào vườn hoa

– Thân em như trái bần trôi

Gió dập sóng dồi biết tấp vào đâu

– Thân em như tấm lụa đào

Phơ phất dưới chợ biết vào tay người nào

– Thân em như hạt mưa sa

Hạt vào đài các, hạt ra ruộng cày

– Thân em như giếng giữa đàng

Người khôn rửa mặt, người phàm rửa chân

Các bài ca dao mở đầu bằng “thân em…” có sắc thái ý nghĩa sau:

– Than thân, hờn trách người ko biết trân trọng vẻ đẹp của người con gái.

– Tủi thân, thương cho số phận mình.

– Sự ý thức cao về trị giá và vẻ đẹp của bản thân mình.

Soạn SGK Ngữ Văn 10 tập 1 Câu 2 trang 85

– Nhớ người nào như nhớ thuốc lào

Đã chôn cái điếu xuống lại đào điếu lên.

– Nhớ người nào ra ngẩn vào ngơ

Nhớ người nào người nào nhớ hiện thời nhớ người nào?

Xem thêm bài viết hay:  Tận dụng hoa đào Tết làm xà phòng tắm thơm cực kỳ

– Gửi khăn, gửi áo, gửi lời

Gửi đôi chàng mạng cho người đàng xa.

– Nhớ lúc khăn mở trầu trao

Mồm chỉ cười nụ biết bao nhiêu tình.

Bài ca dao Khăn thương nhớ người nào nằm trong hệ thống những bài ca dao nỗi nhớ người yêu.

Câu thơ “Tổ quốc là nơi em đánh rơi chiếc khăn trong nỗi nhớ thầm” (Nguyễn Khoa Điềm) lấy ý từ ca dao nhưng nói chung lên cấp độ cao hơn lúc tình cảm lứa đôi hòa quyện vào tình yêu tổ quốc.

Soạn Văn 10 Ca dao than thân và ca dao mến thương, tình nghĩa mẫu 2

KIẾN THỨC CƠ BẢN

Khái niệm ca dao

Ca dao là những bài hát dân gian. Khái niệm này đặt ca dao vào đúng môi trường diễn xướng, tức là lúc đấy, lời thơ và làn điệu của ca dao gắn bó chặt chẽ với nhau. Nhưng nếu ta tách khỏi điệu hát thì ca dao là thơ và vì vậy ca dao còn có tức là một thể thơ dân gian.

Lúc sưu tầm, các nhà nghiên cứu thường chỉ ghi chép phần lời thơ. Cũng vậy, lúc học chúng ta cũng chỉ chú ý nhiều tới phần văn tự.

Đặc điểm của ca dao

Về nội dung, ca dao phản ánh tâm tư, tình cảm, toàn cầu tâm hồn của người lao động. Nó thường được biểu thị thành: những câu hát than thân, những câu hát mến thương tình nghĩa, những tiếng cười trào phúng, châm biếm…

Về nghệ thuật, ca dao là sáng tác tập thể, vì vậy nó kết tinh nghệ thuật ngôn từ của nhân dân. Nó có những đặc trưng riêng về thể thơ, kết cấu… (ví dụ lối so sánh ví von, sự lặp đi lặp lại các hình ảnh giàu tính nghệ thuật, lối diễn tả theo kiểu công thức…).

RÈN KĨ NĂNG

Chùm ca dao trữ tình gồm hai nội dung lớn được chia ra cụ thể thành các nhóm bài sau:

Nội dung than thân: bài 1, 2, 3 đều nói về thân phận người phụ nữ trong xã hội xưa.

Nội dung mến thương tình nghĩa:

  • Bài 4,5: Trình bày nỗi nhớ và niềm ước ao mãnh liệt trong tình yêu lứa đôi.
  • Bài 6: Là câu hát về tình nghĩa thủy chung của con người (nhất là trong tình yêu và tình chồng vợ).

Về các bài 1, 2

a) Hai lời than thân này đều có hình thức mở đầu là cụm từ “thân em như….” kèm theo một âm điệu ngậm ngùi, xa xót. Có thể xác định đây là lời than của những cô gái đang tới độ xuân thì. Tuy có phẩm chất đẹp thế nhưng vẻ đẹp đấy lại ko được nâng niu và trân trọng. Họ ko thể tự quyết định được tương lai và hạnh phúc của mìn. Họ khát khao và đợi mong nhưng vẫn phải gửi cuộc sống của mình cho số phận.

b) Cả hai bài ca dao tuy đều nói tới thân phận nổi nênh, thiệt thòi của người phụ nữ trong xã hội xưa. Thế nhưng mỗi bài lại có một sắc thái tình cảm riêng:

  • Bài 1: Người phụ nữ ý thức được tuổi xuân và vẻ đẹp của mình (như tấm lụa đào). Nhưng thân phận lại thật xót xa lúc ko thể tự quyết định được tương lai của chính mình (phơ phất giữa chợ biết vào tay người nào?).
  • Bài 2: Đây là lời khẳng định phẩm chất và vẻ đẹp thực sự của con người (ruột trong thì trắng vỏ ngoài thì đen). Bài ca còn là lời mời mọc da diết của cô gái. Lời mời mọc đấy là khát khao của con người mong muốn được khẳng định cái chân trị giá, cái vẻ đẹp của mình. Tư tưởng của bài ca dao vẫn là nỗi ngậm ngùi đau xót cho thân phận của người con gái trong xã hội xưa.

Về bài 3

a) Trong ca dao, mô típ dùng từ “người nào” để chỉ các thế lực ép gả hay cản ngăn tình yêu nam nữ xuất hiện nhiều lần, ví như:

Người nào làm cho bướm lìa hoa
Cho chim xanh nỡ bay qua vườn hồng.

Người nào làm bầu bí đứt dây
Chàng nam thiếp bắc gió tây lạnh lùng.

Ở trong bài ca dao này từ “người nào” cũng mang nghĩa tương tự. “Người nào” ở đây có thể là cha mẹ, là những hủ tục cưới cheo phong kiến hay có lúc là chính người yêu…

b) Mặc dầu lỡ duyên, tình nghĩa vẫn thuỷ chung vững bền. Cái tình đấy được nói lên bằng những hình ảnh so sánh ẩn dụ (mặt trặng, mặt trời, sao Hôm, sao Mai). Điểm đặc trưng của những hình ảnh nghệ thuật này là tính vững bền, ko thay đổi trong quy luật hoạt động của nó. Lấy cái bình ổn của vũ trụ, của tự nhiên để khẳng định cái tình thuỷ chung son sắt của lòng người chính là chủ ý của tác giả dân gian.

c) Sao Vượt là tên cổ của sao Hôm. Nó thường mọc sớm vào buổi chiều, lên tới đỉnh của bầu trời thì trăng mới mọc. Vì thế câu thơ cuối “Ta như sao Vượt chờ trăng giữa trời” như là một lời khẳng định về tình nghĩa thuỷ chung son sắt và ý chí quyết tâm vượt qua những rào cản của tình yêu. Câu thơ là một lời nhắn nhủ với bạn tình, đồng thời cũng là một khát khao mong tình yêu có thể cập tới bền bờ hạnh phúc.

Xem thêm bài viết hay:  Cảm nhận về đoạn thơ đầu của bài Tây Tiến

Về bài 4

Thương nhớ vốn là một tình cảm khó tưởng tượng, nhất là thương nhớ trong tình yêu. Vậy nhưng ở bài ca dao này, nó lại được diễn tả một cách thật cụ thể, tinh tế và gợi cảm bằng các hình tượng nghệ thuật: khăn, đèn, mắt.

Hai hình tượng khăn, đèn được xây dựng bằng thủ pháp nghệ thuật nhân hóa (khăn, đèn chính là cô gái), còn hình ảnh mắt được xây dựng bằng phép hoán dụ (dùng bộ phận để chỉ toàn thể – nhân vật trữ tình). Hình ảnh khăn, đèn, mắt đã trở thành biểu tượng cho niềm thương nỗi nhớ của cô gái đang yêu.

Cái khăn được nhắc tới trước hết và được điệp đi điệp lại nhiều lần bởi nó thường là vật kỉ niệm, vật trao duyên. Nó lại xoành xoạch ở bên mình người con gái. Chính vì thế nhưng nó có thể cất lên lời tâm tình thay cho nhân vật trữ tình. Hình ảnh chiếc khăn gắn với các động từ như: thương nhớ, rơi xuống, vắt lên, chùi nước mắt… nói lên tâm trạng ngổn ngang trăm mối của người con gái.

Nỗi thương nhớ của cô gái còn trình bày qua hình ảnh ngọn đèn – đó là nỗi nhớ được trải dài ra theo nhịp thời kì. Đèn chẳng tắt hay chính là ngọn lửa tình trong lòng cô gái đang thắp sáng suốt đêm thâu.

Từ hình ảnh khăn, đèn tới hình ảnh ánh mắt là cả một sự thay đổi rất lớn. Tới đây, ko còn cầm lòng được nữa, cô gái đã hỏi chính lòng mình: mắt thương nhớ người nào. Các hình tượng vẫn là một mạch thống nhất về ý nghĩa. Các câu hỏi vẫn cứ được cất lên. Và câu trả lời chính là ở trong niềm thương nỗi nhớ của người con gái đang yêu.

Trong ca dao tình yêu, chiếc cầu là một mô típ rất thân thuộc. Nó là biểu tượng để chỉ nơi gặp mặt, trao duyên của những lứa đôi đang yêu. Chiếc cầu thường mang tính ước lệ lạ mắt – là cành hồng, là ngọn mùng tơi,… và ở đây là dải yếm. Con sông đã ko có thực (rộng một gang) nên chiếc cầu kia cũng ko có thực. Nó thực ra là một “cái cầu tình yêu”. Bài ca dao còn lạ mắt hơn ở chỗ nó là chiếc cầu do người con gái bắc cho người yêu mình. Nó chủ động, táo tợn, mãnh liệt nhưng cũng trữ tình và ý nhị biết bao. Chiếc cầu ở đây được làm bằng vật thuộc về chủ thể trữ tình (khác với cành hồng, cành trầm, ngọn mùng tơi… những vật ở bên ngoài chủ thể). Vì thế nhưng chiếc cầu – dải yếm như là một thông điệp tượng trưng cho trái tim rộn rực mến thương nhưng người con gái muốn mời gọi, hiến dâng cho người yêu của mình.

Xem thêm một số câu ca dao về chiếc cầu dưới đây:

Hai ta cách một con sông
Muốn sang anh ngả cành hồng cho sang

Cách nhau có một con đầm
Muốn sang anh bẻ cành trầm cho sang
Cành trầu lá dọc lá ngang
Đố người bên đấy bước sang cành trầm

Gần đây nhưng chẳng sang chơi
Để em ngắt ngọn mùng tơi bắc cầu
Sợ rằng chàng chả đi cầu
Cho tốn công thợ, cho sầu lòng em…

Gợi ý phân tích ý nghĩa sắc thái của các câu ca dao:

Hai bài ca dao trên đều là lời mời gọi của nhân vật trữ tình. Nó có hình thức giống như những câu hát giao duyên. Hai câu ca dao tuy không giống nhau ở hình ảnh “chiếc cầu” (cành hồng, cành trầm) nhưng đều có trị giá thẩm mĩ cao.

Ở bài ca dao dưới, hình ảnh chiếc cầu vẫn rất thân thiện và giản dị (ngọn mùng tơi) nhưng nội dung cả bài lại mang hàm ý là lời trách móc, hờn dỗi nhẹ nhõm của cô gái hướng tới chàng trai (người ở phía bên kia).

Bài 6 là câu hát về tình nghĩa thủy chung của người bình dân trong ca dao. Ở đây, để biểu đạt nội dung ý nghĩa, tác giả dân gian đã sử dụng những hình ảnh ẩn dụ thân thuộc mang tính truyền thống của ca dao (gừng cay – muối mặn).

Muối và gừng là hai hình ảnh nghệ thuật cũng được xây dựng từ những hình ảnh có thực trong đời sống (những gia vị trong bữa ăn). Gừng có vị cay nồng nhưng thơm, muối có vị mặn đặm đà. Từ hai ý nghĩa đấy, gừng và muối đã được chọn để biểu tượng cho hương vị của tình người trong cuộc sống – tình nghĩa thủy chung gắn bó sắt son.

Bài ca dao là câu hát về tình nghĩa thủy chung nhưng nó hướng nhiều hơn tới tình nghĩa vợ chồng – những người đã từng chung sống với nhau, từng cùng nhau trải qua những tháng ngày gừng cay – muối mặn. Bài ca dao được viết bằng thể thơ song thất lục bát nhưng câu bát phá cách (Có cách xa nhau đi nữa cũng ba vạn sáu nghìn ngày mới xa) kéo dài tới mười ba tiếng như là một sự luyến láy vừa tạo ra tính nhạc cho câu, vừa khẳng định cái trị giá vững bền ko phai của tình nghĩa vợ chồng.

Xem thêm bài viết hay:  Bộ 5 đề thi giữa HK1 môn Toán 6 CD năm 2022-2023 có đáp án Trường THCS Kim Đồng

Những giải pháp nghệ thuật nhưng ca dao thường sử dụng là:

  • Sự lặp đi lặp lại của mô thức mở đầu: Thân em như…
  • Những hình ảnh (mô típ) đã trở thành biểu tượng: cái cầu, khăn, đèn, gừng cay – muối mặn…
  • Những hình ảnh so sánh, ẩn dụ: lụa đào, ủ ấu gai…
  • Các mô típ thời kì li biệt, ko gian xa xôi cách trở.
  • Thể thơ: lục bát – lục bát biến thể, vãn bối (4 chữ), song thất lục bát (có cả biến thể).

Những giải pháp nghệ thuật này có nét riêng so với nghệ thuật thơ của văn học viết: nó mang nhiều dấu ấn của số đông. Những tín hiệu nghệ thuật này đều thân thuộc, dễ nhìn thấy. Trong lúc đó nghệ thuật thơ của văn học viết thường mang dấu ấn riêng của người nghệ sĩ – dấu ấn đặc trưng của từng tác giả.

Có thể kể ra các bài ca dao mở đầu bằng “thân em như…”:

Thân em như hạt mưa sa
Hạt vào đài các, hạt ra ruộng cày

Thân em như hạt mưa rào
Hạt rơi xuống giếng, hạt vào vườn hoa

Thân em như trái bần trôi
Gió dập sóng dồi biết tấp vào đâu

Thân em như miếng cau khô
Kẻ thanh tham mỏng, người thô tham dày

Thân em như giếng giữa đàng
Người khôn rửa mặt, người phàn rửa chân.

Gợi ý phân tích sắc thái ý nghĩa của các bài ca dao:

  • Hai bài đầu sử dụng cùng một hình ảnh so sánh: thân em – hạt mưa, để nói lên nỗi khổ của cô gái lúc số phận của mình (buồn – vui, sướng – khổ) chỉ có thể trông nhờ vào sự may mắn nhưng thôi.
  • Bài thứ ba nói lên thân phận nhỏ nhỏ tội nghiệp của người phụ nữ trước những phong ba, bão táp của cuộc đời.
  • Hai câu cuối là lời than của người phụ nữ lúc trị giá và vẻ đẹp của họ ko được người đời quan tâm và trân trọng.

Một số bài ca dao về nỗi nhớ người yêu và về cái khăn:

Nhớ người nào như nhớ thuốc lào
Đã chôn điếu xuống lại đào điếu lên

Nhớ người nào ra ngẩn vào ngơ
Nhớ người nào người nào nhớ hiện thời nhớ người nào?

Đêm qua ra đứng bờ ao
Trông cá cá lặn trông sao sao mờ
Buồn trông con nhện giăng tơ
Nhện ơi nhện hỡi nhện chờ mối người nào
Buồn trông chênh chếch sao mai
Sao ơi sao hỡi nhớ người nào sao mờ.

Gửi khăn, gửi áo, gửi lời
Gửi đôi chàng mạng cho người đàng xa

Nhớ lúc khăn mở trầu trao
Mồm chỉ cười nụ biết bao nhiêu tình.

Bài ca dao khăn thương nhớ người nào tuy vẫn nằm trong hệ thống các bài ca dao thương nhớ trên đây nhưng nó vẫn có điểm riêng: Nỗi nhớ trong bài ca dao này vừa cụ thể, sinh động hơn lại vừa tổng hợp nói chung nhiều cung bậc hơn. Chính vì vậy nó cuốn hút và quyến rũ hơn. Câu thơ của Nguyễn Khoa Điềm “Tổ quốc là nơi em đánh rơi chiếc khăn trong nỗi nhớ thầm” vừa lấy ý tứ từ sự thương nhớ của ca dao vừa lại nói chung lên một cấp độ cao hơn – câu thơ chính là một nét đẹp giản dị nhưng tinh tế thâm thúy của tâm hồn người Việt.

CLICK NGAY vào TẢI VỀ dưới đây để download hướng dẫn soạn văn lớp 10 bài Ca dao than thân và ca dao mến thương, tình nghĩa trang 84, 85 cụ thể nhất file word, pdf hoàn toàn miễn phí.

Bạn thấy bài viết Soạn Văn 10 Ca dao than thân và ca dao mến thương, tình nghĩa cụ thể nhất có khắc phục đươc vấn đề bạn tìm hiểu ko?, nếu  ko hãy comment góp ý thêm về Soạn Văn 10 Ca dao than thân và ca dao mến thương, tình nghĩa cụ thể nhất bên dưới để imperialhotelschool.edu.vn có thể thay đổi & cải thiện nội dung tốt hơn cho độc giả nhé! Cám ơn bạn đã ghé thăm Website Trường Cao đẳng Nghề Khách sạn Du lịch Quốc tế IMPERIAL

Phân mục: Văn học

Nguồn: imperialhotelschool.edu.vn

#Soạn #Văn #dao #thân #và #dao #yêu #thương #tình #nghĩa #chi #tiết #nhất

Bạn thấy bài viết Soạn Văn 10 Ca dao than thân và ca dao yêu thương, tình nghĩa chi tiết nhất có khắc phục đươc vấn đề bạn tìm hiểu ko?, nếu ko hãy comment góp ý thêm về Soạn Văn 10 Ca dao than thân và ca dao yêu thương, tình nghĩa chi tiết nhất bên dưới để Trường Cao đẳng Nghề Khách sạn Du lịch Quốc tế IMPERIAL có thể thay đổi & cải thiện nội dung tốt hơn cho các bạn nhé! Cám ơn bạn đã ghé thăm Website: imperialhotelschool.edu.vn của Trường Cao đẳng Nghề Khách sạn Du lịch Quốc tế IMPERIAL

Nhớ để nguồn: Soạn Văn 10 Ca dao than thân và ca dao yêu thương, tình nghĩa chi tiết nhất của website imperialhotelschool.edu.vn

Viết một bình luận