Phân tích tư tưởng đất nước của nhân dân của Nguyễn Khoa Điềm qua bài Đất nước(hay nhất)

Phân tích tư tưởng quốc gia của nhân dân của Nguyễn Khoa Điềm qua bài Non sông

(hay nhất)

Hình Ảnh về: Phân tích tư tưởng quốc gia của nhân dân của Nguyễn Khoa Điềm qua bài Non sông

(hay nhất)

Video về: Phân tích tư tưởng quốc gia của nhân dân của Nguyễn Khoa Điềm qua bài Non sông

(hay nhất)

Wiki về Phân tích tư tưởng quốc gia của nhân dân của Nguyễn Khoa Điềm qua bài Non sông

(hay nhất)

Phân tích tư tưởng quốc gia của nhân dân của Nguyễn Khoa Điềm qua bài Non sông

(hay nhất) –

Để tìm hiểu sâu hơn về trị giá tác phẩm Non sông của Nguyễn Khoa Điềm, mời các em tham khảo một số bài văn mẫu Phân tích tư tưởng quốc gia của nhân dân của Nguyễn Khoa Điềm qua bài Non sông sau đây. Hi vọng với các bài văn mẫu ngắn gọn, cụ thể, hay nhất này các em sẽ có thêm tài liệu, cách triển khai để hoàn thiện bài viết một cách tốt nhất!

1. Phân tích đề

– Yêu cầu của đề bài: phân tích nội dung tư tưởng “quốc gia của nhân dân” trong bài thơ Non sông.

– Phạm vi tư liệu, dẫn chứng : từ ngữ, cụ thể, hình ảnh tiêu biểu trong bài thơ Non sông của Nguyễn Khoa Điềm.

– Phương pháp lập luận chính : phân tích.

2. Hệ thống luận điểm

– Luận điểm 1: Đất Nước của Nhân dân được trình bày trong chiều dài thời kì lịch sử

– Luận điểm 2: Đất Nước của Nhân dân được trình bày trong chiều rộng của ko gian địa lí

– Luận điểm 3: Đất Nước của Nhân dân được trình bày trong chiều sâu văn hóa

Dàn ý phân tích tư tưởng quốc gia của nhân dân của Nguyễn Khoa Điềm qua bài Non sông

I. MỞ BÀI

     Mở bài 1: “ Non sông” là một đề tài cao đẹp nhất của văn học kháng chiến chống Pháp và chống Mỹ. Với vốn hiểu biết thâm thúy về lịch sử và văn hóa dân tộc, Nguyễn Khoa Điềm trong trường ca “Mặt đường khát vọng” – 1974 đã có một khám phá thật mới mẻ và lạ mắt về quốc gia. Đó là quốc gia của nhân dân, của ca dao thần thoại.

     Mở bài 2: Trong bản hợp xướng của thơ ca chống Mỹ, nổi lên những âm vang trầm hùng, sâu lắng thiết tha về quốc gia. Non sông hiện lên qua màu xanh “Tre Việt Nam” của Nguyễn Duy, trong dòng người cuồn cuộn trên “Đường tới thị thành” của Hữu Thỉnh, “Những người đi tới biển“ của Thanh Thảo. Non sông đó cũng rung lên mạnh mẽ lúc “Tuổi xanh ko yên”, những tà “áo trắng” đã “xuống đường” trong “Mặt đường khát vọng” (1974) của Nguyễn Khoa Điềm. Trong bản Trường ca chín chương sục sôi tâm huyết của tuổi xanh trước vận mệnh của dân tộc, ông đã giành hẳn một chương (V) để nói về quốc gia:

“ Để quốc gia này là quốc gia nhân dân

Non sông của nhân dân, Non sông của ca dao thần thoại”

II. THÂN BÀI

1.Giới thiệu tác giả và tác phẩm.

2. Nội dung

2.1. Tư tưởng Non sông của nhân dân đã xâu chuỗi mọi xúc cảm, cụ thể, hình ảnh thơ)

     Tư tưởng Non sông của nhân dân đã thấm nhuần trong cả chương thơ về “Non sông”.

     Điều nhưng chúng ta dễ trông thấy trước tiên là tác giả đã sử dụng rộng rãi các chất liệu văn hóa dân gian. Tức là văn hóa của nhân dân từ ca dao tục ngữ tới truyền thuyết, cổ tích, từ phong tục tập quán tới cuộc sống dân dã hàng ngày: miếng trầu, hạt gạo, hòn than, cái kèo, cái cột. Các chất liệu đấy đã tạo ra được một toàn cầu nghệ thuật hết sức thân thuộc thân thiện nhưng sâu xa, bay bổng của văn hóa dân gian Việt Nam vững bền và lạ mắt. Đây ko chỉ là sự vận dụng thông minh truyền thống văn hóa dân gian, nhưng chính là thấm nhuần quan niệm về quốc gia của nhân dân, là sự trình bày thâm thúy tư tưởng mấu chốt đấy trong cảm hứng và thông minh hình ảnh thơ của tác giả.

                            “ Lúc ta lớn lên Non sông đã có rồi

                            Non sông có trong những cái ngày xửa ngày xưa mẹ thường hay kể”

     Bằng giọng tâm tình như lời kể chuyện cổ tích, Nguyễn Khoa Điềm đã trình bày những xúc cảm và suy tưởng của mình về quốc gia. Cảm hứng có vẻ phóng túng, tự do như một thứ tùy bút bằng thơ, nhưng thực ra nó vẫn có một hệ thống lập luận khá chặt chẽ rõ ràng. Tác giả đã tập trung trình bày quốc gia trên các phương diện chủ yếu sau đây: Trong chiều dài thời kì lịch sử (quá khứ xa xưa cho tới hiện nay tương lai); trong chiều rộng ko gian lãnh thổ, địa lý. Và cuối cùng là trong bề dày văn hóa, tâm hồn cốt cách. Ba phương diện đấy được trình bày trong việc gắn bó thống nhất. Nhiều lúc một cụ thể đưa ra cùng nói về cả mấy phương diện đấy của quốc gia. Nhưng ở bất kỳ phương diện nào, thì quan niệm “Non sông của nhân dân” cũng là tư tưởng mấu chốt, là sợi chỉ đỏ xâu chuỗi mọi xúc cảm và suy tưởng cụ thể. Chính nhờ đó nhưng tác giả đã có những phát hiện mới mẻ, có chiều sâu nhiều lúc ở chính những hình ảnh chất liệu thân thuộc.

2.2.Tư tưởng Đất Nước của nhân dân hiện lên trong chiều dài thời kì lịch sử.

     Nói về lịch sử mấy nghìn năm của quốc gia, Nguyễn Khoa Điềm ko dùng những sử liệu như nhiều thi sĩ khác. Ông dùng lối kể đặm đà của dân gian:

 “ Non sông khởi đầu với miếng trầu hiện thời bà ăn

   Non sông lớn lên lúc dân mình biết trồng tre nhưng đánh giặc”

     Hình ảnh thơ phải chăng đã gợi cho ta về sự tích trầu cau từ đời Hùng Vương dựng nước xa xưa, về truyền thuyết Thánh Gióng nhổ tre đánh đuổi giặc Ân đã đi vào lịch sử? Tức là lịch sử quốc gia được đọng lại trong từng câu chuyện kể, hiện hình trong “miếng trầu bà ăn”, trong “ cây tre đánh giặc”. Hay nói cách khác, quốc gia đã nằm sâu trong tiềm thức mỗi người dân, trường tồn trong đời sống tâm hồn nhân dân qua bao thế hệ. Đó cũng chính là “Non sông của nhân dân”.

     Vì vậy, lúc nghĩ về mấy nghìn năm lịch sử của quốc gia, tác giả ko điểm lại các triều đại “từ Triệu, Đinh, Lý, Trần gây nền độc lập” ( Nguyễn Trãi);

“ Nước Việt nghìn năm Đinh, Lý, Trần, Lê

Thành nước Việt nhân dân trong mát suối”

     Ko nhắc lại tên tuổi những người hùng nổi danh trong sử sách như Bà Trưng, bà Triệu, Trần Hưng Đạo, Lê Lợi, Quang Trung:

 “ Hỡi Sông Hồng tiếng hát bốn nghìn năm;

Tổ quốc bao giờ đẹp thế này chăng?

Chưa đâu! Và ngay cả những ngày đẹp nhất

Lúc Nguyễn Trãi làm thơ và đánh giặc

Nguyễn Du viết Kiều, quốc gia hóa thành văn

Lúc Nguyễn Huệ cưỡi voi vào cửa Bắc,

Hưng Đạo diệt quân Nguyên trên sóng Bạch Đằng”

nhưng Nguyễn Khoa Điềm đã nhấn mạnh tới muôn vàn những con người bình dị vô danh:

“ Có biết bao người con gái, đàn ông

Trong bốn nghìn lớp người giống ta thế hệ

Họ sống và chết

Giản dị và bình tâm

Ko người nào nhớ mặt đặt tên

Nhưng họ đã làm ra quốc gia”

     Những con người vô danh đấy chính là nhân dân vô tận đã tạo dựng và giữ giàng đát nước trải qua mọi thời đại. Họ ko chỉ đánh giặc ngoại xâm, nhưng còn là người thông minh và truyền lại mọi trị giá vật chất và ý thức cho mọi thế hệ tiếp nối nhau:

Họ giữ và truyền cho ta hạt lúa ta trồng

Họ truyền lửa qua mỗi nhà từ hòn than qua con cúi

Họ truyền giọng điệu mình cho con tập nói

Họ gánh tên làng tên xã trong mỗi chuyến di dân”

2.3. Tư tưởng Đất Nước của nhân dân hiện lên trong ko gian cụ thể, nơi sống sót của số đông.

     Cùng với “thời kì đằng đẵng” là “ko gian mênh mông” được tạo lập từ thuở sơ khai với truyền thuyết Lạc Long Quân – Âu Cơ “Đất là nơi chim về. Nước là nơi rồng ở”- Một quốc gia xinh tươi và thiêng liêng biết bao!

     Nhưng quốc gia cũng là cái ko gian rất thân thiện với cuộc sống hàng ngày của mỗi người dân “Đất là nơi anh tới trường. Nước là  nơi em tắm” và quốc gia đấy đã chứng kiến những mối tình đầu của biết bao lứa đôi:

Non sông là nơi ta hò hứa

Non sông là nơi em đánh rơi chiếc khăn trong nỗi nhớ thầm”

     Từ quan niệm “ Non sông của nhân dân”, tác giả đã có những phát hiện thâm thúy và mới mẻ về vẻ đẹp tự nhiên quốc gia gắn liền với con người, nhưng trước hết là những con người tầm thường. Và chính những con người tầm thường đấy đã làm nên vẻ đẹp muôn thuở của tự nhiên quốc gia, một vẻ đẹp ko chỉ mang màu sắc gấm vóc của non sông, nhưng còn là kết tinh vẻ đẹp tâm hồn, truyền thống dân tộc:

Những người vợ nhớ chồng còn góp cho quốc gia núi Vọng Phu

Cặp vợ chồng yêu nhau góp nên hòn Trống Mái

Gót ngựa Thánh Gióng đi qua còn trăm ao đầm để lại”

rồi “người học trò nghèo góp cho quốc gia mình núi Bút, non Nghiên”, cho tới những địa danh thật nôm na bình dị. “Những người dân nào đã góp tên ông Đốc, ông Trang, bà Đen, bà Điềm”. Từ đó, tác giả đã đi tới một nhận thức nói chung sâu xa:

“ Ôi quốc gia sau bốn nghìn năm đi đâu ta cũng thấy

Những cuộc đời đã hóa núi sông ta”

2.4. Tư tưởng “Non sông của nhân dân” hiện lên trong bề dày văn hóa

     Non sông đấy còn có một bề dày văn hóa, tâm hồn cốt cách Việt nam. Cũng như hai phương diện trên, bề dày văn hóa ko được nói tới qua các danh nhân văn hóa như Nguyễn trãi, Nguyễn Du, Hồ Xuân Hương, Ngô Thì Nhậm… nhưng được trình bày trong nguồn mạch phong phú của văn hóa dân gian để nêu lên truyền thông ý thức và vẻ đẹp tâm hồn của nhân dân thấm nhuần thâm thúy tư tưởng “Non sông của nhân dân, của ca dao thần thoại”. Trong các kho tàng văn hóa phong phú đấy, tác giả tìm thấy những vẻ đẹp nổi trội của tâm hồn tính cách Việt Nam. Đó là thật say đắm và thủy chung trong tình yêu: “ Yêu nhau từ thuở trong nôi”; “ Cha mẹ yêu nhau bằng gừng cay muối mặn”; Biết quý trọng tình nghĩa: “Biết quý công cầm vàng những ngày lặn lội”. Nhưng cũng thật quyết liệt với quân địch: “Biết trồng tre đợi ngày thành gậy. Đi trả thù ko sợ lâu dài”. Ba phương diện quan trọng nhất của truyền thống nhân dân, dân tộc đã được ông nói lên thâm thúy, thấm thía từ những câu ca dao đẹp- những tiếng lòng của nhân dân trải qua từng thời kỳ lịch sử.

III. KẾT BÀI

     Tóm lại “Non sông” của Nguyễn Khoa Điềm là Non sông của nhân dân, của ca dao thần thoại. Những thi liệu dân gian đặm đà chất thơ, được liên kết với những suy nghĩ giàu chất trí tuệ đã tạo nên nét rực rỡ cho bài thơ. Đó là một đóng góp quan trọng của Nguyễn Khoa Điềm làm sâu thêm cho ý niệm về Non sông của thơ ca chống Mỹ.

“ Và cứ thế nhân dân thường ít nói

Như mẹ tôi lặng lẽ suốt đời

Và cứ thế nhân dân cao vòi vọi

Hơn cả những ngôi sao cô độc giữa trời”

                                                ( Những người đi tới biển- Thanh Thảo)

 

Phân tích tư tưởng Đất Nước của nhân dân – Bài mẫu 1

     Non sông là một chủ đề được quan tâm hàng đầu đối với lịch sử văn học nước ta. Mỗi thời đại có một cách hiểu, cách quan niệm riêng về quốc gia. Thời trung đại người ta thường quan niệm quốc gia gắn liền với công lao của các triều đại, do các triều đại kế tiếp nhau gây dựng lên. Còn ở thời hiện đại, lúc người ta nhìn thấy rõ sức mạnh to lớn của nhân dân, người ta mới thấy rằng quốc gia là của nhân dân. Điều này tất nhiên càng được các nhà văn Việt Nam ý thức thâm thúy hơn người nào hết lúc dân tộc ta thực hiện trận đánh tranh nhân dân lớn lao chống Mỹ cứu nước. Tư tưởng xuyên suốt chương thơ Non sông của Nguyễn Khoa Điềm chính là tư tưởng quốc gia của nhân dân.

     Thành công trước tiên lúc trình bày tư tưởng quốc gia của nhân dân là Nguyễn Khoa Điềm đã lựa chọn cho mình chất liệu văn hóa rất thích hợp đó là chất liệu văn hóa dân gian. Vẫn biết rằng chất liệu thuộc hình thức nghệ thuật của một bài thơ nhưng nghệ thuật chỉ làm nên câu thơ còn trái tim là nghệ sĩ. Tuy nhiên việc trình bày tiếng nói của trái tim là rất quan trọng. Văn hóa dân gian trong bài thơ là những câu tục ngữ ca dao, những làn điệu dân ca, những câu hò sông nước, những câu chuyện cổ tích, những phong tục tập quán nhưng Nguyễn Khoa Điềm đã gói gọn trong câu thơ: “Đất Nước của Nhân dân, Đất Nước của ca dao thần thoại”.

     Nguyễn Khoa Điềm đi tìm quốc gia ở cái ngày xửa ngày xưa trong câu chuyện cổ tích. Vì vậy thi sĩ mở đầu khúc ca quốc gia bằng những câu thơ:

“Lúc ta lớn lên Đất Nước đã có rồi

Đất Nước có trong những cái “ngày xửa ngày xưa…” mẹ thường hay kể

Đất Nước khởi đầu với miếng trầu hiện thời bà ăn

Đất Nước lớn lên lúc dân mình biết trồng tre nhưng đánh giặc

Tóc mẹ thì bới sau đầu

Cha mẹ thương nhau bằng gừng cay muối mặn

Cái kèo, cái cột thành tên

Hạt gạo phải một nắng hai sương xay, giã, giần, sàng

Đất Nước có từ ngày đó…”

     Trở về với cái “ngày xửa ngày xưa” đấy, thi sĩ đã phát xuất hiện hai nguyên tố gốc, nguyên tố cơ bản làm ra quốc gia đó là “đất” và “nước”. Trong quá trình tạo nên thực thể quốc gia cũng như tăng trưởng quốc gia “đất” và “nước” là hai tế bào trước tiên. Nguyễn Khoa Điềm biến hóa, nhân đôi, sinh sôi nảy nở để trở thành thân thể quốc gia hoàn chỉnh. Tất cả những điều đó làm toát lên vẻ đẹp của nền văn minh lúa nước lâu đời. Cái hay của Nguyễn Khoa Điềm ở đây là ông ko đặt nguyên những câu tục, ngữ ca dao nào thành thơ của mình nhưng dường như những chất liệu văn hóa dân gian này thấm sâu vào tâm hồn ông ngay từ tấm nhỏ qua câu hát điệu ru của bà của mẹ để hiện thời lúc viết về quốc gia, ông đã gạn lọc và xử lý qua lăng kính tâm hồn của mình. Thế là mỗi câu thơ dưới ngòi bút Nguyễn Khoa Điềm phảng phất theo làn điệu dân ca, phỏng theo những điệu hát ca dao, phỏng theo câu truyện cổ tích.

“Đất là nơi anh tới trường

Nước là nơi em tắm”

     Dùng thuyết âm dương, thi sĩ đã nhập đất vào với nước để tìm ra khái niệm trước tiên:

“Non sông là nơi ta hò hứa

Đất Nước là nơi em đánh rơi chiếc khăn trong nỗi nhớ thầm

Thời kì đằng đẵng

Ko gian mênh mông

Non sông là nơi dân mình đoàn viên”

     Với cách cắt nghĩ khám phá để lý giải, tác giả khẳng định làm ra quốc gia này đó chính là sự hò hứa của đôi ta. Đôi ta ở đây chính là “anh và em”, là sự hóa thân của nhân dân. Nói cách khác nhân dân là người làm ra quốc gia.

     Văn hóa dân gian là thành phầm ý thức của nhân dân. Nguyễn Khoa Điềm đã mượn thành phầm ý thức của nhân dân để viết về tư tưởng quốc gia của nhân dân, tương tự bài thơ Đất Nước từ nội dung tới hình thức nghệ thuật đều thấm đẫm tư tưởng quốc gia của nhân dân. Và cứ như thế, ko mạnh mẽ gân guốc, tác giả thủ thỉ thì thầm với người đọc để khẳng định rằng quốc gia này trong bốn nghìn năm qua ko người nào khác ngoài nhân dân bằng những câu thơ:

“Lúc hai đứa cầm tay

Đất Nước trong chúng mình hài hòa nồng thắm

Lúc chúng ta cầm tay mọi người

Non sông vẹn tròn, to lớn”

     Non sông này có tăng trưởng, có vẹn tròn to lớn nhờ có chúng ta cầm tay mọi người, nhờ có ý thức kết đoàn của nhân dân. Ý thức kết đoàn đấy tạo ra sức mạnh cho quốc gia, giúp quốc gia tăng trưởng to lớn.

“Những người vợ nhớ chồng còn góp cho Đất Nước những núi Vọng Phu

Những cuộc đời đã hóa núi sông ta”.

     Vẫn biết rằng một quốc gia là sự cộng gộp của biết bao ngọn núi, con sông, ruộng đồng, gò bãi… Ở đâu cũng có tên đất, tên làng, tên núi, tên sông… Một mảnh đất chừng nào thiếu đi tên gọi, chừng đấy nó thiếu đi sự thiêng liêng của con người. Nhưng đặt tên gọi ko tùy tiện bởi đằng sau tên gọi là một huyền thoại, đằng sau huyền thoại là một cuộc đời. Chính cuộc đời đấy, con người đấy ngã xuống bảo vệ quốc gia này, làm nên đất đai của xứ sở.

     Hòn Vọng Phu nghìn năm tồn tại như minh chứng cho lòng thủy chung, son sắc nghìn đời của người phụ nữ Việt Nam bởi hai chữ “Vọng Phu” là chờ chồng. Non sông ta đã phải trải qua ba mươi lăm năm của hai trận đánh tranh trường kỳ gian truân, biết bao nhiêu “người đàn ông ra trận, người con gái trở về nuôi cái cùng con”. Đây chính là ý thức quật cường của dân tộc Việt Nam. Nội dung cũng là hình ảnh người học trò nghèo đã “góp cho Non sông mình núi Bút non Nghiên”. Họ còn là người yêu quê hương, thổi hồn mình vào con cóc, con gà “cùng góp cho Hạ Long thành thắng cảnh”. Đó là những người ta nhớ mặt đặt tên: “ông Đốc, ông Trang, bà Đen, bà Điểm” nhưng thử hỏi quốc gia này có biết bao nhiêu con người ngã xuống vì ngày mai độc lập, ngã xuống để bảo vệ quốc gia nhưng ta ko nhớ mặt đặt tên:

“Ko người nào nhớ mặt đặt tên

Nhưng họ đã làm ra quốc gia”

     Như đã nói là người chiến sĩ làm thơ, gót chân của Nguyễn Khoa Điềm đã in hằn trên mọi nẻo của Tổ quốc thân yêu. Đi tới đâu, nhìn vào lĩnh vực nào, khía cạnh nào, phương diện nào ông cũng đều san sẻ tất cả là do nhân dân làm ra.

     Từ một tiền đề vững chắc, tác giả đã triển khai quốc gia ở chiều dài thời kì lịch sử bốn nghìn năm dựng nước và giữ nước:

“Em ơi em

Người con gái trở về nuôi cái cùng con”

     Trong suốt bốn nghìn năm đấy, người Việt Nam cứ truyền ngọn lửa yêu nước từ lớp người này qua lớp người khác, từ thế hệ này qua thế hệ khác. Lớp lớp người Việt Nam ra đánh trận để viết lên trang sử vẻ vang của dân tộc Việt Nam. Trang sử đấy được viết lên bằng máu, bằng mồ hôi, bằng nước mắt, bằng cuộc đời của biết bao con người. Nhận định về vấn đề này, Engels đã nói: “Ko có máu và nước mắt của nhân dân, dân tộc đấy ko thể có lịch sử”.

     Đặt bài thơ “Non sông” trong bối cảnh ngày hôm nay, lúc nền văn học Việt Nam đang hội nhập với nền văn học toàn cầu. Mỗi người Việt Nam yêu nước cần phải bảo vệ sự trong sáng của tiếng Việt. Và thế là “Đất Nước” của Nguyễn Khoa Điềm một lần nữa khẳng định những thành công vốn có của bài thơ này, xứng đáng trở thành hành trang ý thức của mỗi chúng ta.

     Vẫn biết rằng trường ca là một thể thơ dài, khó thuộc khó nhớ và người viết trường ca dễ bị sa vào lối liệt kê, kể lể. Trích đoạn “Đất Nước” nói riêng, trường ca “Mặt đường khát vọng” nói chung tuy ko tránh khỏi tùy vết này nhưng với tất cả những gì Nguyễn Khoa Điềm đã mang lại cho bài thơ “Đất Nước” với tư tưởng quốc gia của nhân dân, “Non sông” của Nguyễn Khoa Điềm xứng đáng là những vần thơ của năm tháng ko thể nào quên.

Phân tích tư tưởng Đất Nước của nhân dân – Bài mẫu 2

     Trong bản hợp xướng của thơ ca chống Mỹ, nổi lên những âm vang trầm hùng, sâu lắng thiết tha về quốc gia. Non sông hiện lên qua màu xanh “Tre Việt Nam” của Nguyễn Duy, trong dòng người cuồn cuộn trên “Đường tới thị thành của Hữu Thỉnh”, “Những người đi tới biển” của Thanh Thảo. Non sông đó cũng rung lên mạnh mẽ lúc tuổi xanh ko yên những tà áo trắng đã xuống đường trong “Mặt đường khát vọng” (1974) của Nguyễn Khoa Điềm. Trong bản trường ca chín chương sục sôi tâm huyết của tuổi xanh trước vận mệnh của dân tộc, ông đã dành hẳn một chương (V) để nói về quốc gia:

“Để Đất Nước này là Đất Nước Nhân dân

Đất Nước của Nhân dân, Đất Nước của ca dao thần thoại”

     Tư tưởng “Đất Nước của Nhân dân” đã thấm nhuần trong cả chương thơ về “Đất Nước”. Điều nhưng chúng ta dễ trông thấy trước tiên là tác giả đã sử dụng rộng rãi các chất liệu văn hoá dân gian. Tức là văn hoá của nhân dân từ ca dao tục ngữ tới truyền thuyết, cổ tích, từ phong tục tập quán tới cuộc sống dân dã hàng ngày: miếng trầu, hạt gạo, hòn than, cái kèo, cái cột. Các chất liệu đấy đã tạo ra được một toàn cầu nghệ thuật hết sức thân thuộc thân thiện nhưng sâu xa, bay bổng của văn hoá dân gian Việt Nam vững bền và lạ mắt. Đây ko chỉ là sự vận dụng thông minh truyền thống văn hoá dân gian, nhưng chính là thấm nhuần quan niệm về “Đất Nước của Nhân dân”, là sự trình bày thâm thúy tư tưởng mấu chốt đấy trong cảm hứng và thông minh hình ảnh thơ của tác giả:

“Lúc ta lớn lên Đất Nước đã có rồi

Đất Nước có trong những cái ngày xửa ngày xưa… mẹ thường hay kể”

     Bằng giọng tâm tình như lời kể truyện cổ tích, Nguyễn Khoa Điềm đã trình bày những xúc cảm và suy tưởng của mình về quốc gia. Cảm hứng có vẻ phóng túng, tự do như một thứ tuỳ bút bằng thơ, nhưng thực ra nó vẫn có một hệ thống lập luận khá chặt chẽ rõ ràng. Tác giả đã tập trung trình bày quốc gia trên các phương diện chủ yếu đó là Đất Nước trong chiều dài thời kì lịch sử (quá khứ xa xưa cho tới hiện nay tương lai); trong chiều rộng ko gian lãnh thổ, địa lý. Và cuối cùng là trong bề dày văn hoá, tâm hồn cốt cách. Ba phương diện đấy được trình bày trong sự gắn bó thống nhất. Nhiều lúc một cụ thể đưa ra cùng nói về mấy cả phương diện đấy của quốc gia. Nhưng ở bất kỳ phương diện nào thì quan niệm “Đất Nước của Nhân dân” cũng là tư tưởng mấu chốt, là sợi chỉ đỏ xâu chuỗi mọi xúc cảm và suy tưởng cụ thể và chính nhờ đó, nhưng tác giả đã có những phát hiện mới mẻ, có chiều sâu nhiều lúc ở chính những hình ảnh chất liệu thân thuộc.

     Nói về lịch sử mấy nghìn năm của quốc gia, Nguyễn Khoa Điềm ko dùng những sử liệu như nhiều thi sĩ khác. Ông dùng lối kể đặm đà của dân gian:

“Đất Nước khởi đầu với miếng trầu hiện thời bà ăn

Đất Nước lớn lên lúc dân mình biết trồng tre nhưng đánh giặc”

     Hình ảnh thơ phải chăng đã gợi cho ta về sự tích trầu cau từ đời Hùng Vương dựng nước xa xưa, về truyền thuyết Thánh Gióng nhổ tre đánh đuổi giặc Ân đã đi vào lịch sử? Tức là lịch sử quốc gia được đọng lại trong từng câu chuyện kể, hiện hình trong miếng trầu hiện thời bà ăn, trong trồng tre nhưng đánh giặc. Hay nói cách khác quốc gia đã nằm sâu trong tiềm thức mỗi người dân, trường tồn trong đời sống tâm hồn nhân dân qua bao thế hệ. Đó cũng chính là Đất Nước của Nhân dân.

     Vì vậy lúc nghĩ về mấy nghìn năm lịch sử của quốc gia, tác giả ko điểm lại các triều đại từ Triệu, Đinh, Lý, Trần gây dựng nên nền độc lập (Nguyễn Trãi) và cũng ko nhắc lại tên tuổi những người hùng nổi danh trong sử sách như Bà Trưng, Bà Triệu, Trần Hưng Đạo, Lê Lợi, Quang Trung… nhưng Nguyễn Khoa Điềm đã nhấn mạnh tới muôn vàn những con người bình dị vô danh:

“Có biết bao người con gái, đàn ông

Trong bốn nghìn lớp người giống ta thế hệ

Họ đã sống và chết

Giản dị và bình tâm

Ko người nào nhớ mặt đặt tên

Nhưng họ đã làm ra Đất Nước”

     Nhưng con người vô danh đấy chính là nhân dân vô tận đã tạo dựng và giữ giàng quốc gia trải qua mọi thời đại. Họ ko chỉ đánh giặc ngoại xâm nhưng còn là người thông minh và truyền lại mọi trị giá vật chất và ý thức cho các thế hệ tiếp nối nhau:

“Họ giữ và truyền cho ta hạt lúa ta trồng

Họ chuyền lửa qua mỗi nhà từ hòn than qua con cúi

Họ truyền giọng điệu mình cho con tập nói

Họ gánh tên làng tên xã trong mỗi chuyến di dân”

     Cùng với thời kì đằng đẵng là ko gian mênh mông được tạo lập từ thuở sơ khai với truyền thuyết Lạc Long Quân – Âu Cơ: “Đất là nơi chim về – Nước là nơi rồng ở”. Một quốc gia xinh tươi và thiêng liêng biết bao!

     Nhưng quốc gia cũng là cái ko gian rất thân thiện với cuộc sống hàng ngày của mỗi người dân: “Đất là nơi anh tới trường – Nước là nơi em tắm” và quốc gia đấy đã chứng kiến những mối tình đầu của biết bao lứa đôi:

“Đất Nước là nơi ta hò hứa

Non sông là nơi em đánh rơi chiếc khăn trong nỗi nhớ thầm”

     Từ quan niệm “Đất Nước của Nhân dân”, tác giả đã có những phát hiện thâm thúy và mới mẻ về vẻ đẹp tự nhiên quốc gia gắn liền với con người nhưng trước hết là những con người tầm thường. Và chính những con người tầm thường đấy đã làm nên vẻ đẹp muôn thuở của tự nhiên quốc gia, một vẻ đẹp ko chỉ mang màu sắc gấm vóc của non sông, nhưng còn là kết tinh vẻ đẹp tâm hồn, truyền thống dân tộc:

“Những người vợ nhớ chồng còn góp cho quốc gia núi Vọng Phu

Cặp vợ chồng yêu nhau góp nên hòn Trống Mái

Gót ngựa Thánh Gióng đi qua còn trăm ao đầm để lại”

     Rồi người học trò nghèo góp cho Đất Nước mình núi Bút non Nghiên, cho tới những địa danh thật nôm na bình dị. Những người dân nào đã góp tên Ông Đốc, Ông Trang, Bà Đen, Bà Điểm. Từ đó, tác giả đã đi tới một nhận thức nói chung sâu xa:

“Ôi! Đất Nước sau bốn nghìn năm đi đâu ta cũng thấy

Những cuộc đời đã hoá núi sông ta”

     Non sông đấy còn có một bề dày văn hoá, tâm hồn cốt cách Việt Nam. Cũng như hai phương diện trên, bề dày văn hoá ko được nói tới qua các danh nhân văn hoá như Nguyễn Trãi, Nguyễn Du, Hồ Xuân Hương, Ngô Thì Nhậm… nhưng được trình bày trong nguồn mạch phong phú của văn hoá dân gian để nêu lên truyền thống ý thức và vẻ đẹp tâm hồn của nhân dân thấm nhuần thâm thúy tư tưởng “Đất Nước của Nhân dân, Đất Nước của ca dao thần thoại”. Trong các kho tàng văn hóa phong phú đấy, tác giả tìm thấy những vẻ đẹp nổi trội của tâm hồn tính cách Việt Nam. Đó là thật say đắm và thuỷ chung trong tình yêu: Yêu nhau từ thuở trong nôi; cha mẹ yêu nhau bằng gừng cay muối mặn; Biết quý trọng tình nghĩa: Biết quý công cầm vàng những ngày lặn lội. Nhưng cũng thật quyết liệt với quân địch: Biết trồng tre đợi ngày thành gậy – Đi trả thù ko sợ lâu dài. Ba phương diện quan trọng nhất của truyền thống nhân dân, dân tộc đã được ông nói lên thâm thúy, thấm thía từ những câu ca dao đẹp – những tiếng lòng của nhân dân trải qua từng thời kỳ lịch sử.

     Đất Nước của Nguyễn Khoa Điềm là Non sông của Nhân dân của ca dao thần thoại. Những thi liệu dân gian đặm đà chất thơ, được liên kết với những suy nghĩ giàu chất trí tuệ đã tạo nên nét rực rỡ cho bài thơ. Đó là một đóng góp quan trọng của Nguyễn Khoa Điềm làm sâu thêm cho ý niệm về quốc gia của thơ ca chống Mỹ.

Phân tích tư tưởng Đất Nước của nhân dân – Bài mẫu 3

     Chủ đề về quốc gia đã như một dòng suối thấm nhuần vào biết bao trang văn, đặc thù là lúc nước ta còn trong những ngày tranh đấu… Đất Nước – một đề tài ko mới nhưng chưa bao giờ cũ. Từ Nam Quốc Sơn Hà của Lý Thường Kiệt, chúng ta đã thấy ý thức về lòng tự trọng dân tộc, về độc lập nước nhà được khẳng định. Cho tới bản cáo trạng tội ác giặc Minh của Nguyễn Trãi, rồi tới lời tuyên bố bất hủ trong Tuyên Ngôn Độc Lập của Hồ Chí Minh năm 1945, tất cả đều khẳng định Đất Nước của chúng ta đã trải qua biết bao gian lao để giữ vững nền tự do, đánh đuổi quân xâm lược. Nguyễn Khoa Điềm đã có một thông minh vô cùng mới mẻ với bản trường ca Mặt Đường Khát Vọng của mình. Đặc thù trong chương V mang tên “Đất Nước”, thi sĩ ko chỉ cho chúng ta thấy một Việt Nam đi từ bom đạn tới tháng ngày hòa bình, nhưng Nguyễn Khoa Điềm còn làm người đọc thổn thức trước vẻ đẹp của quốc gia trên mọi phương diện qua một phong cách nghệ thuật tài hoa và lạ mắt… Nhưng điều cốt yếu cần nhận thấy ở đây, nếu ko nhắc tới sẽ là một sự thiếu sót, đó chính là đóng góp của Nguyễn Khoa Điềm về mặt tư tưởng cho nền văn học nước nhà: tư tưởng Đất Nước của nhân dân. Tư tưởng đấy “như một sợi chỉ đỏ” xuyên suốt văn bản đã thực sự làm tăng thêm trị giá cao đẹp cho tác phẩm…

“Lúc ta lớn lên Đất Nước đã có rồi

Non sông có trong những cái ngày xửa ngày xưa mẹ thường hay kể

Đất Nước khởi đầu với miếng trầu hiện thời bà ăn

Đất Nước lớn lên lúc dân mình biết trồng tre nhưng đánh giặc

Tóc mẹ thì bới sau đầu

Cha mẹ thương nhau bằng gừng cay muối mặn

Cái kèo, cái cột thành tên

Đất Nước có từ ngày đó…”

     Bài thơ mở đầu giống như một câu chuyện… Hình như tác giả đang khắc họa lại hình bóng quốc gia từ những thuở rất xa. Mỗi con người sinh ra, đều có một mốc thời kì xác định. Còn Đất Nước? Đất Nước có tự bao giờ? Nguyễn Khoa Điềm đã khôn khéo diễn tả rằng “Lúc ta lớn lên Đất Nước đã có rồi”… Chẳng phải đây là cái thú vị lắm sao. Từ lâu nay, mấy người nào nghĩ tới câu hỏi “Đất Nước có tự bao giờ?” Tương tự, trong Nguyễn Khoa Điềm ko chỉ là lòng yêu nước, nhưng còn là một trái tim say mê nghiên cứu khám phá… Và cũng chính từ khám phá của Nguyễn Khoa Điềm, nhưng ta thấy Đất Nước như được đặt vào một mạch vận động của thời kì. Đất Nước cũng như con người lớn lên theo năm tháng. Đặc thù là trong những tháng ngày đấy của Đất Nước đều có hình bóng người dân. “Câu chuyện ngày xửa ngày xưa mẹ thường hay kể” hay “miếng trầu bà ăn” đều là những điều bình dị thôi. Nó gắn với tuổi thơ êm dịu của con trẻ. Nó như một chiếc nôi để ta tìm về cho tâm hồn những phút giây tĩnh tại… Nguyễn Khoa Điềm đã nhắc tới những điều thân thuộc như thế để trả lời cho câu hỏi lạ lùng Đất Nước có từ bao giờ đấy… Với sự lí giải này, với những hình ảnh rất đỗi thân thiện bình dị này, ta thấy Đất Nước sao nhưng gần quá, sao nhưng gắn bó giản dị quá…

     Ko chỉ viết về “Đất Nước khởi đầu” nhưng Nguyễn Khoa Điềm còn viết cả khoảng thời kì nhưng “Đất Nước lớn lên”. Ở đây, ta bắt gặp những câu truyện dân gian thân thuộc nhưng truyện mồm nhau tới mức có lúc đã thuộc lòng. Câu chuyện thánh Gióng kể về dân tộc ta những ngày đầu thuở dựng nước được nhắc tới khôn khéo trong đoạn thơ. Ngay từ những dòng trước tiên này, ta đã thấy hình bóng nhân dân rồi. Những người dân “biết trồng tre nhưng đánh giặc”. Lẽ nào có thể phủ nhận rằng biết bao thắng lợi và kỳ tích trong lịch sử dân tộc lại ko phải từ sức mạnh nhân dân? Nguyễn Khoa Điềm đã gợi mở những ý tưởng ban sơ về tư tưởng Đất Nước – Nhân Dân tương tự. Bằng những hình ảnh rất đỗi giản dị và thân thiện, những câu truyện đã đi vào lòng người từ thuở còn nhỏ thơ…

     Điều rực rỡ trong phong cách nghệ thuật Nguyễn Khoa Điềm đó là ông đã sử dụng rất nhiều thi liệu dân gian. Với khổ thơ đầu của chương V, nét dân gian trình bày ở hình ảnh được sử dụng, trình bày ở những câu truyện nhưng tác giả nhắc tới, những phong tục như búi tóc, rồi cách đặt tên… Nhưng ngoài ra nó còn trình bày rõ rệt trong việc lấy ý tưởng từ những bài ca dao của tác giả:

“Tay nâng chén muối đĩa gừng

Gừng cay muối mặn xin đừng quên nhau”

     Với những câu mở đầu cho phần một, Nguyễn Khoa Điềm đã mang tới cho ta hình ảnh Đất Nước một cách sinh động đầy yêu quý giản dị, lại như khắc họa được cả quá trình “lớn lên” của Đất Nước, thì ở đoạn tiếp theo, Đất Nước đã hiện lên rõ hơn với những lời khái niệm cụ thể…

“Đất là nơi em tới trường

Nước là nơi anh tắm

Non sông là nơi ta hò hứa

Đất là nơi em đánh rơi chiếc khăn trong nỗi nhớ thầm

Đất là nơi con chim phượng hoàng bay về hòn núi bạc

Nước là nơi con cá ngư ông móng nước biển khơi

Thời kì đằng đẵng

Ko gian mênh mông

Đất Nước là nơi dân mình đoàn viên”

     Nguyễn Khoa Điềm đã tách hai khái niệm Đất và Nước để mang tới cho chúng ta một cái nhìn rõ nhất về Đất Nước. Tư tưởng Đất Nước của nhân dân trong đoạn thơ này được trình bày lúc. Đất Nước gắn với những sinh hoạt thường nhật của người dân. Mỗi câu thơ về Đất Nước đều sóng đôi cùng hình ảnh con người. Cũng như đoạn thơ trên, Nguyễn Khoa Điềm một lần nữa vận dụng vốn tri thức uyên thâm của mình về văn hóa dân tộc vào những trang thơ. Người đọc lại một lần nữa tới với hình ảnh Đất Nước qua con người của Đất Nước, tới với Đất Nước là những nét cựu truyền của dân tộc… Đọc đoạn thơ trên, hẳn người nào cũng nghĩ tới bài ca dao dịu dàng

“Khăn thương nhớ người nào

Khăn rơi xuống đất

Khăn thương nhớ người nào

Khăn vắt lên vai

Khăn thương nhớ người nào

Khăn chùi nước mắt…”

     Hay là nhớ về câu hò mênh mang của vùng Bình – Trị – Thiên “Con chim phượng hoàng bay về hòn núi bạc – con cá ngư ông móng nước biển khơi…”

     Và Đất Nước dù có hiện lên qua hình ảnh nào đi chăng nữa, cuối cùng cũng về với nhân dân, là của nhân dân… Câu thơ “Đất Nước là nơi dân mình đoàn viên” như một lời thổ lộ và khẳng định cho chân lý đấy, khẳng định cho tư tưởng Đất Nước – Nhân Dân trong thơ Nguyễn Khoa Điềm vậy…

     Từ những lý giải về Đất Nước có tự bao giờ, từ khái niệm về Đất Nước, Nguyễn Khoa Điềm đã nhìn vào lịch sử, rồi lại nhìn vào thế hệ muôn thuở. Thi sĩ nặng lòng với Đất Nước muốn gửi gắm lời dặn dò của mình cho con cháu những thế hệ đương thời hoặc cả sau này… Từ cái thuở “Lạc Long Quân và Âu Cơ – Đẻ ra đồng bào ta trong bọc trứng”, từ những người đã khuất hay những người vẫn đang tồn tại, tất cả trong họ đều có một phần Đất Nước… Ta đã từng sống vì Đất Nước từ thuở hoang dại ngày xưa, của những ngày buổi đầu dựng nước còn cùng cực, của những ngày nhưng truyền thuyết con Rồng cháu Tiên vẫn truyền nhau như niềm tự hào dòng giống con Lạc cháu Hồng. Thì hiện thời, ta vẫn phải sống vì lý tưởng, vì Đất Nước tương tự.

“Những người nào đã khuất

Những người nào hiện thời

Yêu nhau và sinh con đẻ cái

Gánh vác phần người đi trước để lại

Dặn dò con cháu chuyện ngày mai

Hằng năm ăn đâu làm đâu

Cũng biết cúi đầu nhớ ngày giỗ tổ…”

     Theo tôi đây là đoạn thơ rất hay của chương “Đất Nước” này. Nó nói chung cả một thời kì dài trong lịch sử người Việt, làm nhấn mạnh thêm vào truyền thống yêu nước, giữ nước và dựng nước của nhân dân ta… Và câu thơ như một lời răn dạy… Hành động “cúi đầu nhớ ngày giỗ tổ” là một nét văn hóa đẹp của người Việt. Những con người đã hiến dâng cho Đất Nước lại biết tôn thờ truyền thống, tôn thờ lịch sử hay cũng chính là tôn thờ Đất Nước… Bởi Đất Nước là của nhân dân, vận mệnh nước nhà nằm trong tay mỗi người chúng ta nên ta cần phải giữ gìn, phải trân trọng và nhận thức được trách nhiệm của mình

“Trong anh và em hôm nay

Đều có một phần Đất Nước

Lúc hai đứa cầm tay

Đất Nước trong chúng ta hài hòa nồng thắm

Lúc chúng ta cầm tay mọi người

Đất Nước vẹn tròn to lớn

Mau này con ta lớn lên

Con sẽ mang Đất Nước đi xa

Tới những tháng ngày mộng mơ…”

     Đất Nước ko chỉ có ở câu truyện cổ tích, ko chỉ được tái tạo bởi lịch sử… Nếu tương tự, e rằng nhiều ý kiến sẽ cho rằng bài thơ “Đất Nước” vẫn còn nặng về chính trị, nặng về kêu gọi, mang màu sắc chính luận nhưng thiếu đi chất trữ tình… Nhưng ko, Nguyễn Khoa Điềm về mặt nghệ thuật đã liên kết trong đoạn trích Đất Nước những gì rực rỡ nhất của văn chính luận, của tùy bút và của thơ trữ tình khiến bài thơ lột tả được hết vẻ đẹp nghệ thuật cũng như khắc họa một cách lạ mắt những điều nhưng Nguyễn Khoa Điềm muốn truyền đạt. Còn về nội dung, ở đoạn thơ này, ta còn thấy Đất Nước hiện hữu trong tình yêu lứa đôi… Nếu so sánh tình yêu lứa đôi trong những trang thơ trước cách mệnh tháng tám, ta sẽ thấy tình yêu được nhắc tới mang màu sắc tư nhân, ghi đậm dấu ấn của những “cái tôi”, về khát khao tận hưởng và hiến dâng trong tình yêu… Nhưng ở thời kì này, trong khi Nguyễn Khoa Điềm viết Đất Nước để kêu gọi nhân dân miền Nam, đặc thù là người trẻ nhận thức được ý thức trách nhiệm của mình, ông đã đặt tình yêu lứa đôi vào tình yêu Đất Nước. Nó ko hề là một sự gò ép nhưng trái lại, làm trọn vẹn và toàn diện thêm tư tưởng Đất Nước của Nhân Dân. Tình yêu của “anh và em hôm nay” được đặt trong một tập thể… Vì thế, ko chỉ có anh và em nắm tay, làm Đất Nước như “hài hòa nồng thắm”, nhưng ở đây còn là cái “nắm tay mọi người”. Nguyễn Khoa Điềm đã mang chất trữ tình vào một bài thơ đậm màu sắc chính trị, một bản trường ca về ca tụng Đất Nước và kêu gọi người dân… Hẳn ko thi sĩ nào có thể làm được hơn thế trong thơ… Nỗi khát khao, nỗi trằn trọc về trách nhiệm của người với người còn được trình bày ở niềm gửi gắm cho những thế hệ sau… “Con sẽ mang Đất Nước đi xa – Tới những tháng ngày mộng mơ”. Tư tưởng Đất Nước của Nhân Dân được trình bày trong đoạn thơ này đặc thù biết mấy. Nguyễn Khoa Điềm gửi vào nhân dân niềm tin tưởng, tin tưởng rằng tương lai tốt đẹp của Đất Nước ko nằm đâu xa nhưng nằm trong tay chính những con người chăm chỉ bình dị…

     Một tiếng gọi tha thiết được cất lên:

“Em ơi em Đất Nước là máu xương của mình

Phải biết gắn bó và san sẻ

Phải biết hóa thân cho dáng hình xứ sở

Làm nên Đất Nước muôn thuở”

     Phải rồi, Đất Nước là máu xương của mình. Đất Nước thân thuộc và gắn bó ruột thịt với chúng ta. Câu thơ đặt dưới hình thức một câu mệnh lệnh nhưng nghe sao vẫn uyển chuyển thiết tha bởi lời gọi “Em ơi em” và giọng điệu thân tình… Cũng từ những hình ảnh máu xương và khỏi lửa, ta chợt nhớ về một tập thể những con người oai hùng, tập thể đấy đã tạo nên một Đất Nước oai hùng

“Nước Việt Nam từ máu lửa

Rũ bùn đứng dậy sáng lòa”

(Đất Nước – Nguyễn Đình Thi)

     Ở phần sau của đoạn trích, tư tưởng “Đất Nước của Nhân Dân” được trình bày đặc thù rõ nét và vô cùng lạ mắt. Mở đầu là những danh lam thắng cảnh nổi tiếng của quê hương. Nhưng Nguyễn Khoa Điềm đã nhìn nhận những danh thắng đấy dưới con mắt đặc thù hướng về nhân dân mình…

“Những người vợ nhớ chồng góp cho Đất Nước những núi Vọng Phu

Cặp vợ chồng yêu nhau góp nên hòn Trống Mái

Gót ngựa của Thánh Gióng đi qua còn trăm ao đầm để lại

Chín mươi chín con voi góp mình dựng đất Tổ Hùng Vương

Những con rồng nằm im góp dòng sông xanh thẳm

Người học trò nghèo góp cho Đất Nước mình núi Bút, non Nghiên

Con cóc, con gà quê hương cùng góp cho Hạ Long thành thắng cảnh

Những người dân nào đã góp tên Ông Đốc, Ông Trang, Bà Đen, Bà Điểm”

     Có thể nhận thấy ở đoạn thơ này, sự xuất hiện dày đặc những địa danh của quê hương là một điều hết sức đặc thù. Nguyễn Khoa Điềm ko chỉ muốn giới thiệu về vẻ đẹp của Đất Nước mình nhưng ông còn muốn nói một điều, chính những người dân bình dị đã tạo nên biết bao vẻ đẹp đấy. Từ người vợ nhớ chồng, cặp vợ chồng yêu nhau, đó đều là những điển tích được trích dẫn ra, là điển tích lý giải cho sự tạo thành của những cảnh đẹp hiện thời. Nguyễn Khoa Điềm luôn coi Đất Nước và Nhân Dân là một. Nhân dân, chính nhân dân mới là những người làm nên quốc gia. Hình ảnh trong thơ Nguyễn Khoa Điềm tuy là được liệt kê những hoàn toàn ko phải là liệt kê một cách tràn lan nhưng nó rất có chọn lựa. “Chín mươi chín con voi góp mình dựng đất Tổ Hùng Vương” nhắc nhớ ta về truyền thuyết nơi đất tổ vua Hùng có chín mươi chín con voi quây triều thần phục. Nó nhưng một truyền thống yêu nước và hướng về cội nguồn quý báu nhưng nhân dân ta từ bao đời nay vẫn giữ giàng. Cội nguồn, quê hương vẫn là một cái gốc nhưng người dân Việt ko bao giờ quên trong mỗi cuộc đời. Rồi núi Bút, non Nghiên được tạo nên bởi “người học trò nghèo”. Câu thơ làm người ta nghĩ tới sự hiểu hóc, siêng năng chăm chỉ trong học tập rèn luyện của người Việt. Ông cha ta từ bao đời nay đã vượt qua cái nghèo, cái khổ nhưng vẫn dành tâm sức cho việc rèn luyện bản thân. Những người tài ắt hẳn cũng lớn lên, thành công và đóng góp cho nước nhà từ đức tính siêng năng đấy. Rồi chỉ những người dân tầm thường thôi, cũng góp phần tạo thành danh thắng Ông Đốc, Ông Trang, Bà Đen, Bà Điểm ở Nam Bộ. Điều đặc thù là thi sĩ đã liên tưởng rất lạ mắt những tên của địa danh này để rồi gắn vào đằng sau đó là sự đóng góp của người dân. Trải dài qua khổ thơ, từ “góp” liên tục được xuất hiện. Ko phải là một từ nào khác nhưng là “góp”. Thỉnh thoảng chỉ một cách dùng từ, một từ ngữ làm điểm nhấn cũng tạo được cho tác phẩm trị giá riêng và thành công tới bất thần. Từ “góp” trình bày ko chỉ một người, nhưng là nhiều người cùng chung tay, cùng tạo nên một Đất Nước Việt Nam với nhiều cảnh đẹp như thế. Động từ “góp” nó trình bày sự thân tình, như một cách nói của khẩu ngữ dân gian vô cùng thân thuộc, nó lại trình bày được cái tâm thế, sao nhưng bình dị, sao nhưng cần mẫn của mỗi người dân lúc đóng góp cho Đất Nước tới thế… Nguyễn Khoa Điềm đã ko bỏ đi một cụ thể nào, nhưng đều lựa chọn cẩn thận, từ hình ảnh tới từ ngữ để đoạn thơ hiện lên hay và được những gì tinh túy nhất. Tư tưởng Đất Nước của Nhân Dân ở đoạn này ko chỉ ngừng lại ở lời kêu gọi, nhưng nó còn nâng lên tầm cao hơn, bởi nó nhắc nhở chúng ta rằng Đất Nước được tạo nên từ người dân tầm thường nhưng thôi…

     Lướt qua một loạt những địa danh, vẻ đẹp của Đất Nước đã xuất hiện đủ đầy ở phương diện Địa Lý, Nguyễn Khoa Điềm đã khẳng định

“Và ở đâu trên khắp ruộng đồng gò bãi

Chẳng mang một dáng hình, một ước ao, một lối sống ông cha

Ôi! Đất Nước sau bốn nghìn năm đi đâu ta cũng thấy

Những cuộc đời đã hóa núi sông ta…”

     Lời khẳng định này đã thực sự đem tư tưởng Đất Nước của Nhân Dân thấm vào lòng người đọc. Cách diễn tả của Nguyễn Khoa Điềm xoành xoạch mang tới sự mới mẻ cho độc giả. “Trên khắp ruộng đồng gò bãi” đã là một sự nói chung ko có gì có thể khước từ. Nó ko còn chỉ là ở những địa danh đã nêu ở trên, ko phải chỉ tồn tại ở một nơi nào đó, nhưng nó là ở khắp Đất Nước ta, khắp núi sông ta… Cũng tương tự tương tự với câu thơ “Ôi Đất Nước sau bốn nghìn năm đi đâu ta cũng thấy – những cuộc đời đã hóa núi sông ta…”. Câu thơ trước nâng tầm nói chung về ko gian thì câu thơ sau lại nâng tầm nói chung về thời kì. Nó hòa quyện vào nhau, tổng hợp cùng nhau để cùng tô đậm cho tư tưởng Đất Nước – Nhân Dân xuyên suốt mạch bài thơ…

     Lại một lần nữa, Nguyễn Khoa Điềm cất tiếng gọi tha thiết

“Em ơi em

Hãy nhìn rất xa

Vào bốn nghìn năm Đất Nước

Năm tháng nào cũng người người lớp lớp

Con gái, đàn ông bằng tuổi chúng ta

Chăm chỉ làm lụng

Lúc có giặc người đàn ông ra trận

Người con gái trở về nuôi cái cùng con

Ngày giặc tới nhà thì nữ giới cũng đánh

Nhiều người đã trở thành người hùng

Nhiều người hùng cả anh và em đều nhớ”

     Thêm một lần nữa Nguyễn Khoa Điềm đã làm thức tỉnh trong ta ý thức về trách nhiệm của mình với Đất Nước. Để độc giả nhận thấy được những lời mình muốn dặn dò, Nguyễn Khoa Điềm ko đi nặng vào giáo điều triết lý. Ông dùng chính những con người để thức tỉnh và mời gọi con người. Như một quy luật, một điều thế tất ko thể nào khác, bốn nghìn năm lịch sử của chúng ta đã đi qua để lại dấu ấn bằng những cuộc đánh đuổi quân xâm lược. Nhưng những thắng lợi đấy vì đâu nhưng có? Những trang sử đấy do người nào viết nên? Người nào là người đã cầm súng tranh đấu? Người nào là người đã xông pha ra mặt trận? Người nào là người đã kiên quyết giữ cho Đất Nước ko rơi vào tay của quân giặc hung tàn? Đó chính là nhân dân! Nguyễn Khoa Điềm ko hướng về những vị danh tướng, những bậc người hùng vốn hay được ca tụng trong văn học kim cổ, ông viết về

“Có biết bao người con gái, đàn ông

Trong bốn nghìn lớp người giống ta thế hệ

Họ đã sống và chết

Giản dị và bình tâm

Ko người nào nhớ mặt đặt tên

Nhưng họ đã làm ra Đất Nước”

     Nét đặc thù trong đoạn trích Đất Nước thuộc trường ca Mặt Đường Khát Vọng là ở đó. Nguyễn Khoa Điềm ko một tí rời xa khỏi tư tưởng Đất Nước – Nhân Dân của mình. Mỗi câu thơ nói về Đất Nước, dù đó là mô tả cảnh đẹp, là khắc ghi niềm tự hào dân tộc, là kể lại truyền thống lịch sử, chung quy lại đều để làm sáng tỏ cái tư tưởng mấu chốt đấy. Thi sĩ đã khám phá một nét mới mẻ lạ mắt và biết cách nói chung nó lên, để nó trở thành một đóng góp trị giá về tư tưởng cho Văn học Việt Nam thời kỳ 1945 tới 1975. Những con người xuất hiện trong thơ Nguyễn Khoa Điềm đều là những người chung chung. Họ ko mang một cái tên riêng nào cả, ko phải là những vị người hùng với chiến tích quá lừng lẫy như sử sách. Đó chỉ là những con người “đã sống và chết” một cuộc đời “giản dị và bình tâm”. Vì sao lại là “giản dị” và “bình tâm”? Bởi cuộc đời họ sinh ra là để hy sinh cho Tổ Quốc. Một cuộc đời biết sống vì Tổ Quốc, nghe theo lời kêu gọi của nước nhà lúc đau thương, nó lớn lao nhưng vẫn giản dị, nó có hy sinh và thống khổ nhưng vẫn thật bình tâm… Tất cả những điều nhưng họ làm được nấy đều được Đất Nước và bao thế hệ ghi nhận lại. Sự đóng góp đấy đã đúc kết nên dải đất hình chữ S vẫn vẹn nguyên qua năm tháng, đập tan biết bao ách xâm lược và thống trị man rợ đã từng đàn áp nhân dân ta…

     Và để bản trường ca thật sự có chiều sâu, Nguyễn Khoa Điềm còn làm sáng tỏ tư tưởng Đất Nước – Nhân Dân của mình qua việc khắc họa Đất Nước ở chiều sâu văn hóa. Nền văn hóa đấy cũng bắt nguồn từ nhân dân, nền văn hóa đấy lại được lưu giữ và truyền cho nghìn đời sau bởi nhân dân. Truyền thống đấy kết tinh ở nhân dân… Vậy nên, chính việc nói tới chiều sâu văn hóa dân tộc mình đã giúp Nguyễn Khoa Điềm làm cho tư tưởng Đất Nước – Nhân Dân thêm trọn vẹn

“Họ giữ và truyền cho ta hạt lúa ta trồng

Họ truyền lửa qua mỗi nhà, từ hòn than qua con cúi

Họ gánh theo tên xã, tên làng trong mỗi chuyến di dân

Họ đắp đập be bờ cho người sau trồng cây hái trái

Có ngoại xâm thì chống ngoại xâm

Có nội thù thì vùng lên đánh bại”

     Tập tục của một nền nông nghiệp lúa nước được thi sĩ tái tạo qua những câu văn. Từ những điều tưởng nghe đâu tầm thường, nhỏ nhỏ như hòn than, con cúi cũng cho thấy một phần nào đó bản sắc riêng của dân tộc. Người dân Việt Nam là thế, trải qua bao đời họ vẫn giữ trong mình những phẩm chất riêng ko thể lẫn vào đâu… Những công việc lao động đã từ nghìn đời nay vẫn còn tồn tại… Rồi truyền thống yêu nước, căm thù giặc… Tất cả đã làm nên một bản sắc riêng cho dân tộc Việt… Và Nguyễn Khoa Điềm đã dùng chính những bản sắc đấy, dùng chính những gì là phong tục tập quán đấy, để nói lên một điều

“Để Đất Nước này là Đất Nước Nhân dân

Non sông của Nhân dân, Đất Nước của ca dao thần thoại”

     Đất Nước – Nhân dân tư tưởng này đã xuyên suốt bài thơ ở mạch ngầm của văn bản giờ đã được khẳng định một cách rõ ràng. Đất Nước – Nhân dân ko thể tách rời. Nhân Dân đã làm nên Đất Nước, nhân dân đã giữ giàng và bảo vệ Đất Nước… Những người trẻ hay những người già, chẳng phân biệt gái trai đều là một trong hàng triệu người đang góp phần vào công cuộc giữ vững xây dựng nước nhà… Hai câu thơ trên có sức lay động mạnh mẽ trong lòng người. Nó như một nguồn ánh sáng thức tỉnh tâm cam ta, thức tỉnh trong ta về một niềm tự hào dân tộc. Nguyễn Khoa Điềm đã gói gọn tất cả tư tưởng của mình chỉ bằng hai câu thơ nhưng thôi. Người ta sẽ nhìn lại vào năm tháng đã qua, sẽ đưa mắt theo chiều rộng hướng về ko gian Địa Lý, rồi lại lắng lòng mình xuống sâu cùng văn hóa quê hương… Tất cả, đều hiểu một điều: “Đất Nước này là Đất Nước nhân dân”…

     Vậy còn “Đất Nước của ca dao thần thoại”… Hãy thử đọc và cảm nhận xem

“Dạy anh biết “yêu em từ thuở trong nôi”

Biết quý công cầm vàng những ngày lặn lội

Biết trồng tre nhưng đợi ngày thành gậy

Đi trả thù nhưng ko sợ lâu dài”

     Biết bao thi liệu dân gian được lấy từ những câu ca dao nhưng Nguyễn Khoa Điềm đã gửi gắm vào đây. Sự uyên bác trong trí thức lẫn tài năng nghệ thuật văn học đã làm cho bài thơ của Nguyễn Khoa Điềm dù sử dụng mật độ khá dày những điển tích dân gian, ca dao dân ca nhưng vẫn uyển chuyển và ko khô giòn…

     Con người Việt Nam được trình bày qua một trái tim yêu, qua một câu ca dao rất đáng yêu ý nhị

“Yêu em từ thuở trong nôi

Em nằm em khóc anh ngồi anh ru”

     Con người Việt Nam lại được khắc họa bởi lòng biết quý trọng công sức lao động

“Cầm vàng nhưng lội qua sông

Vàng rơi ko tiếc, tiếc công cầm vàng”

     Và chưa hết, ý chí quyết tâm chống giặc bảo vệ Đất Nước mặc cho thời kì, mặc khó khăn gian truân một lần nữa được nhắc tới

“Thù này ắt hẳn còn lâu

Trồng tre thành gậy, gặp đâu đánh què”

     Lúc xưa Phan Bội Châu đã nói “Dân là dân nước, Nước là nước dân”… Tư tưởng Đất Nước – Nhân Dân sơ khai tạo nên từ ngày đó. Hay một câu nói nổi tiếng của bậc kỳ tài xưa cũng dặn dò rằng phải “Lấy dân làm gốc”… Thế nhưng, chỉ tới Nguyễn Khoa Điềm, tư tưởng Đất Nước – Nhân Dân mới thật sự mang sức nói chung, thực sự được đưa lên một tầm cao tư tưởng mới, thực sự làm dậy lên những rung cảm trong lòng người đọc và trở thành đóng góp quý giá vào hàng đầu cho văn học Việt Nam.

     Đoạn trích “Đất Nước” ở chương V của trường ca “Mặt Đường khát vọng” thì đã khép lại nhưng những dư vang vẫn luôn gợi mở nhiều suy tư trong mỗi chúng ta. Nguyễn Khoa Điềm từ tình cảnh nước nhà, đã viết nên bài thơ để thức tỉnh ý thức của từng lớp trẻ miền Nam. Ông đã đưa vào bản trường ca, đặc thù là đoạn trích Đất Nước những gì đẹp nhất và tinh túy nhất của nghệ thuật, của nội dung và trị giá về tư tưởng. Đó quả thực là sự lao động miệt mài dày công sức và đáng trân trọng. Văn học Việt Nam sẽ còn ghi tên Nguyễn Khoa Điềm, như một người trước tiên đem tư tưởng Đất Nước – Nhân Dân với tất cả thế hệ người đọc và có sức tác động mạnh mẽ. Một hồn thơ nặng lòng với Đất Nước, một cây bút tài hoa cùng những khám phá thâm thúy mới mẻ về tư tưởng Đất Nước – Nhân Dân đã làm những áng văn của Nguyễn Khoa Điểm trở thành một tuyệt bút nghệ thuật bất hủ.

Phân tích tư tưởng Đất Nước của nhân dân – Bài mẫu 4

     Là một trí thức tham gia kháng chiến, trưởng thành trong phong trào đấu tranh của học trò, sinh viên Huế, Nguyễn Khoa Điềm còn là thi sĩ có nhiều đóng góp cho nền thơ ca Việt Nam. Thơ Nguyễn Khoa Điềm thiên về chính luận liên kết với trữ tình. Những bài bài thơ của tác giả đều trình bày khát vọng tranh đấu, một niềm tin cháy bỏng vào quốc gia và nhân dân. Tư tưởng “Non sông của nhân dân’’ đã chi phối cách nhìn, cách nghĩ của tác giả. Tư tưởng “Non sông của nhân dân” được trình bày rõ trong đoạn trích “Non sông” trích “Trường ca Mặt đường khát vọng” của Nguyễn Khoa Điềm.

     Trước hết, tư tưởng quốc gia của nhân dân được trình bày trong quan niệm về Đất Nước của ông. Đất Nước theo Nguyễn Khoa Điềm là những gì thân thiện, gắn bó với mỗi con người, quốc gia là những gì ngày xửa ngày xưa “mẹ thường hay kể”, mẹ Âu Cơ sinh ra bọc trứng trăm con, “Đất Nước, khởi đầu với miếng trầu hiện thời bà ăn”, “là nơi ta hò hứa”, “Đất Nước là nơi em đánh rơi chiếc khăn trong nỗi nhớ thầm”… chất suy tưởng của thi sĩ đậm màu sắc dân gian dẫn ta đi về cội nguồn: ta là con Rồng cháu Tiên, cái quá khứ thần thoại và tương lai như hòa quyện với nhau tăng xúc cảm trữ tình bay bổng:

“Lúc ta lớn lên Đất Nước đã có rồi”

     Non sông có trong những cái “Ngày xửa ngày xưa …mẹ thường hay kể”. Non sông trường tồn trong chiều dài lịch sử và hóa thân vào mỗi con người:

“Trong anh và em hôm nay

Đều có một phần Đất Nước

Lúc hai đứa cầm tay

Đất Nước trong chúng ta hài hòa nồng thắm

Lúc chúng ta cầm tay mọi người Đất Nước vẹn tròn to lớn”

     Thật là một suy tưởng đúng mực và đầy thông minh. Xưa nay chúng ta thường quan niệm quốc gia là của chung, là những cái xoay quanh ta, đã mấy người nào coi quốc gia có trong mỗi con người. Hơn nữa nếu “hai đứa cầm tay, Đất Nước vẹn tròn to lớn”. Một quan niệm về quốc gia như thế thật thân thiện, thân thiết. Cách nhìn mới mẻ đấy của thi sĩ tạo điều kiện cho chúng ta thấy mình như một bộ phận, dù rất nhỏ nhỏ trong thân thể quốc gia là ta lo cho trước hết bản thân mình, là góp phần cho quốc gia muôn thuở, lo cho con cháu chúng ta ngày mai.

     Non sông của nhân dân nên nhân dân gắng sức giữ gìn như là giữ cho chính máu thịt của mình. Lịch sử đã ghi nhận điều đó cho nên “những cuộc đời đã hóa núi sông ta”. Chủ sở hữu của quốc gia này, lịch sử vẻ vang của quốc gia này là công lao đóng góp của nhân dân. Thế hệ trước, thế hệ sau, kẻ ngã xuống, người đứng lên đã tạo nên vẻ đẹp của quốc gia, và tương tự, núi sông này tồn tại, quốc gia này vươn tới, nhất mực phải là công lao của nhân dân.

     Điều giản dị nhưng Nguyễn Khoa Điềm khám phá, đưa vào thơ là sự thông minh của thi sĩ. Thế mới biết thơ ca ko chỉ phản ánh hiện thực, thi vị hóa hiện thực nhưng còn chắp cánh cho con người đi lên, bay bổng vươn tới tương lai.

Phân tích tư tưởng Đất Nước của nhân dân – Bài mẫu 5

     Nguyễn Khoa Điềm là một trong những gương mặt tiêu biểu của nền văn học kháng chiến chống Mỹ cứu nước. Thơ ông giản dị, giàu chất suy tư. Nguyễn Khoa Điềm đã dành những trang viết đẹp nhất ca tụng và động viên ý chí ra trận của dân tộc. Mỗi tác phẩm là đều tiếng còi xung trận. Trường ca “Mặt đường khát vọng” là tác phẩm xuất sắc, có những khám phá lạ mắt về hình ảnh quốc gia và cái nhìn của thời đại. Lạ mắt và mới mẻ nhất ở trường ca Mặt đường khát vọng đó là tư tưởng “Đất Nước của Nhân dân”.

     Trường ca “Mặt đường khát vọng” được viết tại khu sáng tác Trị Thiên – Huế tháng 10 năm 1971. Non sông đã trở thành một bài thơ có sức sống độc lập, trình bày trọn vẹn tài năng phong cách Nguyễn Khoa Điềm. Cùng với “Non sông” của Nguyễn Đình Thi, bài thơ của Nguyễn Khoa Điềm trở thành hai áng thơ đẹp nhất viết về Tổ quốc của văn học Việt Nam hiện đại.

     Trong thơ Nguyễn Khoa Điềm yêu nước ko đơn giản chỉ là tận tình tích cực tranh đấu và căm thù giặc mạnh mẽ. Với Nguyễn Khoa Điềm tình yêu quốc gia làm sống dậy trong trang thơ lịch sử bốn nghìn năm hào hùng của dân tộc với những chiến công dựng nước và giữ nước của ông cha. Non sông trong thơ Nguyễn Khoa Điềm là sự đồng hiện của những gì thân thiện nhất, thân yêu nhất của mỗi con người Việt Nam trong quá khứ, hiện nay và tương lai, trong thời kì và ko gian, trong lịch sử và truyền thống văn hoá…

     Ở Nguyễn Khoa Điềm lòng yêu nước là hồn Việt thấm đượm trong tâm hồn để từ đó đúc kết một chân lý vững vàng: Non sông của nhân dân. Tư tưởng “Non sông của nhân dân” đã chi phối hồ hết các sáng tác của Nguyễn Khoa Điềm. Vì vậy tiếng thơ Nguyễn Khoa Điềm ko chỉ nói lên những suy nghĩ cảm nhận của tuổi xanh trong chiến tranh, về sự sáng sủa hay cái nhìn nghiêm túc thành thật, thậm chí trần truồng về những mất mát nhưng còn bộc lộ những suy nghĩ hiện thực thâm thúy hơn rất nhiều.

     Có thể nói cảm hứng Non sông ôm trùm chi phối trọn vẹn nền văn học kháng chiến chống Mỹ. Trong chiến tranh, cảm hứng Non sông đi liền với khát vọng giữ giàng chủ quyền dân tộc thắng lợi quân địch xâm lược. Chủ đề này được Nguyễn Khoa Điềm triển khai trong thơ bằng ko khí sử thi hào hùng của trận đánh đấu chống Mỹ.

     Để tái tạo ý thức thời đại, thơ Nguyễn Khoa Điềm phơi bày những xúc cảm nồng nàn bay bổng trước vận mệnh chung của toàn dân tộc. Trong thơ Nguyễn Khoa Điềm cảm hứng sử thi người hùng bao giờ cũng đồng hành cảm hứng lãng mạn và lí tưởng hoá tạo nên những hình ảnh thơ kì vĩ hùng tráng. Cảm hứng sử thi bao giờ cũng song hành với chủ nghĩa yêu nước và chủ nghĩa người hùng. Cảm hứng sử thi là xúc cảm cao trào, dâng tràn lòng yêu nước, tự hào trước sự quật khởi của quốc gia.

     Trong tiềm thức Nguyễn Khoa Điềm luôn quan niệm chính nhân dân vô danh đã làm nên quốc gia. Có nhẽ vì vậy nhưng chủ nghĩa người hùng trong thơ Nguyễn Khoa Điềm ko xuất hiện những tên tuổi vẻ vang nhưng thi sĩ thường chú ý khai thác chất người hùng trong những bộc lộ hàng ngày của trận đánh đấu khốc liệt với những con người bình dị.

     Ở phương diện chiếm lĩnh hiện thực chiến trường, thơ Nguyễn Khoa Điềm đã hòa vào dàn đồng ca hào hùng của thơ trẻ chống Mỹ. Nếu như trong âm hưởng chung người ta có thể trông thấy những giọng điệu riêng lẻ: Hoàng Nhuận Cầm hồn nhiên mộng mơ; Phạm Tiến Duật hóm hỉnh tinh nghịch pha chút ngang tàng; Dương Hương Ly khoẻ khoắn thiên về ngợi ca; Bằng Việt sâu lắng và trong sáng… thì thơ Nguyễn Khoa Điềm là thứ thơ đằm sâu nhưng ngân vang. Độ thâm thúy của thơ Nguyễn Khoa Điềm phần nào nổi trội hơn nhiều tác giả trẻ khác chính là ở sự trình bày phong phú và xúc động một chủ đề, một tư tưởng: “Non sông của nhân dân” được soi chiếu từ góc nhìn lịch sử – văn hóa và thông qua những trải nghiệm của chính thi sĩ.

     Nguyễn Khoa Điềm có một vốn tích lũy phong phú về nền văn hóa dân tộc. Bước vào trận đánh tranh, sự tàn khốc dường như càng thôi thúc thi sĩ suy nghĩ nhiều hơn, sâu hơn về quốc gia để có những phát hiện tinh tế có khả năng làm sống dậy những hình ảnh đẹp của văn hóa dân tộc. Lúc được hỏi về những sáng tác trong chiến tranh, Nguyễn Khoa Điềm đã tâm tình: “Chúng tôi là những tri thức trưởng thành qua chiến tranh. Chúng tôi phải huy động hết những phần văn hóa của mình để chứng minh sức mạnh của mình, khả năng tồn tại của mình, chứng minh mình là con người, lớp người có văn hóa. Chính bởi vậy nhưng trong ko khí sặc mùi thuốc súng đấy, giữa cái giáp ranh của sự sống và cái chết, tôi muốn đưa vào thơ những hình ảnh đậm nét văn hóa nhất của quê hương quốc gia mình”.

     Cuộc kháng chiến chống Mỹ của dân tộc ta là một bản trường ca lớn lao, hào hùng. Để phản ánh hết ko khí hào hùng đó, người viết phải lựa chọn cho mình một hình thức biểu đạt sao cho phù thống nhất nhưng lại có dấu ấn sở thích riêng. Trước yêu cầu đó, Nguyễn Khoa Điềm đã tìm cho mình một cách đi riêng.

     Nói chung những chủ đề về nhân dân, quốc gia, về cách mệnh, thi sĩ đã liên kết chất liệu truyền thống và hiện đại, trên cơ sở vận dụng những hiểu biết về địa lý, phong tục tập quán của nhân dân, quốc gia. Để phản ánh hết được cái hào hùng của thời đại, nhiều thi sĩ thời kì này đều sử dụng thể trường ca – một thể loại trình bày được những sự kiện, biến cố lớn của dân tộc. Nếu trường ca Nguyễn Văn Trỗi của Lê Anh Xuân là một tình khúc ca được trình bày qua thơ lục bát thật dịu dàng đượm đà; “Bài ca chim chơ rao” của Thu Bồn lãng mạn, phóng khoáng và bay bổng thì trường ca “Mặt đường khát vọng” của Nguyễn Khoa Điềm là tiếng ca sôi nổi tận tình cất lên từ trái tim tuổi xanh xuống đường tranh đấu. Trong đó những trang thơ khắc hình “Non sông” là những nốt nhạc rung động lòng người, được tỏa sáng dưới một cái nhìn mới mẻ đầy tính phát hiện.

     Xuyên suốt chương “Non sông” là tư tưởng “Non sông của nhân dân” nhuần nhuỵ trong hình thức “Non sông của ca dao thần thoại” như một sợi chỉ đỏ tạo nên mạch chảy đằm sâu, tha thiết trong xúc cảm của thi sĩ. Nó như là một bản nhạc với đầy đủ những âm vực cao độ xen kẽ nhau, hoà quyện vào nhau tạo nên sự lôi cuốn thu hút người đọc.

     Thơ Nguyễn Khoa Điềm lúc viết về đề tài quốc gia và nhân dân với giọng thơ đầy xúc cảm, trang trọng Trọng tâm của bản trường ca nằm ở chương “Non sông”, tập trung và thăng hoa những suy nghĩ sâu xa nhất của thi sĩ những năm tháng chiến tranh. Non sông được tái tạo trong những hình ảnh thân thiết với mỗi con người, Non sông cũng được đặt trong cái nhìn lịch sử và văn hóa trong “thời kì đằng đẵng, ko gian mênh mông” để mỗi người cảm nhận hết tầm cao cả thiêng liêng của hai từ Non sông.

     Giác quan lịch sử – văn hóa thâm thúy đã tạo nên một chiều sâu riêng, sức lôi cuốn khơi gợi đặc thù của chương “Non sông”. Chương này là điểm tụ hội và tỏa sáng toàn thể bản trường ca, tạo nên một vẻ đẹp lạ mắt khác lạ so với những trường ca cùng thời. Để tái tạo quá trình khởi đầu và lớn lên của Non sông, Nguyễn Khoa Điềm đã làm sống dậy cả một ko gian văn hóa thượng cổ của dân tộc, trong bề dày lịch sử bốn nghìn năm.

     Bề dày lịch sử đấy chứa đựng cả chiều sâu của một nền văn hóa phong phú, lâu đời, đầy nhân hậu với cả một truyền thống quý báu của dân tộc: chăm chỉ, chịu thương chịu khó trong học tập, làm ăn, dũng cảm trong tranh đấu, chung thuỷ vững bền trong tình yêu. Người đọc gặp ở chương “Non sông” toàn cầu của truyện cổ, kho tàng của ca dao… Lời kể ngày xửa ngày xưa của mẹ mở ra xứ sở cổ tích thần kì; miếng trầu của bà gợi câu chuyện “Trầu cau’, với tình người nồng nhiệt, thuỷ chung, biểu tượng đạo lí sáng đẹp mến thương của dân tộc; luỹ tre xanh gợi truyền thuyết “Thánh Gióng”, như khúc người hùng ca tráng lệ về sức mạnh thần kì của nhân dân Việt Nam từ buổi rạng đông non trẻ dựng nước và giữ nước, và hình ảnh “gừng cay muối mặn” tình nghĩa đượm đà trong ca dao.

     Non sông được gợi lại từ lịch sử, được sống dậy qua phong tục tập quán trong đời sống ý thức của nhân dân: miếng trầu,trồng tre, bới tóc sau đầu, cách đặt tên người, cả tình yêu của con người…Tất cả đều làm nên khuôn mặt dân tộc – một dân tộc tình nghĩa đượm đà. Chất dân gian, hồn dân tộc như thấm vào từng câu từng chữ.

     Non sông bắt nguồn từ những cái hàng ngày thân thiện, cũng lại là những cái vững bền sâu xa tạo nên tồn tại từ nghìn xưa trong đời sống dân tộc, từ những phong tục tập quán được tiếp nối thiêng liêng, qua nhiều thế hệ. Đó chính là chiều sâu văn hóa – lịch sử của quốc gia, nó góp phần khẳng định Non sông có từ xa xưa, từ khởi thuỷ của dân tộc lúc những cư dân trước tiên khai phá đất đai lập nên xứ sở.

     Trong cảm nhận của Nguyễn Khoa Điềm, Non sông được tạo nên từ sự tụ hội của hai yếu tố Đất và Nước. Hai yếu tố này liên kết với nhau để rồi từ đó sinh thành nên thân thể đất đai, nước non, xứ sở. Những năm chiến tranh, tới với ngọn nguồn Hương Giang, Nguyễn Khoa Điềm đã từng suy ngẫm về cội nguồn Đất Nước:

“Một cái gì rinh rích

Dưới mấy cội kền kền

Như là đất và nước

Ru lời ru trước tiên”

(Bạn ơi, bạn có nhớ)

     Trong chương “Non sông” của trường ca “Mặt đường khát vọng”, Nguyễn Khoa Điềm cũng suy cảm về lãnh thổ từ khi hai yếu tố đấy:

“Đất là nơi em tới trường

Nước là nơi em tắm

Đất là nơi con chim phượng hoàng bay về hòn núi bạc

Nước là nơi con cá ngư ông móng nước biển khơi

Đất là nơi chim về

Nước là nơi rồng ở”

     Đoạn thơ trình bày lối tư duy vừa giàu chất trữ tình thi ca vừa mang tính huyền thoại vừa thấm đượm phong vị triết học. Hai yếu tố Đất và Nước được thi sĩ soi chiếu trong mối quan hệ với ko gian và thời kì, với lịch sử và hiện nay. Non sông là mảnh đất thân thuộc gắn bó với mỗi con người, quốc gia thân yêu như mái trường ta học, như dòng sông em tắm, như góc phố, đình làng, ao sen, lũy tre, cây đa, bến nước nơi lứa đôi hò hứa, một ko gian nhỏ chỉ hai người biết, hai người hay, rất riêng tư nhưng cũng đậm hồn quê hương xứ sở.

     Non sông còn là núi sông dài, rừng rậm, đại dương rộng lớn, là ko gian sống sót và tăng trưởng của bao thế hệ người Việt. Trải qua thời kì, quốc gia trở thành một trị giá lâu bền, vĩnh hằng và được bồi đắp qua nhiều thế hệ, được truyền nối từ đời này sang đời khác:

“Mai này con ta lớn lên

Con sẽ mang Non sông đi xa

Tới những tháng ngày mộng mơ”

     Tư tưởng “Non sông của nhân dân” như một giác quan lịch sử chủ đạo của Nguyễn Khoa Điềm, chi phối cái nhìn của thi sĩ lúc nghĩ về lịch sử của quốc gia, được giữ giàng và kiến tạo bằng máu và mồ hôi của những con người bình dị ko tên tuổi. Lịch sử đấy được kết thành từ bao thế hệ, bao số phận: những người vợ nhớ chồng ra trận, từ anh học trò nghèo, những con gà con cóc nhỏ nhỏ, tới gót ngựa Thánh Gióng, 99 con voi chầu đất Tổ Hùng Vương…

     Mỗi người, mỗi vật đi qua trong lịch sử, trong ko gian, thời kì đều để lại một tí gì cho quốc gia. Đó chính là nhân dân, bằng những cuộc đời thầm lặng, vô danh đã kiến tạo nên trị giá lớn lao và trường tồn, đó là Non sông:

“Có biết bao người con gái, đàn ông

Trong bốn nghìn lớp người giống ta thế hệ

Họ đã sống và chết

Giản dị và bình tâm

Ko người nào nhớ mặt đặt tên

Nhưng họ đã làm ra quốc gia”

     Với cái nhìn xuyên suốt lịch sử, tác giả nhấn mạnh vai trò của nhân dân. Nhân dân bằng máu xương của mình đã tranh đấu bảo vệ giữ giàng Non sông. Non sông – đó là sự hóa thân của lịch sử, của bao thế hệ đem máu xương giữ giàng:

“Ôi quốc gia bốn nghìn năm đi đâu ta cũng thấy

Những cuộc đời đã hóa núi sông ta”

(Mặt đường khát vọng)

     Vượt qua thời kì đằng đẵng, nhìn xa vào bốn nghìn năm quốc gia, lịch sử hào hùng của quốc gia như sống dậy. Nhìn lại lịch sử lâu dài của quốc gia, chúng ta thường khắc ghi các triều đại nổi danh, ngợi ca những người hùng nổi tiếng trong trang sử vàng của dân tộc. Nhưng giác quan “Đất Nước của Nhân dân” đã chi phối cái nhìn lịch sử của thi sĩ: nhân dân là người thông minh ra quốc gia, tranh đấu bảo vệ quốc gia:

“Con gái đàn ông bằng tuổi chúng ta

Chăm chỉ làm lụng

Lúc có giặc người đàn ông ra trận

Người con gái trở về nuôi cái cùng con

Ngày giặc tới nhà thì nữ giới cũng đánh”

     Những cụm từ lấy ra trong ca dao, tục ngữ: “nuôi cái cùng con”, “giặc tới nhà nữ giới cũng đánh” tạo cho lời thơ sự nhuần nhụy hòa quyện rất gợi cảm. Cũng trong dòng xúc cảm mãnh liệt về nhân dân quốc gia thi sĩ Nam Hà viết:

“Non sông

Của thơ ca

Của bốn mùa hoa nở

Đọc trang Kiều tưởng câu hát dân gian

Nghe xôn xao trong gió nội mây nghìn.

Non sông

Của những dòng sông

Gọi tên nghe mát rượi tâm hồn

Ngọt lịm, những giọng hò xứ sở

Trong sáng như trời xanh, mượt nhưng như nhung lụa

Non sông

Của những người mẹ

Mặc áo thay vai

Hạt lúa củ khoai

Dẻo dai nuôi con, nuôi chồng tranh đấu.

Non sông

Của những người con gái, đàn ông

Đẹp như huê hồng, cứng như sắt thép

Xa nhau ko hề rơi nước mắt

Nước mắt để dành cho ngày họp mặt”

     Nốt nhấn của khúc ca ca tụng nhân dân chính là điểm sáng ngời trong phẩm chất nhân dân:

“Họ đã sống và chết

Giản dị và bình tâm

Ko người nào nhớ mặt đặt tên

Nhưng họ đã làm ra Đất Nước”

     Nhân dân trong quan niệm Nguyễn Khoa Điềm, là tập thể những người người hùng vô danh. Họ sống giản dị, chết bình tâm, tranh đấu ko phải để mang tên cho lịch sử nhưng vì một lẽ thiêng liêng, bình dị và cao cả: bảo vệ quốc gia. Câu thơ ngắn, cô đúc nhưng lại chính là sự dồn nén của xúc cảm tác ấn chứa biết bao xúc động chân tình trước những hy sinh thầm lặng, những đóng góp lớn lao của những người vô danh, hiền lành và giản dị.

     Trong cảm nhận của Nguyễn Khoa Điềm, Non sông còn là sự nối tiếp các thế hệ Việt Nam, họ đã lao động, thông minh, giữ giàng và truyền lại cho đời sau mọi trị giá văn hoá vật chất, ý thức: từ hạt lúa với nền văn minh lúa nước, ngọn lửa được tạo nên bởi bước tiến của nhân loại tới những tài sản ý thức quý báu như phong tục tập quán lâu đời: tên xã, tên làng, giọng nói ông cha… Họ là những người hùng văn hoá, họ đã bảo tồn từ đời này sang đời khác phong tục và lối sống của dân tộc mình:

“Họ giữ và truyền cho ta hạt lúa ta trồng

Họ truyền lửa qua mỗi nhà, từ hòn than con cúi

Họ truyền giọng điệu cho con mình tập nói

Họ gánh theo tên xã, tên làng trong mỗi chuyến di dân”

     Non sông cũng chính là phần tâm linh ngay trong máu thịt mỗi con người:

“Trong anh và em hôm nay

Đều có một phần quốc gia”

     Giọng thơ đặc thù xúc cảm của những người cùng thế hệ, thông qua giọng ân tình nhắn nhủ của tình yêu, của anh và của em, Nguyễn Khoa Điềm nói lên được sự thống nhất, gắn bó giữa cái riêng và cái chung, giữa tư nhân và dân tộc. Trách nhiệm và phận sự đối với quốc gia chính là trách nhiệm đối với bản thân mình.

“Em ơi em Non sông là máu xương của mình

Phải biết gắn bó và san sẻ

Phải biết hóa thân cho dáng hình xứ sở

Làm nên Non sông muôn thuở”

     Câu thơ dù là hình thức mệnh lệnh: Phải biết, phải biết… nhưng với giọng điệu thiết tha, với xúc cảm mãnh liệt bật lên tự trái tim, từ sự cảm hiểu thâm thúy về quốc gia, điệu thơ có sức cuốn hút thôi thúc mạnh mẽ, tác động tới tâm hồn và trí tuệ người đọc. Mỗi con người gắn bó máu thịt với quốc gia nên phải biết bảo vệ, giữ gìn quốc gia, hơn nữa phải hi sinh vì quốc gia lúc vận mệnh dân tộc lâm nguy.

     Trong hoàn cảnh quốc gia đang gồng mình dưới mưa bom bão đạn của quân địch, những vần thơ của Nguyễn Khoa Điềm càng có sức lay động sâu xa lòng người, khơi dậy trong mỗi người ngọn lửa mến thương, tranh đấu, hi sinh. Bởi trách nhiệm với quốc gia chính là trách nhiệm với chính bản thân mình. Những câu thơ chính trị nhưng ko khô khan chính vì “phát khởi tự trong lòng’’ thi nhân, thấm nhuần xúc cảm dạt dào hứng khởi và nói với ta biết bao điều thiêng liêng về quốc gia, về trách nhiệm bản thân đối với quốc gia.

     Cũng trong dòng xúc cảm đấy Chế Lan Viên đã viết:

“Ôi Tổ quốc, ta yêu như máu thịt,

Như mẹ cha ta, như vợ như chồng

Ôi Tổ quốc, nếu cần, ta chết

Cho mỗi ngôi nhà, ngọn núi, con sông…”

     Đoạn thơ trích trong chương V, giàu chất trữ tình chính luận, vừa được viết bằng chiều sâu trí tuệ, chiều cao văn hóa, vừa được viết bằng những rung động mãnh liệt của xúc cảm nên rất dễ đi vào lòng người. Lời thơ đặm đà chất liệu văn hóa văn học dân gian, được lấy cảm hứng từ ca dao, dân ca, cổ tích, truyền thuyết nên đặm đà sắc thái dân tộc, mở ra một quốc gia thơ mộng trữ tình từ xa xưa vọng về thân thiện, thân yêu. Đặc thù, chương thơ rất ít vần, nó có chất thơ là nhờ vào việc xây dựng hình ảnh, giọng điệu thơ trầm bổng thiết tha, mang âm hưởng của ca dao, dân ca. Tất cả làm toát lên vẻ đẹp của Non sông của Nhân dân, Non sông của ca dao, thần thoại nhưng Nguyễn Khoa Điềm đã ký gửi trong từng câu thơ.

     Bằng cách đề cao vai trò của nhân dân lao động với quốc gia, Nguyễn Khoa Điềm một lần nữa làm rõ tư tưởng “Non sông của nhân dân”, khẳng định vai trò và sức mạnh của nhân dân đối với lịch sử và quốc gia. Đó là cả một truyền thống trong khoảng thời gian dài trong lịch sử văn học dân tộc. Tác phẩm đã tạo nên những rung động âm vang trong lòng người đọc chính là nhờ những xúc cảm chân tình từ sự trải nghiệm của bản thân nhưng nói lên những suy nghĩ chung của cả thể hệ đối với quốc gia. Nguyễn khoa Điềm đã góp thêm một thành công cho dòng thi ca về quốc gia, làm thâm thúy thêm những nhận thức về quốc gia và nhân dân bằng tiếng nói nghệ thuật đặm đà chất dân gian.

Phân tích tư tưởng Đất Nước của nhân dân – Bài mẫu 6

     “Đất ngoại thành” (1972), “Mặt đường khát vọng” (1974) của Nguyễn Khoa Điềm cho thấy một hồn thơ giàu chất suy tư, xúc cảm dồn nén, trình bày những tâm tư của người thanh niên trí thức trước những vấn đề trọng đại của dân tộc ta thời chống Mĩ.

     Đoạn thơ “Đất Nước” là chương V của trường ca “Mặt đường khát vọng”. Trước Nguyễn Khoa Điềm, đề tài quê hương quốc gia đã được nói rất hay, rất đượm đà trong những bài thơ nổi tiếng như “Bên kia sông Đuống” (Hoàng Cầm), “Non sông” (Nguyễn Đình Thi), “Quê hương” (Giang Nam) … “Đất Nước” của Nguyễn Khoa Điềm là một khúc ca – sự nhận thức về xuất xứ sâu xa của Đất Nước, về trí tuệ, tâm hồn và ý chí của Nhân Dân đã tạo dựng nên một “Đất Nước của Nhân Dân, Đất Nước của ca dao, thần thoại” – Có thể nói tư tưởng “Đất Nước của Nhân Dân” đã được trình bày một cách thâm thúy và lạ mắt trong đoạn thơ “Đất Nước” này.

     Đoạn thơ dài 110 câu thơ tự do, đậm đặc chất liệu văn hóa dân gian. Ta có cảm nhận: tục ngữ ca dao, dân ca, truyền thuyết, cổ tích… đã hóa thân trong những vần thơ “Đất Nước”. Từ con người tới cảnh vật, từ các cụ thể lấy từ nhịp sống cần lao, dân dã như “gừng cay, muối mặn”, như “cái kèo cột thành tên”, “miếng trầu”, “hạt gạo”,… tới chuyện “yêu nhau và sinh con đẻ cái”, chuyện “chèo đò, kéo thuyền vượt thác”… bình dị thế thôi nhưng mở ra một ko gian nghệ thuật vô cùng thân thuộc, làm dộị lên trong lòng ta niềm tự hào về một Đất Nước “Vốn xưng nền văn hiến đã lâu” (Nguyễn Trãi). Chất liệu văn hóa dân gian đấy đã được thi sĩ sử dụng như một thủ pháp nghệ thuật tạo nên tính lạ mắt và vẻ đẹp thẩm mỹ, đồng thời qua hệ thống hình tượng và cảm hứng trữ tình diễn tả một cách hào hứng và phóng khoáng tư tưởng chủ đạo “Đất Nước của Nhân Dân” mang đến cho người đọc bao tự hào xúc động.

Xem thêm bài viết hay:  Hướng dẫn chơi trò chơi “Dung dăng dung dẻ”

     Nếu như bài thơ “Non sông” của Nguyễn Đình Thi là một giọng điệu đĩnh đạc, hào hùng, “Bên kia sông Đuống” của Hoàng Cầm là một giọng thơ bổi hổi, sâu lắng thì trong đoạn thơ này, Nguyễn Khoa Điềm đã trình bày những xúc cảm suy tưởng về Đất Nước dưới dạng một lối trò chuyện tâm tình.

     Phần đầu khúc ca, tác giả nói về lịch sử quốc gia – một quốc gia tạo nên từ “những ngày xửa ngày xưa” đã qua bốn nghìn năm “đằng đẵng”. Ko kể lại những sự lịch sử oai hùng, những chiến công oanh liệt, những người hùng nổi danh nhưng “anh và em đều nhớ”. Nguyễn Khoa Điềm đã triển khai cảm hứng về Đất Nước bằng những cái bình dị, tầm thường rất thân thiện và thân yêu với mọi gia đình Việt Nam. Có tiếng nói của mẹ, miếng trầu của bà, có sự tích “Đất Nước lớn lên lúc dân mình biết trồng tre nhưng đánh giặc”. Có thuần phong mỹ tục, có tình nghĩa mẹ cha, có mồ hôi làm ra bông lúa hạt gạo, có tiếng nói nhân dân, lời ăn tiếng nói do nhân dân thông minh ra đặt tên cho những vật quanh mình…

“Đất Nước khởi đầu với miếng trầu hiện thời bà ăn,

Đất Nước lớn lên lúc dân mình biết trồng tre đánh giặc

Tóc mẹ thì bới sau đầu

Cha mẹ thương nhau bằng gừng cay muối mặn

Cái kèo, cái cột thành tên,

Hạt gạo phải một nắng hai sương xay, giã, giần, sàng

Đất Nước có từ ngày đó…”

     Đoạn thơ trên gợi nhớ tới truyền thuyết “Thánh Gióng”, truyện cổ tích “Trầu Cau”, phong tục búi tóc của người Âu Lạc, gợi nhớ tới những bài dân ca về tình vợ chồng, về công việc nông dân. Thơ tuy chỉ gợi, chỉ vẽ ra một vài nét thoáng nhẹ, mơ hồ nhưng đặm đà ý vị.

     Đất Nước bình dị và đáng yêu, cụ thể và thân thiện với “em” và “anh” với mỗi chàng trai, cô gái. “Đất là nơi anh tới trường – Nước là em tắm” ; là cây đa giếng nước, sân đình, là bến đò “nơi ta hò hứa”, là nơi “em đánh rơi chiếc khăn trong nỗi nhớ thầm”; là khúc dân ca vời vợi đã thấm vào máu, vào hồn của mỗi con người Việt Nam từ thuở còn nằm trong nôi:

“Đất là nơi con chim phượng hoàng bay về hòn núi bạc

Nước là nơi con cá ngư ông móng nước biển khơi”

     Đất Nước thiêng liêng và tự hào biết mấy. Cha Rồng mẹ Tiên đã thông minh ra Đất Nước này. Lời thơ thầm thì nói về tình nước non sâu nặng. Nó dẫn hồn ta trở về cội nguồn qua huyền thoại diệu kỳ:

“… Đất là nơi Chim về,

Nước là nơi Rồng ở

Lạc Long Quân và Âu Cơ

Đẻ ra đồng bào ta trong bọc trứng”

     Tư tưởng “Đất Nước của Nhân dân” được nói tới một cách cực kì sâu đậm lúc thi sĩ ngợi ca giọt mồ hôi và xương máu của nhân dân. Đất Nước trường tồn qua “thời kì dài đằng đẵng” và trải rộng trên một “ko gian mênh mông”. Chính Nhân dân đã đổ mồ hôi và xương máu để xây dựng và bảo vệ Đất Nước. Một dân tộc chăm chỉ và dũng cảm. Lớp lớp người biết làm ăn giỏi và sống trong tư thế hiên ngang. Câu chuyện lứa đôi ko nói về tình yêu nhưng lại nói về tình nghĩa nước non:

“… Em ơi em

Hãy nhìn rất xa

Vào bốn nghìn năm Đất Nước

Năm tháng nào cũng người người lớp lớp

Con gái,đàn ông bằng tuổi chúng ta

Chăm chỉ làm lụng

Lúc có giặc người đàn ông ra trận

Người con gái trở về nuôi cái con

Ngày giặc tới nhà thì nữ giới cũng đánh

Nhiều người đã trở thành người hùng…”

     Suốt hàng nghìn năm lịch sử, chính Nhân dân là những người thông minh nên Đất Nước này: “Ko người nào nhớ nhưng đặt tên – Nhưng họ đã làm ra Đất Nước”. Hạt lúa do bàn tay dân ta trồng; lấy hòn than, con cúi để giữ lửa; truyền cho con cháu tiếng nói ông cha; đắp đập be bờ”… và để làm ra cây trái. Họ “đã làm” và “đã giữ” , “họ truyền”, “họ đắp đập be bờ”…và “bốn nghìn lớp người” đã làm nên tất cả:

“… Họ giữ và truyền cho ta hạt lúa ta trồng,

Họ chuyền lửa qua mỗi nhà, từ hòn than qua con cúi

Họ truyền giọng điệu mình cho con tập nói

Họ gánh theo tên xã, tên làng chuyến di dân.

Họ đắp đập be bờ cho người sau trồng cây hái trái…”

     Tiếng nói thơ (giữ và truyền, gánh, đắp đập be bờ) được nhấn đi nhấn lại để tô đậm truyền thống chăm chỉ lao động của Nhân dân – chủ sở hữu của Đất Nước.

     “Nhân dân ta có một lòng nồng nàn yêu nước. Đó là một truyền thống quý báu của ta” (Hồ Chí Minh). “Nước chúng ta – Nước những người chưa bao giờ khuất” (Nguyễn Đình Thi); “Lưng đeo gươm, tay mềm mại bút hoa” (Huy Cận); “Tuốt gươm ko chịu sống quỳ” (Tố Hữu). Nguyễn Khoa Điềm cũng có một lối nói lạ mắt tư tưởng đấy:

“Có ngoại xâm thì chống ngoại xâm

Có nội thù thì vùng lên đánh bại”

     Tư tưởng “Đất Nước và Nhân dân” là sự ngợi ca mồ hôi và xương máu của nhân dân. “Ko có mồ hôi và máu thì các dân tộc ko thể có lịch sử” (Ăngghen). Chính vì thế nhưng thi sĩ trẻ đã viết:

“Để Đất Nước này là Đất Nước Nhân Dân

Đất Nước của Nhân dân, Đất Nước của ca dao thần thoại”

     Hai câu thơ nhưng bốn lần nhắc lại từ “Đất Nước” hai lần làm lại từ “Nhân dân”, biểu lộ biết bao tình thương yêu!

     Non sông ta vô cùng tráng lệ với núi cao, sông dài, biển rộng, với những cánh đồng thẳng cánh cò bay. Những tên núi, tên sông đã soi bóng vào thơ ca dân tộc. “Bạch Đằng giang phú” của Trương Hán Siêu, “Dục Thúy Sơn”, “Côn Sơn ca”, của Ức Trai, “Qua Đèo Ngang” của Bà Huyện Thanh Quan, “Đêm trăng trên sông Trà” của Cao Bá Quát, v.v… Giang sơn gấm vóc biết mấy tự hào! “Đẹp vô cùng Tổ quốc ta ơi!” (Tố Hữu). Nguyễn Khoa Điềm cũng nói về núi, về sông của Đất Nước, nhưng anh ko nói về “địa linh anh tài”, “quan hà hiểm trở”, “một cảnh chiều tà”… nhưng có một lối nói riêng. Mỗi một địa danh, mỗi một thắng cảnh như một nét khắc, nét tạc vào cõi đất trời vẻ đẹp tâm hồn với những đức tính quý báu của nhân dân ta như tình yêu chung tình của lứa đồi, sức mạnh quật khởi, ý chí tự lập tự cường, đức tính hiếu học, bàn tay chăm chỉ, khôn khéo, tấm lòng hồn hậu, bao dung…:

“Những người vợ nhớ chồng còn góp cho Đất Nước những núi Vọng Phu,

Cặp vợ chồng yêu nhau góp nên hòn Trống Mái

Gót ngựa của Thánh Gióng đi qua còn trăm ao đầm để lại

Chín mươi chín con voi góp mình dựng đất Tổ Hùng Vương

Những con rồng nằm im góp dòng sông xanh thẳm

Người học trò nghèo góp cho Đất Nước mình núi Bút non Nghiên”

     Có những tên đất, tên làng vời vợi nghìn trùng gợi lên trong lòng người đọc hôm nay nhớ về ông cha đã từng “mang gươm đi mở cõi”, lấn biển, khai hoang, đoạn kình, bộ hổ, bắt sấu, đào kênh. Đoạn thơ như một đài tưởng vọng về cống đức của Nhân dân – những người hùng vô danh đã góp máu và mồ hôi làm nên Đất Nước:

“Những người dân nào đỡ góp tên Ông Đốc, Ông Trang, Bà Đen, Bà Điểm”

     Cảnh núi sông như tụ hội nhấp nhánh qua những vần thơ đẹp cho ta nhiều rung cảm. Tiếp đó, thi sĩ đi tới một nhận thức nói chung: hồn núi sông cũng là điệu tâm hồn của Nhân dân:

“Và ở đâu trên khắp ruộng đồng gò bãi

Chẳng mang một dáng hình, một ước ao, một lối sống ông cha.

Ôi Đất Nước sau bốn nghìn năm đi đâu ta cũng thấy

Những cuộc đời đã hóa núi sông ta”

     Cấu trúc câu thơ biến hóa như một phức điệu đa thanh và đa âm, làm cho xúc cảm thơ dồn nén, giọng thơ thiết tha bổi hổi.

     “Đất Nước của Nhân dân” ko chỉ trường tồn trên chiều “đằng đẵng” của lịch sử, trải ra trên chiều rộng “mênh mông” của ko gian địa lí, nhưng còn ở tầm sâu của tâm hồn, ở tầm cao của ý chí nòi. Một dân tộc yêu ca hát, cuộc đời hòa quyện trong ca dao dân ca. Một nhân dân tình nghĩa trong nếp sống “Biết quý công cầm vàng những ngày lặn lội”; biết sống thủy chung sắt son trong tình yêu, “Cha mẹ thương nhau bằng gừng cay muối mặn”, biết trung hiếu vẹn toàn:

“Hằng năm ăn đâu làm đâu

Cũng biết cúi đầu nhớ ngày giỗ Tổ”

     “Mồng mười tháng ba” ngày giỗ Tổ Hùng Vương, cháu con tự bốn phương trời tụ hội về Phong Châu, một nén hương trầm tỏa khói, một cử chỉ “cúi đầu” thành kính, hàm ân tổ tông. Trở về cội nguồn là một nét rất đẹp của tâm hồn Việt Nam.

     Trên mọi chặng đường lịch sử hàng nghìn năm, nhân dân ta “người người lớp lớp” ngửng cao đầu đi tới, dũng cảm và hiên ngang, kiên cường và quật cường để bảo vệ Đất Nước, giữ vững cơ đồ Việt Nam:

“Biết trồng tre đợi ngày thành gậy,

Đi trả thù nhưng ko sự lâu dài”

     Kết thúc đoạn thơ là tiếng hát ngân vang trên những dòng sông quê hương. Những con sông “trăm màu”, và “trăm dáng” cuồn cuộn xuôi dòng… là hình ảnh của Đất Nước thân yêu. Tiếng hát của những người “chèo đò, kéo thuyền vượt thác” là nhịp sống lao động, sáng sủa và yêu đời của nhân dân ta trên trục đường đi tới ngày mai…

     Giọng thơ ngọt ngào âm vang mang đến cho chúng ta niềm tin yêu tự hào về sự trường tồn của Đất Nước muôn quý nghìn yêu:

“Ôi những dòng sông bắt nước từ đâu

Nhưng lúc về tới Đất Nước mình thì bắt lên câu hát

Người tới hát lúc chèo đò, kéo thuyền vượt thác

Gợi trăm màu trên trăm dáng sông xuôi”.

     Bài thơ “Non sông” của Nguyễn Khoa Điềm còn là “lời tự hát”. Anh hát về tình yêu đôi ta, hát về Nhân dân, về non sông Đất Nước. Anh hát về quá khứ “thời kì đằng đẵng, ko gian mênh mông”. Anh hát về một ngày mai với nhiều “mộng mơ”. Chính Nhân dân – người làm ra Đất Nước đã cho anh niềm tin thiêng liêng đấy:

“Mai này con ta lớn lên

Con sẽ mang Đất Nước đi xa,

Tới những tháng ngày mộng mơ”

     Tư tưởng “Đất Nước của Nhân dân” qua đoạn thơ này đã chi phối cách nhìn, cách cảm và cách nghĩ của thi sĩ trẻ Nguyễn Khoa Điềm trong những năm chiến tranh chống Mỹ vô cùng khốc liệt. Tư tưởng này đã được diễn tả bằng một hồn thơ đặm đà màu sắc dân gian, nó đã làm phong phú thêm cho ý niệm về Đất Nước trong thơ ca Việt Nam hiện đại.

     Cảnh sắc núi sông gắn liền với tâm hồn dân tộc, khí phách của nòi. Cái bình dị tồn tại quanh ta hòa quyện với cái cao cả thiêng liêng cho thấy vẻ đẹp vĩnh hằng của Đất Nước của nền văn hóa Việt Nam và sự trường tồn của dân tộc.

     Bài thơ tuy có chỗ còn dàn trải, nhưng ý tưởng đẹp, cảm hứng và tiếng nói thơ lạ mắt. Nó đã khơi dậy tình yêu nước, niềm tự hào dân tộc, trách nhiệm và khát vọng công dân đối với Đất Nước trong mỗi chúng ta:

“Em ơi em Đất Nước là máu xương của mình
Phải biết gắn bó và san sẻ
Phải biết hóa thân cho dáng hình xứ sở
Làm nên Đất Nước muôn thuở”

Phân tích tư tưởng Đất Nước của nhân dân – Bài mẫu 7

     Thơ ca Việt Nam ba mươi năm chiến tranh là một dàn hợp xướng những khúc ca, nhạc điệu ngọt ngào về quốc gia. Ta ko thể nào quên một “quốc gia hình tia chớp” trong thơ Trần Mạnh Hảo hay một quốc gia như “bà mẹ sớm chiều gánh nặng nhẫn nại nuôi con một đời yên lặng” trong thơ Tố Hữu. Nhắc tới đề tài Non sông trong văn học cách mệnh sẽ thật là ko đầy đủ nếu như ta ko nhắc tới Non sông trích trong Trường ca mặt đường khát vọng với tư tưởng nhân văn tiến bộ: “Non sông của nhân dân”.

     Trong mỗi một thời đại không giống nhau lại có những ý kiến không giống nhau về quốc gia. Nếu ở thời trung đại, quan niệm quốc gia phải là của vua, lãnh thổ do vua cai quản: “Nam quốc sơn hà Nam đế cư”. Thì tới thời cận kim, lúc bàn về quốc gia, Phan Bội Châu cho rằng: “Dân là dân nước, nước là nước dân”. Tuy rằng tư tưởng trên đã trình bày tư tưởng tiến bộ hơn so với thời hiện đại nhưng vẫn còn mang nặng ý thức hệ của nhà nước phong kiến phương Đông và hệ tư tưởng tư sản. Tới thời đại Hồ Chí Minh các thi sĩ mới có ý thức thâm thúy nhất, thấm thía nhất về tư tưởng quốc gia là của nhân dân, của quảng đại số đông quần chúng:

“Ôm quốc gia những người áo vải

Đã đứng lên thành những người hùng”

(Nguyễn Đình Thi)

     Trước hết, suy từ về quốc gia trên chiều rộng lãnh thổ đó là điều ko mới, nhưng chỗ rực rỡ nhất của Nguyễn Khoa Điềm là ông ko gắn lãnh thổ với đế cư, với thiên thư nhưng gắn với nhân dân lớn lao:

“Đất là nơi anh tới trường

Nước là nơi em tắm

Đất Nước là nơi ta hò hứa

Đất Nước là nơi em đánh rơi chiếc khăn trong nỗi nhớ thầm

Đất là nơi “con chim phượng hoàng bay về hòn núi bạc”

Nước là nơi “con cá ngư ông móng nước biển khơi””

     Theo cảm nhận của thi sĩ, “Non sông” là ko gian vô cùng thân thiện thân yêu, là một cõi đầy thơ mộng, ngọt ngào gắn với bao kỉ niệm của tình yêu mỗi con người.

     Và:

“Những người vợ nhớ chồng còn góp cho Đất Nước những núi Vọng Phu

Cặp vợ chồng yêu nhau góp nên hòn Trống Mái

Gót ngựa của Thánh Gióng đi qua còn trăm ao đầm để lại

Chín mươi chín con voi góp mình dựng Đất tổ Hùng Vương

Những con rồng nằm im góp dòng sông xanh thẳm

Người học trò nghèo tạo điều kiện cho Đất Nước mình núi Bút, non Nghiên.

Con cóc, con gà quê hương cùng góp cho Hạ Long thành thắng cảnh

Những người dân nào đã góp tên Ông Đốc, Ông Trang, Bà Đen, Bà Điểm”

     Non sông đã trở thành một phần linh thiêng trong cuộc sống của con người. Mỗi người chỉ đóng góp một phần nhỏ nhỏ để làm nên quốc gia thôi. Cho nên xây dựng bảo vệ và hi sinh vì Đất Nước là vai trò trách nhiệm cao cả của chúng ta bởi “Đất Nước này là Đất Nước của nhân dân”

     Lúc suy tư về “Non sông” theo chiều dài lịch sử, điều đó cũng ko phải mới mẻ. Nhưng cái mới của thi sĩ là lúc nói về lịch sử mấy nghìn năm của Non sông ko dùng những sử liệu như những thi sĩ khác:

“Từ Triệu, Đinh, Lý, Trần bao đời gây nền độc lập

Cùng Hán Đường, Tống, Nguyên mỗi bên hùng cứ một phương”

(Nguyễn Trãi)

     Cũng ko nhắc tới những người hùng hữu danh trong lịch sử:

“Lúc Nguyễn Trãi làm thơ và đánh giặc,

Nguyễn Du viết Kiều, quốc gia hóa thành văn,

Lúc Nguyễn Huệ cưỡi voi vào cửa Bắc.

Hưng Đạo diệt quân Nguyên trên sóng Bạch Đằng…”

(Nguyễn Đình Thi)

     Nhưng Nguyễn Khoa Điềm nhấn mạnh tới muôn vàn con người bình dị vô danh nhưng lại hết sức lớn lao phi thường:

Con gái, đàn ông bằng tuổi chúng ta

Chăm chỉ làm lụng

Lúc có giặc người đàn ông ra trận

Người con gái trở về nuôi cái cùng con

Ngày giặc tới nhà thì nữ giới cũng đánh

Nhiều người đã trở thành người hùng

Nhiều người hùng cả anh và em đều nhớ

Những em biết ko

Có biết bao người con gái, đàn ông

Trong bốn nghìn lớp người giống ta thế hệ

Họ đã sống và chết

Giản dị và bình tâm

Ko người nào nhớ mặt đặt tên

Nhưng họ đã làm ra Đất Nước”

     Họ còn thông minh và truyền lại cho thế hệ sau:

“Họ giữ và truyền cho ta hạt lúa ta trồng

Họ truyền lửa cho mỗi nhà từ hòn than qua con cúi

Họ truyền giọng điệu mình cho con tập nói

Họ gánh theo tên xã, tên làng trong mỗi chuyến di dân

Họ đắp đập be bờ cho người sau trông cây hái trái”

     Họ là người nào? Phải chăng là những người người hùng hữu danh trong sử sách? Ko, đó chỉ là một phần nhỏ nhỏ trong chữ họ nhưng thôi. Họ ở đây lớn lao hơn nhiều, là nhân dân là ông cha thuở trước. Chữ “họ” được đứng ở chữ đầu dòng thơ và được điệp lại cho thấy vai trò lớn lao lớn lao của nhân dân đối với Non sông.

     Các động từ “giữ – truyền – gánh” cho ta một cảm nhận sự tiến hóa của lịch sử Việt Nam giống như một cuộc lao động lớn nhưng ở đó có sự tiếp sức ko ngừng nghỉ của các thế hệ nhân dân. Họ đã tạo ra từ hạt lúa với nền văn minh lúa nước, ngọn lửa được tạo nên bởi bước tiến của nhân loại tới những tài sản ý thức quý báu như phong tục tập quán lâu đời: tên xã, tên làng, giọng nói ông cha… Tương tự, nhân dân chính là người làm nên trị giá ý thức và vật chất cho Non sông.

     Lúc nói về Non sông trong chiều sâu văn hóa, Nguyễn Khoa Điềm ko nhắc tới các danh nhân như Nguyễn Trãi. Nguyễn Du, Hồ Xuân Hương nhưng nêu lên những truyền thống ý thức của nhân dân:

“Đất Nước có trong những cái “ngày xửa ngày xưa…” mẹ thường hay kể

Đất Nước khởi đầu với miếng trầu hiện thời bà ăn

Đất Nước lớn lên lúc dân mình biết trồng tre nhưng đánh giặc

Tóc mẹ thì bới sau đầu

Cha mẹ thương nhau bằng gừng cay muối mặn

Cái kèo, cái cột thành tên

Hạt gạo phải một nắng hai sương xay, giã, giần, sàng

Đất Nước có từ ngày đó”

     Những truyền thống văn hóa lâu đời nhưng thật giản dị được thi sĩ nhắc lại với một niềm tự hào thâm thúy.

     Thành công trước hết lúc trình bày tư tưởng Non sông của nhân dân là Nguyễn Khoa Điềm đã lựa chọn cho mình chất liệu văn hóa dân gian thích hợp dẫu biết rằng chất liệu thuộc hình thức nghệ thuật còn làm nên câu thơ là trái tim của người nghệ sĩ. Văn hóa dân gian được trình bày trong việc sử dụng tục ngữ, ca dao, truyền thuyết…

     Ngoài ra việc liên kết với giọng điệu thủ thỉ tâm tình làm lay động mãnh liệt tâm hồn của độc giả. Non sông vốn là một đề tài lớn nhưng đi vào thơ Nguyễn KHoa Điềm nó ko khô khan nhưng đi vào lòng người như điệu ru câu hát. Thể thơ tự do phóng khoáng với những câu thơ co duỗi nhịp nhàng góp phần trình bày thành công Non sông.

     Tương tự, qua đoạn trích “Non sông”, tư tưởng “Non sông của Nhân dân” chính là tư tưởng mấu chốt nhưng thi sĩ muốn gửi gắm.

Phân tích tư tưởng Đất Nước của nhân dân – Bài mẫu 8

     Trong đoạn trích “Non sông” của thi sĩ Nguyễn Khoa Điềm có hai câu thơ đã trình bày được tư tưởng mấu chốt của toàn thể tác phẩm:

“Để Đất Nước này là Đất Nước Nhân dân

Đất Nước của Nhân dân, Đất Nước của ca dao thần thoại”

     Nói về lịch sử mấy nghìn năm của quốc gia, Nguyễn Khoa Điềm ko dùng những sử liệu như nhiều thi sĩ khác. Ông dùng lối kể đặm đà của dân gian:

“Non sông khởi đầu với miếng trầu hiện thời bà ăn

Non sông lớn lên lúc dân mình biết trồng tre nhưng đánh giặc”

     Hình ảnh thơ phải chăng đã gợi cho ta về sự tích trầu cau từ đời Hùng Vương dựng nước xa xưa, về truyền thuyết Thánh Gióng nhổ tre đánh đuổi giặc Ân đã đi vào lịch sử? Tức là lịch sử quốc gia được đọng lại trong từng câu chuyện kể, hiện hình trong “miếng trầu bà ăn”, trong “ cây tre đánh giặc”. Hay nói cách khác, quốc gia đã nằm sâu trong tiềm thức mỗi người dân, trường tồn trong đời sống tâm hồn nhân dân qua bao thế hệ. Đó cũng chính là “Non sông của nhân dân”.

     Vì vậy, lúc nghĩ về mấy nghìn năm lịch sử của quốc gia, tác giả ko điểm lại các triều đại “Từ Triệu, Đinh, Lý, Trần bao đời gây nền độc lập” (Nguyễn Trãi). Cũng ko nhắc lại tên tuổi những người hùng nổi danh trong sử sách như Bà Trưng, bà Triệu, Trần Hưng Đạo, Lê Lợi, Quang Trung:

“Lúc Nguyễn Trãi làm thơ và đánh giặc,

Nguyễn Du viết Kiều, quốc gia hóa thành văn,

Lúc Nguyễn Huệ cưỡi voi vào cửa Bắc

Hưng Đạo diệt quân Nguyên trên sóng Bạch Đằng…”

     Nhưng Nguyễn Khoa Điềm đã nhấn mạnh tới muôn vàn những con người bình dị vô danh:

“Có biết bao người con gái, đàn ông

Trong bốn nghìn lớp người giống ta thế hệ

Họ sống và chết

Giản dị và bình tâm

Ko người nào nhớ mặt đặt tên

Nhưng họ đã làm ra quốc gia”

     Những con người vô danh đấy chính là nhân dân vô tận đã tạo dựng và giữ giàng quốc gia trải qua mọi thời đại. Họ ko chỉ đánh giặc ngoại xâm, nhưng còn là người thông minh và truyền lại mọi trị giá vật chất và ý thức cho mọi thế hệ nối Cùng với “thời kì đằng đẵng” là “ko gian mênh mông” được tạo lập từ thuở sơ khai với truyền thuyết Lạc Long Quân – Âu Cơ “Đất là nơi chim về. Nước là nơi rồng ở”- Một quốc gia xinh tươi và thiêng liêng biết bao:

Họ giữ và truyền cho ta hạt lúa ta trồng

Họ truyền lửa cho mỗi nhà từ hòn than qua con cúi

Họ truyền giọng điệu mình cho con tập nói

Họ gánh theo tên xã, tên làng trong mỗi chuyến di dân

Họ đắp đập be bờ cho người sau trông cây hái trái”

     Nhưng quốc gia cũng là cái ko gian rất thân thiện với cuộc sống hàng ngày của mỗi người dân “Đất là nơi anh tới trường. Nước là nơi em tắm” và quốc gia đấy đã chứng kiến những mối tình đầu của biết bao lứa đôi:

“Đất Nước là nơi ta hò hứa

Đất Nước là nơi em đánh rơi chiếc khăn trong nỗi nhớ thầm”

     Từ quan niệm “ Non sông của nhân dân”, tác giả đã có những phát hiện thâm thúy và mới mẻ về vẻ đẹp tự nhiên quốc gia gắn liền với con người, nhưng trước hết là những con người tầm thường. Và chính những con người tầm thường đấy đã làm nên vẻ đẹp muôn thuở của tự nhiên quốc gia, một vẻ đẹp ko chỉ mang màu sắc gấm vóc của non sông, nhưng còn là kết tinh vẻ đẹp tâm hồn, truyền thống dân tộc:

“Những người vợ nhớ chồng còn góp cho Đất Nước những núi Vọng Phu

Cặp vợ chồng yêu nhau góp nên hòn Trống Mái

Gót ngựa của Thánh Gióng đi qua còn trăm ao đầm để lại”

     Và rồi “người học trò nghèo góp cho quốc gia mình núi Bút, non Nghiên”, cho tới những địa danh thật nôm na bình dị. “Những người dân nào đã góp tên ông Đốc, ông Trang, bà Đen, bà Điểm”. Từ đó, tác giả đã đi tới một nhận thức nói chung sâu xa:

“Ôi quốc gia sau bốn nghìn năm đi đâu ta cũng thấy

Những cuộc đời đã hóa núi sông ta”

     Non sông đấy còn có một bề dày văn hóa, tâm hồn cốt cách con người Việt Nam. Cũng như hai phương diện trên, bề dày văn hóa ko được nói tới qua các danh nhân văn hóa như Nguyễn trãi, Nguyễn Du, Hồ Xuân Hương, Ngô Thì Nhậm… nhưng được trình bày trong nguồn mạch phong phú của văn hóa dân gian để nêu lên truyền thông ý thức và vẻ đẹp tâm hồn của nhân dân thấm nhuần thâm thúy tư tưởng “Non sông của nhân dân, của ca dao thần thoại”. Trong các kho tàng văn hóa phong phú đấy, tác giả tìm thấy những vẻ đẹp nổi trội của tâm hồn tính cách Việt Nam. Đó là thật say đắm và thủy chung trong tình yêu: “ Yêu nhau từ thuở trong nôi”; “ Cha mẹ yêu nhau bằng gừng cay muối mặn”; Biết quý trọng tình nghĩa: “Biết quý công cầm vàng những ngày lặn lội”. Nhưng cũng thật quyết liệt với quân địch: “Biết trồng tre đợi ngày thành gậy. Đi trả thù ko sợ lâu dài”. Ba phương diện quan trọng nhất của truyền thống nhân dân, dân tộc đã được ông nói lên thâm thúy, thấm thía từ những câu ca dao đẹp- những tiếng lòng của nhân dân trải qua từng thời kỳ lịch sử.

     Tóm lại, qua đoạn trích “Non sông”, Nguyễn Khoa Điềm đã khẳng định một chân lí: Non sông này là Non sông của nhân dân, của ca dao thần thoại. Đó là một đóng góp quan trọng của Nguyễn Khoa Điềm làm sâu thêm cho ý niệm về Non sông của thơ ca chống Mỹ. Tư tưởng về nhân dân của thi sĩ cũng giống như lời bài thơ dưới đây:

“Và cứ thế nhân dân thường ít nói
Như mẹ tôi lặng lẽ suốt đời
Và cứ thế nhân dân cao vòi vọi
Hơn cả những ngôi sao cô độc giữa trời”

( Những người đi tới biển, Thanh Thảo)

Với  các bài văn mẫu Phân tích tư tưởng quốc gia của nhân dân của Nguyễn Khoa Điềm qua bài Non sông do Trường Cao đẳng Nghề Khách sạn Du lịch Quốc tế IMPERIAL sưu tầm và biên soạn trên đây, kỳ vọng các em sẽ có thêm những góc nhìn mới mẻ và có cái nhìn tổng quát hơn về  tác phẩm. Chúc các em làm bài tốt!

Đăng bởi: Trường Cao đẳng Nghề Khách sạn Du lịch Quốc tế IMPERIAL

Phân mục: Lớp 12, Ngữ Văn 12

[rule_{ruleNumber}]

#Phân #tích #tư #tưởng #đất #nước #của #nhân #dân #của #Nguyễn #Khoa #Điềm #qua #bài #Đất #nước #hay #nhất

[rule_3_plain]

#Phân #tích #tư #tưởng #đất #nước #của #nhân #dân #của #Nguyễn #Khoa #Điềm #qua #bài #Đất #nước #hay #nhất

Để tìm hiểu sâu hơn về trị giá tác phẩm Non sông của Nguyễn Khoa Điềm, mời các em tham khảo một số bài văn mẫu Phân tích tư tưởng quốc gia của nhân dân của Nguyễn Khoa Điềm qua bài Non sông sau đây. Hi vọng với các bài văn mẫu ngắn gọn, cụ thể, hay nhất này các em sẽ có thêm tài liệu, cách triển khai để hoàn thiện bài viết một cách tốt nhất!
1. Phân tích đề
– Yêu cầu của đề bài: phân tích nội dung tư tưởng “quốc gia của nhân dân” trong bài thơ Non sông.
– Phạm vi tư liệu, dẫn chứng : từ ngữ, cụ thể, hình ảnh tiêu biểu trong bài thơ Non sông của Nguyễn Khoa Điềm.
– Phương pháp lập luận chính : phân tích.
2. Hệ thống luận điểm
– Luận điểm 1: Đất Nước của Nhân dân được trình bày trong chiều dài thời kì lịch sử

– Luận điểm 2: Đất Nước của Nhân dân được trình bày trong chiều rộng của ko gian địa lí
– Luận điểm 3: Đất Nước của Nhân dân được trình bày trong chiều sâu văn hóa
Xem nhanh nội dung1 Dàn ý phân tích tư tưởng quốc gia của nhân dân của Nguyễn Khoa Điềm qua bài Đất nước2 Phân tích tư tưởng Đất Nước của nhân dân – Bài mẫu 13 Phân tích tư tưởng Đất Nước của nhân dân – Bài mẫu 24 Phân tích tư tưởng Đất Nước của nhân dân – Bài mẫu 35 Phân tích tư tưởng Đất Nước của nhân dân – Bài mẫu 46 Phân tích tư tưởng Đất Nước của nhân dân – Bài mẫu 57 Phân tích tư tưởng Đất Nước của nhân dân – Bài mẫu 68 Phân tích tư tưởng Đất Nước của nhân dân – Bài mẫu 79 Phân tích tư tưởng Đất Nước của nhân dân – Bài mẫu 8
Dàn ý phân tích tư tưởng quốc gia của nhân dân của Nguyễn Khoa Điềm qua bài Non sông

I. MỞ BÀI
     Mở bài 1: “ Non sông” là một đề tài cao đẹp nhất của văn học kháng chiến chống Pháp và chống Mỹ. Với vốn hiểu biết thâm thúy về lịch sử và văn hóa dân tộc, Nguyễn Khoa Điềm trong trường ca “Mặt đường khát vọng” – 1974 đã có một khám phá thật mới mẻ và lạ mắt về quốc gia. Đó là quốc gia của nhân dân, của ca dao thần thoại.
     Mở bài 2: Trong bản hợp xướng của thơ ca chống Mỹ, nổi lên những âm vang trầm hùng, sâu lắng thiết tha về quốc gia. Non sông hiện lên qua màu xanh “Tre Việt Nam” của Nguyễn Duy, trong dòng người cuồn cuộn trên “Đường tới thị thành” của Hữu Thỉnh, “Những người đi tới biển“ của Thanh Thảo. Non sông đó cũng rung lên mạnh mẽ lúc “Tuổi xanh ko yên”, những tà “áo trắng” đã “xuống đường” trong “Mặt đường khát vọng” (1974) của Nguyễn Khoa Điềm. Trong bản Trường ca chín chương sục sôi tâm huyết của tuổi xanh trước vận mệnh của dân tộc, ông đã giành hẳn một chương (V) để nói về quốc gia:
“ Để quốc gia này là quốc gia nhân dân
Non sông của nhân dân, Non sông của ca dao thần thoại”
II. THÂN BÀI
1.Giới thiệu tác giả và tác phẩm.
2. Nội dung
2.1. Tư tưởng Non sông của nhân dân đã xâu chuỗi mọi xúc cảm, cụ thể, hình ảnh thơ)
     Tư tưởng Non sông của nhân dân đã thấm nhuần trong cả chương thơ về “Non sông”.
     Điều nhưng chúng ta dễ trông thấy trước tiên là tác giả đã sử dụng rộng rãi các chất liệu văn hóa dân gian. Tức là văn hóa của nhân dân từ ca dao tục ngữ tới truyền thuyết, cổ tích, từ phong tục tập quán tới cuộc sống dân dã hàng ngày: miếng trầu, hạt gạo, hòn than, cái kèo, cái cột. Các chất liệu đấy đã tạo ra được một toàn cầu nghệ thuật hết sức thân thuộc thân thiện nhưng sâu xa, bay bổng của văn hóa dân gian Việt Nam vững bền và lạ mắt. Đây ko chỉ là sự vận dụng thông minh truyền thống văn hóa dân gian, nhưng chính là thấm nhuần quan niệm về quốc gia của nhân dân, là sự trình bày thâm thúy tư tưởng mấu chốt đấy trong cảm hứng và thông minh hình ảnh thơ của tác giả.
                            “ Lúc ta lớn lên Non sông đã có rồi
                            Non sông có trong những cái ngày xửa ngày xưa mẹ thường hay kể”
     Bằng giọng tâm tình như lời kể chuyện cổ tích, Nguyễn Khoa Điềm đã trình bày những xúc cảm và suy tưởng của mình về quốc gia. Cảm hứng có vẻ phóng túng, tự do như một thứ tùy bút bằng thơ, nhưng thực ra nó vẫn có một hệ thống lập luận khá chặt chẽ rõ ràng. Tác giả đã tập trung trình bày quốc gia trên các phương diện chủ yếu sau đây: Trong chiều dài thời kì lịch sử (quá khứ xa xưa cho tới hiện nay tương lai); trong chiều rộng ko gian lãnh thổ, địa lý. Và cuối cùng là trong bề dày văn hóa, tâm hồn cốt cách. Ba phương diện đấy được trình bày trong việc gắn bó thống nhất. Nhiều lúc một cụ thể đưa ra cùng nói về cả mấy phương diện đấy của quốc gia. Nhưng ở bất kỳ phương diện nào, thì quan niệm “Non sông của nhân dân” cũng là tư tưởng mấu chốt, là sợi chỉ đỏ xâu chuỗi mọi xúc cảm và suy tưởng cụ thể. Chính nhờ đó nhưng tác giả đã có những phát hiện mới mẻ, có chiều sâu nhiều lúc ở chính những hình ảnh chất liệu thân thuộc.
2.2.Tư tưởng Đất Nước của nhân dân hiện lên trong chiều dài thời kì lịch sử.
     Nói về lịch sử mấy nghìn năm của quốc gia, Nguyễn Khoa Điềm ko dùng những sử liệu như nhiều thi sĩ khác. Ông dùng lối kể đặm đà của dân gian:
 “ Non sông khởi đầu với miếng trầu hiện thời bà ăn
   Non sông lớn lên lúc dân mình biết trồng tre nhưng đánh giặc”
     Hình ảnh thơ phải chăng đã gợi cho ta về sự tích trầu cau từ đời Hùng Vương dựng nước xa xưa, về truyền thuyết Thánh Gióng nhổ tre đánh đuổi giặc Ân đã đi vào lịch sử? Tức là lịch sử quốc gia được đọng lại trong từng câu chuyện kể, hiện hình trong “miếng trầu bà ăn”, trong “ cây tre đánh giặc”. Hay nói cách khác, quốc gia đã nằm sâu trong tiềm thức mỗi người dân, trường tồn trong đời sống tâm hồn nhân dân qua bao thế hệ. Đó cũng chính là “Non sông của nhân dân”.
     Vì vậy, lúc nghĩ về mấy nghìn năm lịch sử của quốc gia, tác giả ko điểm lại các triều đại “từ Triệu, Đinh, Lý, Trần gây nền độc lập” ( Nguyễn Trãi);
“ Nước Việt nghìn năm Đinh, Lý, Trần, Lê
Thành nước Việt nhân dân trong mát suối”
     Ko nhắc lại tên tuổi những người hùng nổi danh trong sử sách như Bà Trưng, bà Triệu, Trần Hưng Đạo, Lê Lợi, Quang Trung:
 “ Hỡi Sông Hồng tiếng hát bốn nghìn năm;
Tổ quốc bao giờ đẹp thế này chăng?
Chưa đâu! Và ngay cả những ngày đẹp nhất
Lúc Nguyễn Trãi làm thơ và đánh giặc
Nguyễn Du viết Kiều, quốc gia hóa thành văn
Lúc Nguyễn Huệ cưỡi voi vào cửa Bắc,
Hưng Đạo diệt quân Nguyên trên sóng Bạch Đằng”
nhưng Nguyễn Khoa Điềm đã nhấn mạnh tới muôn vàn những con người bình dị vô danh:
“ Có biết bao người con gái, đàn ông
Trong bốn nghìn lớp người giống ta thế hệ
Họ sống và chết
Giản dị và bình tâm
Ko người nào nhớ mặt đặt tên
Nhưng họ đã làm ra quốc gia”
     Những con người vô danh đấy chính là nhân dân vô tận đã tạo dựng và giữ giàng đát nước trải qua mọi thời đại. Họ ko chỉ đánh giặc ngoại xâm, nhưng còn là người thông minh và truyền lại mọi trị giá vật chất và ý thức cho mọi thế hệ tiếp nối nhau:
Họ giữ và truyền cho ta hạt lúa ta trồng
Họ truyền lửa qua mỗi nhà từ hòn than qua con cúi
Họ truyền giọng điệu mình cho con tập nói
Họ gánh tên làng tên xã trong mỗi chuyến di dân”
2.3. Tư tưởng Đất Nước của nhân dân hiện lên trong ko gian cụ thể, nơi sống sót của số đông.
     Cùng với “thời kì đằng đẵng” là “ko gian mênh mông” được tạo lập từ thuở sơ khai với truyền thuyết Lạc Long Quân – Âu Cơ “Đất là nơi chim về. Nước là nơi rồng ở”- Một quốc gia xinh tươi và thiêng liêng biết bao!
     Nhưng quốc gia cũng là cái ko gian rất thân thiện với cuộc sống hàng ngày của mỗi người dân “Đất là nơi anh tới trường. Nước là  nơi em tắm” và quốc gia đấy đã chứng kiến những mối tình đầu của biết bao lứa đôi:
Non sông là nơi ta hò hứa
Non sông là nơi em đánh rơi chiếc khăn trong nỗi nhớ thầm”
     Từ quan niệm “ Non sông của nhân dân”, tác giả đã có những phát hiện thâm thúy và mới mẻ về vẻ đẹp tự nhiên quốc gia gắn liền với con người, nhưng trước hết là những con người tầm thường. Và chính những con người tầm thường đấy đã làm nên vẻ đẹp muôn thuở của tự nhiên quốc gia, một vẻ đẹp ko chỉ mang màu sắc gấm vóc của non sông, nhưng còn là kết tinh vẻ đẹp tâm hồn, truyền thống dân tộc:
Những người vợ nhớ chồng còn góp cho quốc gia núi Vọng Phu
Cặp vợ chồng yêu nhau góp nên hòn Trống Mái
Gót ngựa Thánh Gióng đi qua còn trăm ao đầm để lại”
rồi “người học trò nghèo góp cho quốc gia mình núi Bút, non Nghiên”, cho tới những địa danh thật nôm na bình dị. “Những người dân nào đã góp tên ông Đốc, ông Trang, bà Đen, bà Điềm”. Từ đó, tác giả đã đi tới một nhận thức nói chung sâu xa:
“ Ôi quốc gia sau bốn nghìn năm đi đâu ta cũng thấy
Những cuộc đời đã hóa núi sông ta”
2.4. Tư tưởng “Non sông của nhân dân” hiện lên trong bề dày văn hóa
     Non sông đấy còn có một bề dày văn hóa, tâm hồn cốt cách Việt nam. Cũng như hai phương diện trên, bề dày văn hóa ko được nói tới qua các danh nhân văn hóa như Nguyễn trãi, Nguyễn Du, Hồ Xuân Hương, Ngô Thì Nhậm… nhưng được trình bày trong nguồn mạch phong phú của văn hóa dân gian để nêu lên truyền thông ý thức và vẻ đẹp tâm hồn của nhân dân thấm nhuần thâm thúy tư tưởng “Non sông của nhân dân, của ca dao thần thoại”. Trong các kho tàng văn hóa phong phú đấy, tác giả tìm thấy những vẻ đẹp nổi trội của tâm hồn tính cách Việt Nam. Đó là thật say đắm và thủy chung trong tình yêu: “ Yêu nhau từ thuở trong nôi”; “ Cha mẹ yêu nhau bằng gừng cay muối mặn”; Biết quý trọng tình nghĩa: “Biết quý công cầm vàng những ngày lặn lội”. Nhưng cũng thật quyết liệt với quân địch: “Biết trồng tre đợi ngày thành gậy. Đi trả thù ko sợ lâu dài”. Ba phương diện quan trọng nhất của truyền thống nhân dân, dân tộc đã được ông nói lên thâm thúy, thấm thía từ những câu ca dao đẹp- những tiếng lòng của nhân dân trải qua từng thời kỳ lịch sử.
III. KẾT BÀI
     Tóm lại “Non sông” của Nguyễn Khoa Điềm là Non sông của nhân dân, của ca dao thần thoại. Những thi liệu dân gian đặm đà chất thơ, được liên kết với những suy nghĩ giàu chất trí tuệ đã tạo nên nét rực rỡ cho bài thơ. Đó là một đóng góp quan trọng của Nguyễn Khoa Điềm làm sâu thêm cho ý niệm về Non sông của thơ ca chống Mỹ.
“ Và cứ thế nhân dân thường ít nói
Như mẹ tôi lặng lẽ suốt đời
Và cứ thế nhân dân cao vòi vọi
Hơn cả những ngôi sao cô độc giữa trời”
                                                ( Những người đi tới biển- Thanh Thảo)
 
Phân tích tư tưởng Đất Nước của nhân dân – Bài mẫu 1

     Non sông là một chủ đề được quan tâm hàng đầu đối với lịch sử văn học nước ta. Mỗi thời đại có một cách hiểu, cách quan niệm riêng về quốc gia. Thời trung đại người ta thường quan niệm quốc gia gắn liền với công lao của các triều đại, do các triều đại kế tiếp nhau gây dựng lên. Còn ở thời hiện đại, lúc người ta nhìn thấy rõ sức mạnh to lớn của nhân dân, người ta mới thấy rằng quốc gia là của nhân dân. Điều này tất nhiên càng được các nhà văn Việt Nam ý thức thâm thúy hơn người nào hết lúc dân tộc ta thực hiện trận đánh tranh nhân dân lớn lao chống Mỹ cứu nước. Tư tưởng xuyên suốt chương thơ Non sông của Nguyễn Khoa Điềm chính là tư tưởng quốc gia của nhân dân.
     Thành công trước tiên lúc trình bày tư tưởng quốc gia của nhân dân là Nguyễn Khoa Điềm đã lựa chọn cho mình chất liệu văn hóa rất thích hợp đó là chất liệu văn hóa dân gian. Vẫn biết rằng chất liệu thuộc hình thức nghệ thuật của một bài thơ nhưng nghệ thuật chỉ làm nên câu thơ còn trái tim là nghệ sĩ. Tuy nhiên việc trình bày tiếng nói của trái tim là rất quan trọng. Văn hóa dân gian trong bài thơ là những câu tục ngữ ca dao, những làn điệu dân ca, những câu hò sông nước, những câu chuyện cổ tích, những phong tục tập quán nhưng Nguyễn Khoa Điềm đã gói gọn trong câu thơ: “Đất Nước của Nhân dân, Đất Nước của ca dao thần thoại”.
     Nguyễn Khoa Điềm đi tìm quốc gia ở cái ngày xửa ngày xưa trong câu chuyện cổ tích. Vì vậy thi sĩ mở đầu khúc ca quốc gia bằng những câu thơ:
“Lúc ta lớn lên Đất Nước đã có rồi
Đất Nước có trong những cái “ngày xửa ngày xưa…” mẹ thường hay kể
Đất Nước khởi đầu với miếng trầu hiện thời bà ăn
Đất Nước lớn lên lúc dân mình biết trồng tre nhưng đánh giặc
Tóc mẹ thì bới sau đầu
Cha mẹ thương nhau bằng gừng cay muối mặn
Cái kèo, cái cột thành tên
Hạt gạo phải một nắng hai sương xay, giã, giần, sàng
Đất Nước có từ ngày đó…”
     Trở về với cái “ngày xửa ngày xưa” đấy, thi sĩ đã phát xuất hiện hai nguyên tố gốc, nguyên tố cơ bản làm ra quốc gia đó là “đất” và “nước”. Trong quá trình tạo nên thực thể quốc gia cũng như tăng trưởng quốc gia “đất” và “nước” là hai tế bào trước tiên. Nguyễn Khoa Điềm biến hóa, nhân đôi, sinh sôi nảy nở để trở thành thân thể quốc gia hoàn chỉnh. Tất cả những điều đó làm toát lên vẻ đẹp của nền văn minh lúa nước lâu đời. Cái hay của Nguyễn Khoa Điềm ở đây là ông ko đặt nguyên những câu tục, ngữ ca dao nào thành thơ của mình nhưng dường như những chất liệu văn hóa dân gian này thấm sâu vào tâm hồn ông ngay từ tấm nhỏ qua câu hát điệu ru của bà của mẹ để hiện thời lúc viết về quốc gia, ông đã gạn lọc và xử lý qua lăng kính tâm hồn của mình. Thế là mỗi câu thơ dưới ngòi bút Nguyễn Khoa Điềm phảng phất theo làn điệu dân ca, phỏng theo những điệu hát ca dao, phỏng theo câu truyện cổ tích.
“Đất là nơi anh tới trường
Nước là nơi em tắm”
     Dùng thuyết âm dương, thi sĩ đã nhập đất vào với nước để tìm ra khái niệm trước tiên:
“Non sông là nơi ta hò hứa
Đất Nước là nơi em đánh rơi chiếc khăn trong nỗi nhớ thầm
Thời kì đằng đẵng
Ko gian mênh mông
Non sông là nơi dân mình đoàn viên”
     Với cách cắt nghĩ khám phá để lý giải, tác giả khẳng định làm ra quốc gia này đó chính là sự hò hứa của đôi ta. Đôi ta ở đây chính là “anh và em”, là sự hóa thân của nhân dân. Nói cách khác nhân dân là người làm ra quốc gia.
     Văn hóa dân gian là thành phầm ý thức của nhân dân. Nguyễn Khoa Điềm đã mượn thành phầm ý thức của nhân dân để viết về tư tưởng quốc gia của nhân dân, tương tự bài thơ Đất Nước từ nội dung tới hình thức nghệ thuật đều thấm đẫm tư tưởng quốc gia của nhân dân. Và cứ như thế, ko mạnh mẽ gân guốc, tác giả thủ thỉ thì thầm với người đọc để khẳng định rằng quốc gia này trong bốn nghìn năm qua ko người nào khác ngoài nhân dân bằng những câu thơ:
“Lúc hai đứa cầm tay
Đất Nước trong chúng mình hài hòa nồng thắm
Lúc chúng ta cầm tay mọi người
Non sông vẹn tròn, to lớn”
     Non sông này có tăng trưởng, có vẹn tròn to lớn nhờ có chúng ta cầm tay mọi người, nhờ có ý thức kết đoàn của nhân dân. Ý thức kết đoàn đấy tạo ra sức mạnh cho quốc gia, giúp quốc gia tăng trưởng to lớn.
“Những người vợ nhớ chồng còn góp cho Đất Nước những núi Vọng Phu … Những cuộc đời đã hóa núi sông ta”.
     Vẫn biết rằng một quốc gia là sự cộng gộp của biết bao ngọn núi, con sông, ruộng đồng, gò bãi… Ở đâu cũng có tên đất, tên làng, tên núi, tên sông… Một mảnh đất chừng nào thiếu đi tên gọi, chừng đấy nó thiếu đi sự thiêng liêng của con người. Nhưng đặt tên gọi ko tùy tiện bởi đằng sau tên gọi là một huyền thoại, đằng sau huyền thoại là một cuộc đời. Chính cuộc đời đấy, con người đấy ngã xuống bảo vệ quốc gia này, làm nên đất đai của xứ sở.
     Hòn Vọng Phu nghìn năm tồn tại như minh chứng cho lòng thủy chung, son sắc nghìn đời của người phụ nữ Việt Nam bởi hai chữ “Vọng Phu” là chờ chồng. Non sông ta đã phải trải qua ba mươi lăm năm của hai trận đánh tranh trường kỳ gian truân, biết bao nhiêu “người đàn ông ra trận, người con gái trở về nuôi cái cùng con”. Đây chính là ý thức quật cường của dân tộc Việt Nam. Nội dung cũng là hình ảnh người học trò nghèo đã “góp cho Non sông mình núi Bút non Nghiên”. Họ còn là người yêu quê hương, thổi hồn mình vào con cóc, con gà “cùng góp cho Hạ Long thành thắng cảnh”. Đó là những người ta nhớ mặt đặt tên: “ông Đốc, ông Trang, bà Đen, bà Điểm” nhưng thử hỏi quốc gia này có biết bao nhiêu con người ngã xuống vì ngày mai độc lập, ngã xuống để bảo vệ quốc gia nhưng ta ko nhớ mặt đặt tên:
“Ko người nào nhớ mặt đặt tên
Nhưng họ đã làm ra quốc gia”
     Như đã nói là người chiến sĩ làm thơ, gót chân của Nguyễn Khoa Điềm đã in hằn trên mọi nẻo của Tổ quốc thân yêu. Đi tới đâu, nhìn vào lĩnh vực nào, khía cạnh nào, phương diện nào ông cũng đều san sẻ tất cả là do nhân dân làm ra.
     Từ một tiền đề vững chắc, tác giả đã triển khai quốc gia ở chiều dài thời kì lịch sử bốn nghìn năm dựng nước và giữ nước:
“Em ơi em … Người con gái trở về nuôi cái cùng con”
     Trong suốt bốn nghìn năm đấy, người Việt Nam cứ truyền ngọn lửa yêu nước từ lớp người này qua lớp người khác, từ thế hệ này qua thế hệ khác. Lớp lớp người Việt Nam ra đánh trận để viết lên trang sử vẻ vang của dân tộc Việt Nam. Trang sử đấy được viết lên bằng máu, bằng mồ hôi, bằng nước mắt, bằng cuộc đời của biết bao con người. Nhận định về vấn đề này, Engels đã nói: “Ko có máu và nước mắt của nhân dân, dân tộc đấy ko thể có lịch sử”.
     Đặt bài thơ “Non sông” trong bối cảnh ngày hôm nay, lúc nền văn học Việt Nam đang hội nhập với nền văn học toàn cầu. Mỗi người Việt Nam yêu nước cần phải bảo vệ sự trong sáng của tiếng Việt. Và thế là “Đất Nước” của Nguyễn Khoa Điềm một lần nữa khẳng định những thành công vốn có của bài thơ này, xứng đáng trở thành hành trang ý thức của mỗi chúng ta.
     Vẫn biết rằng trường ca là một thể thơ dài, khó thuộc khó nhớ và người viết trường ca dễ bị sa vào lối liệt kê, kể lể. Trích đoạn “Đất Nước” nói riêng, trường ca “Mặt đường khát vọng” nói chung tuy ko tránh khỏi tùy vết này nhưng với tất cả những gì Nguyễn Khoa Điềm đã mang lại cho bài thơ “Đất Nước” với tư tưởng quốc gia của nhân dân, “Non sông” của Nguyễn Khoa Điềm xứng đáng là những vần thơ của năm tháng ko thể nào quên.
Phân tích tư tưởng Đất Nước của nhân dân – Bài mẫu 2
     Trong bản hợp xướng của thơ ca chống Mỹ, nổi lên những âm vang trầm hùng, sâu lắng thiết tha về quốc gia. Non sông hiện lên qua màu xanh “Tre Việt Nam” của Nguyễn Duy, trong dòng người cuồn cuộn trên “Đường tới thị thành của Hữu Thỉnh”, “Những người đi tới biển” của Thanh Thảo. Non sông đó cũng rung lên mạnh mẽ lúc tuổi xanh ko yên những tà áo trắng đã xuống đường trong “Mặt đường khát vọng” (1974) của Nguyễn Khoa Điềm. Trong bản trường ca chín chương sục sôi tâm huyết của tuổi xanh trước vận mệnh của dân tộc, ông đã dành hẳn một chương (V) để nói về quốc gia:
“Để Đất Nước này là Đất Nước Nhân dân
Đất Nước của Nhân dân, Đất Nước của ca dao thần thoại”
     Tư tưởng “Đất Nước của Nhân dân” đã thấm nhuần trong cả chương thơ về “Đất Nước”. Điều nhưng chúng ta dễ trông thấy trước tiên là tác giả đã sử dụng rộng rãi các chất liệu văn hoá dân gian. Tức là văn hoá của nhân dân từ ca dao tục ngữ tới truyền thuyết, cổ tích, từ phong tục tập quán tới cuộc sống dân dã hàng ngày: miếng trầu, hạt gạo, hòn than, cái kèo, cái cột. Các chất liệu đấy đã tạo ra được một toàn cầu nghệ thuật hết sức thân thuộc thân thiện nhưng sâu xa, bay bổng của văn hoá dân gian Việt Nam vững bền và lạ mắt. Đây ko chỉ là sự vận dụng thông minh truyền thống văn hoá dân gian, nhưng chính là thấm nhuần quan niệm về “Đất Nước của Nhân dân”, là sự trình bày thâm thúy tư tưởng mấu chốt đấy trong cảm hứng và thông minh hình ảnh thơ của tác giả:
“Lúc ta lớn lên Đất Nước đã có rồi
Đất Nước có trong những cái ngày xửa ngày xưa… mẹ thường hay kể”
     Bằng giọng tâm tình như lời kể truyện cổ tích, Nguyễn Khoa Điềm đã trình bày những xúc cảm và suy tưởng của mình về quốc gia. Cảm hứng có vẻ phóng túng, tự do như một thứ tuỳ bút bằng thơ, nhưng thực ra nó vẫn có một hệ thống lập luận khá chặt chẽ rõ ràng. Tác giả đã tập trung trình bày quốc gia trên các phương diện chủ yếu đó là Đất Nước trong chiều dài thời kì lịch sử (quá khứ xa xưa cho tới hiện nay tương lai); trong chiều rộng ko gian lãnh thổ, địa lý. Và cuối cùng là trong bề dày văn hoá, tâm hồn cốt cách. Ba phương diện đấy được trình bày trong sự gắn bó thống nhất. Nhiều lúc một cụ thể đưa ra cùng nói về mấy cả phương diện đấy của quốc gia. Nhưng ở bất kỳ phương diện nào thì quan niệm “Đất Nước của Nhân dân” cũng là tư tưởng mấu chốt, là sợi chỉ đỏ xâu chuỗi mọi xúc cảm và suy tưởng cụ thể và chính nhờ đó, nhưng tác giả đã có những phát hiện mới mẻ, có chiều sâu nhiều lúc ở chính những hình ảnh chất liệu thân thuộc.
     Nói về lịch sử mấy nghìn năm của quốc gia, Nguyễn Khoa Điềm ko dùng những sử liệu như nhiều thi sĩ khác. Ông dùng lối kể đặm đà của dân gian:
“Đất Nước khởi đầu với miếng trầu hiện thời bà ăn
Đất Nước lớn lên lúc dân mình biết trồng tre nhưng đánh giặc”
     Hình ảnh thơ phải chăng đã gợi cho ta về sự tích trầu cau từ đời Hùng Vương dựng nước xa xưa, về truyền thuyết Thánh Gióng nhổ tre đánh đuổi giặc Ân đã đi vào lịch sử? Tức là lịch sử quốc gia được đọng lại trong từng câu chuyện kể, hiện hình trong miếng trầu hiện thời bà ăn, trong trồng tre nhưng đánh giặc. Hay nói cách khác quốc gia đã nằm sâu trong tiềm thức mỗi người dân, trường tồn trong đời sống tâm hồn nhân dân qua bao thế hệ. Đó cũng chính là Đất Nước của Nhân dân.
     Vì vậy lúc nghĩ về mấy nghìn năm lịch sử của quốc gia, tác giả ko điểm lại các triều đại từ Triệu, Đinh, Lý, Trần gây dựng nên nền độc lập (Nguyễn Trãi) và cũng ko nhắc lại tên tuổi những người hùng nổi danh trong sử sách như Bà Trưng, Bà Triệu, Trần Hưng Đạo, Lê Lợi, Quang Trung… nhưng Nguyễn Khoa Điềm đã nhấn mạnh tới muôn vàn những con người bình dị vô danh:
“Có biết bao người con gái, đàn ông
Trong bốn nghìn lớp người giống ta thế hệ
Họ đã sống và chết
Giản dị và bình tâm
Ko người nào nhớ mặt đặt tên
Nhưng họ đã làm ra Đất Nước”
     Nhưng con người vô danh đấy chính là nhân dân vô tận đã tạo dựng và giữ giàng quốc gia trải qua mọi thời đại. Họ ko chỉ đánh giặc ngoại xâm nhưng còn là người thông minh và truyền lại mọi trị giá vật chất và ý thức cho các thế hệ tiếp nối nhau:
“Họ giữ và truyền cho ta hạt lúa ta trồng
Họ chuyền lửa qua mỗi nhà từ hòn than qua con cúi
Họ truyền giọng điệu mình cho con tập nói
Họ gánh tên làng tên xã trong mỗi chuyến di dân”
     Cùng với thời kì đằng đẵng là ko gian mênh mông được tạo lập từ thuở sơ khai với truyền thuyết Lạc Long Quân – Âu Cơ: “Đất là nơi chim về – Nước là nơi rồng ở”. Một quốc gia xinh tươi và thiêng liêng biết bao!
     Nhưng quốc gia cũng là cái ko gian rất thân thiện với cuộc sống hàng ngày của mỗi người dân: “Đất là nơi anh tới trường – Nước là nơi em tắm” và quốc gia đấy đã chứng kiến những mối tình đầu của biết bao lứa đôi:
“Đất Nước là nơi ta hò hứa
Non sông là nơi em đánh rơi chiếc khăn trong nỗi nhớ thầm”
     Từ quan niệm “Đất Nước của Nhân dân”, tác giả đã có những phát hiện thâm thúy và mới mẻ về vẻ đẹp tự nhiên quốc gia gắn liền với con người nhưng trước hết là những con người tầm thường. Và chính những con người tầm thường đấy đã làm nên vẻ đẹp muôn thuở của tự nhiên quốc gia, một vẻ đẹp ko chỉ mang màu sắc gấm vóc của non sông, nhưng còn là kết tinh vẻ đẹp tâm hồn, truyền thống dân tộc:
“Những người vợ nhớ chồng còn góp cho quốc gia núi Vọng Phu
Cặp vợ chồng yêu nhau góp nên hòn Trống Mái
Gót ngựa Thánh Gióng đi qua còn trăm ao đầm để lại”
     Rồi người học trò nghèo góp cho Đất Nước mình núi Bút non Nghiên, cho tới những địa danh thật nôm na bình dị. Những người dân nào đã góp tên Ông Đốc, Ông Trang, Bà Đen, Bà Điểm. Từ đó, tác giả đã đi tới một nhận thức nói chung sâu xa:
“Ôi! Đất Nước sau bốn nghìn năm đi đâu ta cũng thấy
Những cuộc đời đã hoá núi sông ta”
     Non sông đấy còn có một bề dày văn hoá, tâm hồn cốt cách Việt Nam. Cũng như hai phương diện trên, bề dày văn hoá ko được nói tới qua các danh nhân văn hoá như Nguyễn Trãi, Nguyễn Du, Hồ Xuân Hương, Ngô Thì Nhậm… nhưng được trình bày trong nguồn mạch phong phú của văn hoá dân gian để nêu lên truyền thống ý thức và vẻ đẹp tâm hồn của nhân dân thấm nhuần thâm thúy tư tưởng “Đất Nước của Nhân dân, Đất Nước của ca dao thần thoại”. Trong các kho tàng văn hóa phong phú đấy, tác giả tìm thấy những vẻ đẹp nổi trội của tâm hồn tính cách Việt Nam. Đó là thật say đắm và thuỷ chung trong tình yêu: Yêu nhau từ thuở trong nôi; cha mẹ yêu nhau bằng gừng cay muối mặn; Biết quý trọng tình nghĩa: Biết quý công cầm vàng những ngày lặn lội. Nhưng cũng thật quyết liệt với quân địch: Biết trồng tre đợi ngày thành gậy – Đi trả thù ko sợ lâu dài. Ba phương diện quan trọng nhất của truyền thống nhân dân, dân tộc đã được ông nói lên thâm thúy, thấm thía từ những câu ca dao đẹp – những tiếng lòng của nhân dân trải qua từng thời kỳ lịch sử.
     Đất Nước của Nguyễn Khoa Điềm là Non sông của Nhân dân của ca dao thần thoại. Những thi liệu dân gian đặm đà chất thơ, được liên kết với những suy nghĩ giàu chất trí tuệ đã tạo nên nét rực rỡ cho bài thơ. Đó là một đóng góp quan trọng của Nguyễn Khoa Điềm làm sâu thêm cho ý niệm về quốc gia của thơ ca chống Mỹ.
Phân tích tư tưởng Đất Nước của nhân dân – Bài mẫu 3
     Chủ đề về quốc gia đã như một dòng suối thấm nhuần vào biết bao trang văn, đặc thù là lúc nước ta còn trong những ngày tranh đấu… Đất Nước – một đề tài ko mới nhưng chưa bao giờ cũ. Từ Nam Quốc Sơn Hà của Lý Thường Kiệt, chúng ta đã thấy ý thức về lòng tự trọng dân tộc, về độc lập nước nhà được khẳng định. Cho tới bản cáo trạng tội ác giặc Minh của Nguyễn Trãi, rồi tới lời tuyên bố bất hủ trong Tuyên Ngôn Độc Lập của Hồ Chí Minh năm 1945, tất cả đều khẳng định Đất Nước của chúng ta đã trải qua biết bao gian lao để giữ vững nền tự do, đánh đuổi quân xâm lược. Nguyễn Khoa Điềm đã có một thông minh vô cùng mới mẻ với bản trường ca Mặt Đường Khát Vọng của mình. Đặc thù trong chương V mang tên “Đất Nước”, thi sĩ ko chỉ cho chúng ta thấy một Việt Nam đi từ bom đạn tới tháng ngày hòa bình, nhưng Nguyễn Khoa Điềm còn làm người đọc thổn thức trước vẻ đẹp của quốc gia trên mọi phương diện qua một phong cách nghệ thuật tài hoa và lạ mắt… Nhưng điều cốt yếu cần nhận thấy ở đây, nếu ko nhắc tới sẽ là một sự thiếu sót, đó chính là đóng góp của Nguyễn Khoa Điềm về mặt tư tưởng cho nền văn học nước nhà: tư tưởng Đất Nước của nhân dân. Tư tưởng đấy “như một sợi chỉ đỏ” xuyên suốt văn bản đã thực sự làm tăng thêm trị giá cao đẹp cho tác phẩm…
“Lúc ta lớn lên Đất Nước đã có rồi
Non sông có trong những cái ngày xửa ngày xưa mẹ thường hay kể
Đất Nước khởi đầu với miếng trầu hiện thời bà ăn
Đất Nước lớn lên lúc dân mình biết trồng tre nhưng đánh giặc
Tóc mẹ thì bới sau đầu
Cha mẹ thương nhau bằng gừng cay muối mặn
Cái kèo, cái cột thành tên
Đất Nước có từ ngày đó…”
     Bài thơ mở đầu giống như một câu chuyện… Hình như tác giả đang khắc họa lại hình bóng quốc gia từ những thuở rất xa. Mỗi con người sinh ra, đều có một mốc thời kì xác định. Còn Đất Nước? Đất Nước có tự bao giờ? Nguyễn Khoa Điềm đã khôn khéo diễn tả rằng “Lúc ta lớn lên Đất Nước đã có rồi”… Chẳng phải đây là cái thú vị lắm sao. Từ lâu nay, mấy người nào nghĩ tới câu hỏi “Đất Nước có tự bao giờ?” Tương tự, trong Nguyễn Khoa Điềm ko chỉ là lòng yêu nước, nhưng còn là một trái tim say mê nghiên cứu khám phá… Và cũng chính từ khám phá của Nguyễn Khoa Điềm, nhưng ta thấy Đất Nước như được đặt vào một mạch vận động của thời kì. Đất Nước cũng như con người lớn lên theo năm tháng. Đặc thù là trong những tháng ngày đấy của Đất Nước đều có hình bóng người dân. “Câu chuyện ngày xửa ngày xưa mẹ thường hay kể” hay “miếng trầu bà ăn” đều là những điều bình dị thôi. Nó gắn với tuổi thơ êm dịu của con trẻ. Nó như một chiếc nôi để ta tìm về cho tâm hồn những phút giây tĩnh tại… Nguyễn Khoa Điềm đã nhắc tới những điều thân thuộc như thế để trả lời cho câu hỏi lạ lùng Đất Nước có từ bao giờ đấy… Với sự lí giải này, với những hình ảnh rất đỗi thân thiện bình dị này, ta thấy Đất Nước sao nhưng gần quá, sao nhưng gắn bó giản dị quá…
     Ko chỉ viết về “Đất Nước khởi đầu” nhưng Nguyễn Khoa Điềm còn viết cả khoảng thời kì nhưng “Đất Nước lớn lên”. Ở đây, ta bắt gặp những câu truyện dân gian thân thuộc nhưng truyện mồm nhau tới mức có lúc đã thuộc lòng. Câu chuyện thánh Gióng kể về dân tộc ta những ngày đầu thuở dựng nước được nhắc tới khôn khéo trong đoạn thơ. Ngay từ những dòng trước tiên này, ta đã thấy hình bóng nhân dân rồi. Những người dân “biết trồng tre nhưng đánh giặc”. Lẽ nào có thể phủ nhận rằng biết bao thắng lợi và kỳ tích trong lịch sử dân tộc lại ko phải từ sức mạnh nhân dân? Nguyễn Khoa Điềm đã gợi mở những ý tưởng ban sơ về tư tưởng Đất Nước – Nhân Dân tương tự. Bằng những hình ảnh rất đỗi giản dị và thân thiện, những câu truyện đã đi vào lòng người từ thuở còn nhỏ thơ…
     Điều rực rỡ trong phong cách nghệ thuật Nguyễn Khoa Điềm đó là ông đã sử dụng rất nhiều thi liệu dân gian. Với khổ thơ đầu của chương V, nét dân gian trình bày ở hình ảnh được sử dụng, trình bày ở những câu truyện nhưng tác giả nhắc tới, những phong tục như búi tóc, rồi cách đặt tên… Nhưng ngoài ra nó còn trình bày rõ rệt trong việc lấy ý tưởng từ những bài ca dao của tác giả:
“Tay nâng chén muối đĩa gừng
Gừng cay muối mặn xin đừng quên nhau”
     Với những câu mở đầu cho phần một, Nguyễn Khoa Điềm đã mang tới cho ta hình ảnh Đất Nước một cách sinh động đầy yêu quý giản dị, lại như khắc họa được cả quá trình “lớn lên” của Đất Nước, thì ở đoạn tiếp theo, Đất Nước đã hiện lên rõ hơn với những lời khái niệm cụ thể…
“Đất là nơi em tới trường
Nước là nơi anh tắm
Non sông là nơi ta hò hứa
Đất là nơi em đánh rơi chiếc khăn trong nỗi nhớ thầm
Đất là nơi con chim phượng hoàng bay về hòn núi bạc
Nước là nơi con cá ngư ông móng nước biển khơi
Thời kì đằng đẵng
Ko gian mênh mông
Đất Nước là nơi dân mình đoàn viên”
     Nguyễn Khoa Điềm đã tách hai khái niệm Đất và Nước để mang tới cho chúng ta một cái nhìn rõ nhất về Đất Nước. Tư tưởng Đất Nước của nhân dân trong đoạn thơ này được trình bày lúc. Đất Nước gắn với những sinh hoạt thường nhật của người dân. Mỗi câu thơ về Đất Nước đều sóng đôi cùng hình ảnh con người. Cũng như đoạn thơ trên, Nguyễn Khoa Điềm một lần nữa vận dụng vốn tri thức uyên thâm của mình về văn hóa dân tộc vào những trang thơ. Người đọc lại một lần nữa tới với hình ảnh Đất Nước qua con người của Đất Nước, tới với Đất Nước là những nét cựu truyền của dân tộc… Đọc đoạn thơ trên, hẳn người nào cũng nghĩ tới bài ca dao dịu dàng
“Khăn thương nhớ người nào
Khăn rơi xuống đất
Khăn thương nhớ người nào
Khăn vắt lên vai
Khăn thương nhớ người nào
Khăn chùi nước mắt…”
     Hay là nhớ về câu hò mênh mang của vùng Bình – Trị – Thiên “Con chim phượng hoàng bay về hòn núi bạc – con cá ngư ông móng nước biển khơi…”
     Và Đất Nước dù có hiện lên qua hình ảnh nào đi chăng nữa, cuối cùng cũng về với nhân dân, là của nhân dân… Câu thơ “Đất Nước là nơi dân mình đoàn viên” như một lời thổ lộ và khẳng định cho chân lý đấy, khẳng định cho tư tưởng Đất Nước – Nhân Dân trong thơ Nguyễn Khoa Điềm vậy…
     Từ những lý giải về Đất Nước có tự bao giờ, từ khái niệm về Đất Nước, Nguyễn Khoa Điềm đã nhìn vào lịch sử, rồi lại nhìn vào thế hệ muôn thuở. Thi sĩ nặng lòng với Đất Nước muốn gửi gắm lời dặn dò của mình cho con cháu những thế hệ đương thời hoặc cả sau này… Từ cái thuở “Lạc Long Quân và Âu Cơ – Đẻ ra đồng bào ta trong bọc trứng”, từ những người đã khuất hay những người vẫn đang tồn tại, tất cả trong họ đều có một phần Đất Nước… Ta đã từng sống vì Đất Nước từ thuở hoang dại ngày xưa, của những ngày buổi đầu dựng nước còn cùng cực, của những ngày nhưng truyền thuyết con Rồng cháu Tiên vẫn truyền nhau như niềm tự hào dòng giống con Lạc cháu Hồng. Thì hiện thời, ta vẫn phải sống vì lý tưởng, vì Đất Nước tương tự.
“Những người nào đã khuất
Những người nào hiện thời
Yêu nhau và sinh con đẻ cái
Gánh vác phần người đi trước để lại
Dặn dò con cháu chuyện ngày mai
Hằng năm ăn đâu làm đâu
Cũng biết cúi đầu nhớ ngày giỗ tổ…”
     Theo tôi đây là đoạn thơ rất hay của chương “Đất Nước” này. Nó nói chung cả một thời kì dài trong lịch sử người Việt, làm nhấn mạnh thêm vào truyền thống yêu nước, giữ nước và dựng nước của nhân dân ta… Và câu thơ như một lời răn dạy… Hành động “cúi đầu nhớ ngày giỗ tổ” là một nét văn hóa đẹp của người Việt. Những con người đã hiến dâng cho Đất Nước lại biết tôn thờ truyền thống, tôn thờ lịch sử hay cũng chính là tôn thờ Đất Nước… Bởi Đất Nước là của nhân dân, vận mệnh nước nhà nằm trong tay mỗi người chúng ta nên ta cần phải giữ gìn, phải trân trọng và nhận thức được trách nhiệm của mình
“Trong anh và em hôm nay
Đều có một phần Đất Nước
Lúc hai đứa cầm tay
Đất Nước trong chúng ta hài hòa nồng thắm
Lúc chúng ta cầm tay mọi người
Đất Nước vẹn tròn to lớn
Mau này con ta lớn lên
Con sẽ mang Đất Nước đi xa
Tới những tháng ngày mộng mơ…”
     Đất Nước ko chỉ có ở câu truyện cổ tích, ko chỉ được tái tạo bởi lịch sử… Nếu tương tự, e rằng nhiều ý kiến sẽ cho rằng bài thơ “Đất Nước” vẫn còn nặng về chính trị, nặng về kêu gọi, mang màu sắc chính luận nhưng thiếu đi chất trữ tình… Nhưng ko, Nguyễn Khoa Điềm về mặt nghệ thuật đã liên kết trong đoạn trích Đất Nước những gì rực rỡ nhất của văn chính luận, của tùy bút và của thơ trữ tình khiến bài thơ lột tả được hết vẻ đẹp nghệ thuật cũng như khắc họa một cách lạ mắt những điều nhưng Nguyễn Khoa Điềm muốn truyền đạt. Còn về nội dung, ở đoạn thơ này, ta còn thấy Đất Nước hiện hữu trong tình yêu lứa đôi… Nếu so sánh tình yêu lứa đôi trong những trang thơ trước cách mệnh tháng tám, ta sẽ thấy tình yêu được nhắc tới mang màu sắc tư nhân, ghi đậm dấu ấn của những “cái tôi”, về khát khao tận hưởng và hiến dâng trong tình yêu… Nhưng ở thời kì này, trong khi Nguyễn Khoa Điềm viết Đất Nước để kêu gọi nhân dân miền Nam, đặc thù là người trẻ nhận thức được ý thức trách nhiệm của mình, ông đã đặt tình yêu lứa đôi vào tình yêu Đất Nước. Nó ko hề là một sự gò ép nhưng trái lại, làm trọn vẹn và toàn diện thêm tư tưởng Đất Nước của Nhân Dân. Tình yêu của “anh và em hôm nay” được đặt trong một tập thể… Vì thế, ko chỉ có anh và em nắm tay, làm Đất Nước như “hài hòa nồng thắm”, nhưng ở đây còn là cái “nắm tay mọi người”. Nguyễn Khoa Điềm đã mang chất trữ tình vào một bài thơ đậm màu sắc chính trị, một bản trường ca về ca tụng Đất Nước và kêu gọi người dân… Hẳn ko thi sĩ nào có thể làm được hơn thế trong thơ… Nỗi khát khao, nỗi trằn trọc về trách nhiệm của người với người còn được trình bày ở niềm gửi gắm cho những thế hệ sau… “Con sẽ mang Đất Nước đi xa – Tới những tháng ngày mộng mơ”. Tư tưởng Đất Nước của Nhân Dân được trình bày trong đoạn thơ này đặc thù biết mấy. Nguyễn Khoa Điềm gửi vào nhân dân niềm tin tưởng, tin tưởng rằng tương lai tốt đẹp của Đất Nước ko nằm đâu xa nhưng nằm trong tay chính những con người chăm chỉ bình dị…
     Một tiếng gọi tha thiết được cất lên:
“Em ơi em Đất Nước là máu xương của mình
Phải biết gắn bó và san sẻ
Phải biết hóa thân cho dáng hình xứ sở
Làm nên Đất Nước muôn thuở”
     Phải rồi, Đất Nước là máu xương của mình. Đất Nước thân thuộc và gắn bó ruột thịt với chúng ta. Câu thơ đặt dưới hình thức một câu mệnh lệnh nhưng nghe sao vẫn uyển chuyển thiết tha bởi lời gọi “Em ơi em” và giọng điệu thân tình… Cũng từ những hình ảnh máu xương và khỏi lửa, ta chợt nhớ về một tập thể những con người oai hùng, tập thể đấy đã tạo nên một Đất Nước oai hùng
“Nước Việt Nam từ máu lửa
Rũ bùn đứng dậy sáng lòa”
(Đất Nước – Nguyễn Đình Thi)
     Ở phần sau của đoạn trích, tư tưởng “Đất Nước của Nhân Dân” được trình bày đặc thù rõ nét và vô cùng lạ mắt. Mở đầu là những danh lam thắng cảnh nổi tiếng của quê hương. Nhưng Nguyễn Khoa Điềm đã nhìn nhận những danh thắng đấy dưới con mắt đặc thù hướng về nhân dân mình…
“Những người vợ nhớ chồng góp cho Đất Nước những núi Vọng Phu
Cặp vợ chồng yêu nhau góp nên hòn Trống Mái
Gót ngựa của Thánh Gióng đi qua còn trăm ao đầm để lại
Chín mươi chín con voi góp mình dựng đất Tổ Hùng Vương
Những con rồng nằm im góp dòng sông xanh thẳm
Người học trò nghèo góp cho Đất Nước mình núi Bút, non Nghiên
Con cóc, con gà quê hương cùng góp cho Hạ Long thành thắng cảnh
Những người dân nào đã góp tên Ông Đốc, Ông Trang, Bà Đen, Bà Điểm”
     Có thể nhận thấy ở đoạn thơ này, sự xuất hiện dày đặc những địa danh của quê hương là một điều hết sức đặc thù. Nguyễn Khoa Điềm ko chỉ muốn giới thiệu về vẻ đẹp của Đất Nước mình nhưng ông còn muốn nói một điều, chính những người dân bình dị đã tạo nên biết bao vẻ đẹp đấy. Từ người vợ nhớ chồng, cặp vợ chồng yêu nhau, đó đều là những điển tích được trích dẫn ra, là điển tích lý giải cho sự tạo thành của những cảnh đẹp hiện thời. Nguyễn Khoa Điềm luôn coi Đất Nước và Nhân Dân là một. Nhân dân, chính nhân dân mới là những người làm nên quốc gia. Hình ảnh trong thơ Nguyễn Khoa Điềm tuy là được liệt kê những hoàn toàn ko phải là liệt kê một cách tràn lan nhưng nó rất có chọn lựa. “Chín mươi chín con voi góp mình dựng đất Tổ Hùng Vương” nhắc nhớ ta về truyền thuyết nơi đất tổ vua Hùng có chín mươi chín con voi quây triều thần phục. Nó nhưng một truyền thống yêu nước và hướng về cội nguồn quý báu nhưng nhân dân ta từ bao đời nay vẫn giữ giàng. Cội nguồn, quê hương vẫn là một cái gốc nhưng người dân Việt ko bao giờ quên trong mỗi cuộc đời. Rồi núi Bút, non Nghiên được tạo nên bởi “người học trò nghèo”. Câu thơ làm người ta nghĩ tới sự hiểu hóc, siêng năng chăm chỉ trong học tập rèn luyện của người Việt. Ông cha ta từ bao đời nay đã vượt qua cái nghèo, cái khổ nhưng vẫn dành tâm sức cho việc rèn luyện bản thân. Những người tài ắt hẳn cũng lớn lên, thành công và đóng góp cho nước nhà từ đức tính siêng năng đấy. Rồi chỉ những người dân tầm thường thôi, cũng góp phần tạo thành danh thắng Ông Đốc, Ông Trang, Bà Đen, Bà Điểm ở Nam Bộ. Điều đặc thù là thi sĩ đã liên tưởng rất lạ mắt những tên của địa danh này để rồi gắn vào đằng sau đó là sự đóng góp của người dân. Trải dài qua khổ thơ, từ “góp” liên tục được xuất hiện. Ko phải là một từ nào khác nhưng là “góp”. Thỉnh thoảng chỉ một cách dùng từ, một từ ngữ làm điểm nhấn cũng tạo được cho tác phẩm trị giá riêng và thành công tới bất thần. Từ “góp” trình bày ko chỉ một người, nhưng là nhiều người cùng chung tay, cùng tạo nên một Đất Nước Việt Nam với nhiều cảnh đẹp như thế. Động từ “góp” nó trình bày sự thân tình, như một cách nói của khẩu ngữ dân gian vô cùng thân thuộc, nó lại trình bày được cái tâm thế, sao nhưng bình dị, sao nhưng cần mẫn của mỗi người dân lúc đóng góp cho Đất Nước tới thế… Nguyễn Khoa Điềm đã ko bỏ đi một cụ thể nào, nhưng đều lựa chọn cẩn thận, từ hình ảnh tới từ ngữ để đoạn thơ hiện lên hay và được những gì tinh túy nhất. Tư tưởng Đất Nước của Nhân Dân ở đoạn này ko chỉ ngừng lại ở lời kêu gọi, nhưng nó còn nâng lên tầm cao hơn, bởi nó nhắc nhở chúng ta rằng Đất Nước được tạo nên từ người dân tầm thường nhưng thôi…
     Lướt qua một loạt những địa danh, vẻ đẹp của Đất Nước đã xuất hiện đủ đầy ở phương diện Địa Lý, Nguyễn Khoa Điềm đã khẳng định
“Và ở đâu trên khắp ruộng đồng gò bãi
Chẳng mang một dáng hình, một ước ao, một lối sống ông cha
Ôi! Đất Nước sau bốn nghìn năm đi đâu ta cũng thấy
Những cuộc đời đã hóa núi sông ta…”
     Lời khẳng định này đã thực sự đem tư tưởng Đất Nước của Nhân Dân thấm vào lòng người đọc. Cách diễn tả của Nguyễn Khoa Điềm xoành xoạch mang tới sự mới mẻ cho độc giả. “Trên khắp ruộng đồng gò bãi” đã là một sự nói chung ko có gì có thể khước từ. Nó ko còn chỉ là ở những địa danh đã nêu ở trên, ko phải chỉ tồn tại ở một nơi nào đó, nhưng nó là ở khắp Đất Nước ta, khắp núi sông ta… Cũng tương tự tương tự với câu thơ “Ôi Đất Nước sau bốn nghìn năm đi đâu ta cũng thấy – những cuộc đời đã hóa núi sông ta…”. Câu thơ trước nâng tầm nói chung về ko gian thì câu thơ sau lại nâng tầm nói chung về thời kì. Nó hòa quyện vào nhau, tổng hợp cùng nhau để cùng tô đậm cho tư tưởng Đất Nước – Nhân Dân xuyên suốt mạch bài thơ…
     Lại một lần nữa, Nguyễn Khoa Điềm cất tiếng gọi tha thiết
“Em ơi em
Hãy nhìn rất xa
Vào bốn nghìn năm Đất Nước
Năm tháng nào cũng người người lớp lớp
Con gái, đàn ông bằng tuổi chúng ta
Chăm chỉ làm lụng
Lúc có giặc người đàn ông ra trận
Người con gái trở về nuôi cái cùng con
Ngày giặc tới nhà thì nữ giới cũng đánh
Nhiều người đã trở thành người hùng
Nhiều người hùng cả anh và em đều nhớ”
     Thêm một lần nữa Nguyễn Khoa Điềm đã làm thức tỉnh trong ta ý thức về trách nhiệm của mình với Đất Nước. Để độc giả nhận thấy được những lời mình muốn dặn dò, Nguyễn Khoa Điềm ko đi nặng vào giáo điều triết lý. Ông dùng chính những con người để thức tỉnh và mời gọi con người. Như một quy luật, một điều thế tất ko thể nào khác, bốn nghìn năm lịch sử của chúng ta đã đi qua để lại dấu ấn bằng những cuộc đánh đuổi quân xâm lược. Nhưng những thắng lợi đấy vì đâu nhưng có? Những trang sử đấy do người nào viết nên? Người nào là người đã cầm súng tranh đấu? Người nào là người đã xông pha ra mặt trận? Người nào là người đã kiên quyết giữ cho Đất Nước ko rơi vào tay của quân giặc hung tàn? Đó chính là nhân dân! Nguyễn Khoa Điềm ko hướng về những vị danh tướng, những bậc người hùng vốn hay được ca tụng trong văn học kim cổ, ông viết về
“Có biết bao người con gái, đàn ông
Trong bốn nghìn lớp người giống ta thế hệ
Họ đã sống và chết
Giản dị và bình tâm
Ko người nào nhớ mặt đặt tên
Nhưng họ đã làm ra Đất Nước”
     Nét đặc thù trong đoạn trích Đất Nước thuộc trường ca Mặt Đường Khát Vọng là ở đó. Nguyễn Khoa Điềm ko một tí rời xa khỏi tư tưởng Đất Nước – Nhân Dân của mình. Mỗi câu thơ nói về Đất Nước, dù đó là mô tả cảnh đẹp, là khắc ghi niềm tự hào dân tộc, là kể lại truyền thống lịch sử, chung quy lại đều để làm sáng tỏ cái tư tưởng mấu chốt đấy. Thi sĩ đã khám phá một nét mới mẻ lạ mắt và biết cách nói chung nó lên, để nó trở thành một đóng góp trị giá về tư tưởng cho Văn học Việt Nam thời kỳ 1945 tới 1975. Những con người xuất hiện trong thơ Nguyễn Khoa Điềm đều là những người chung chung. Họ ko mang một cái tên riêng nào cả, ko phải là những vị người hùng với chiến tích quá lừng lẫy như sử sách. Đó chỉ là những con người “đã sống và chết” một cuộc đời “giản dị và bình tâm”. Vì sao lại là “giản dị” và “bình tâm”? Bởi cuộc đời họ sinh ra là để hy sinh cho Tổ Quốc. Một cuộc đời biết sống vì Tổ Quốc, nghe theo lời kêu gọi của nước nhà lúc đau thương, nó lớn lao nhưng vẫn giản dị, nó có hy sinh và thống khổ nhưng vẫn thật bình tâm… Tất cả những điều nhưng họ làm được nấy đều được Đất Nước và bao thế hệ ghi nhận lại. Sự đóng góp đấy đã đúc kết nên dải đất hình chữ S vẫn vẹn nguyên qua năm tháng, đập tan biết bao ách xâm lược và thống trị man rợ đã từng đàn áp nhân dân ta…
     Và để bản trường ca thật sự có chiều sâu, Nguyễn Khoa Điềm còn làm sáng tỏ tư tưởng Đất Nước – Nhân Dân của mình qua việc khắc họa Đất Nước ở chiều sâu văn hóa. Nền văn hóa đấy cũng bắt nguồn từ nhân dân, nền văn hóa đấy lại được lưu giữ và truyền cho nghìn đời sau bởi nhân dân. Truyền thống đấy kết tinh ở nhân dân… Vậy nên, chính việc nói tới chiều sâu văn hóa dân tộc mình đã giúp Nguyễn Khoa Điềm làm cho tư tưởng Đất Nước – Nhân Dân thêm trọn vẹn
“Họ giữ và truyền cho ta hạt lúa ta trồng
Họ truyền lửa qua mỗi nhà, từ hòn than qua con cúi
Họ gánh theo tên xã, tên làng trong mỗi chuyến di dân
Họ đắp đập be bờ cho người sau trồng cây hái trái
Có ngoại xâm thì chống ngoại xâm
Có nội thù thì vùng lên đánh bại”
     Tập tục của một nền nông nghiệp lúa nước được thi sĩ tái tạo qua những câu văn. Từ những điều tưởng nghe đâu tầm thường, nhỏ nhỏ như hòn than, con cúi cũng cho thấy một phần nào đó bản sắc riêng của dân tộc. Người dân Việt Nam là thế, trải qua bao đời họ vẫn giữ trong mình những phẩm chất riêng ko thể lẫn vào đâu… Những công việc lao động đã từ nghìn đời nay vẫn còn tồn tại… Rồi truyền thống yêu nước, căm thù giặc… Tất cả đã làm nên một bản sắc riêng cho dân tộc Việt… Và Nguyễn Khoa Điềm đã dùng chính những bản sắc đấy, dùng chính những gì là phong tục tập quán đấy, để nói lên một điều
“Để Đất Nước này là Đất Nước Nhân dân
Non sông của Nhân dân, Đất Nước của ca dao thần thoại”
     Đất Nước – Nhân dân tư tưởng này đã xuyên suốt bài thơ ở mạch ngầm của văn bản giờ đã được khẳng định một cách rõ ràng. Đất Nước – Nhân dân ko thể tách rời. Nhân Dân đã làm nên Đất Nước, nhân dân đã giữ giàng và bảo vệ Đất Nước… Những người trẻ hay những người già, chẳng phân biệt gái trai đều là một trong hàng triệu người đang góp phần vào công cuộc giữ vững xây dựng nước nhà… Hai câu thơ trên có sức lay động mạnh mẽ trong lòng người. Nó như một nguồn ánh sáng thức tỉnh tâm cam ta, thức tỉnh trong ta về một niềm tự hào dân tộc. Nguyễn Khoa Điềm đã gói gọn tất cả tư tưởng của mình chỉ bằng hai câu thơ nhưng thôi. Người ta sẽ nhìn lại vào năm tháng đã qua, sẽ đưa mắt theo chiều rộng hướng về ko gian Địa Lý, rồi lại lắng lòng mình xuống sâu cùng văn hóa quê hương… Tất cả, đều hiểu một điều: “Đất Nước này là Đất Nước nhân dân”…
     Vậy còn “Đất Nước của ca dao thần thoại”… Hãy thử đọc và cảm nhận xem
“Dạy anh biết “yêu em từ thuở trong nôi”
Biết quý công cầm vàng những ngày lặn lội
Biết trồng tre nhưng đợi ngày thành gậy
Đi trả thù nhưng ko sợ lâu dài”
     Biết bao thi liệu dân gian được lấy từ những câu ca dao nhưng Nguyễn Khoa Điềm đã gửi gắm vào đây. Sự uyên bác trong trí thức lẫn tài năng nghệ thuật văn học đã làm cho bài thơ của Nguyễn Khoa Điềm dù sử dụng mật độ khá dày những điển tích dân gian, ca dao dân ca nhưng vẫn uyển chuyển và ko khô giòn…
     Con người Việt Nam được trình bày qua một trái tim yêu, qua một câu ca dao rất đáng yêu ý nhị
“Yêu em từ thuở trong nôi
Em nằm em khóc anh ngồi anh ru”
     Con người Việt Nam lại được khắc họa bởi lòng biết quý trọng công sức lao động
“Cầm vàng nhưng lội qua sông
Vàng rơi ko tiếc, tiếc công cầm vàng”
     Và chưa hết, ý chí quyết tâm chống giặc bảo vệ Đất Nước mặc cho thời kì, mặc khó khăn gian truân một lần nữa được nhắc tới
“Thù này ắt hẳn còn lâu
Trồng tre thành gậy, gặp đâu đánh què”
     Lúc xưa Phan Bội Châu đã nói “Dân là dân nước, Nước là nước dân”… Tư tưởng Đất Nước – Nhân Dân sơ khai tạo nên từ ngày đó. Hay một câu nói nổi tiếng của bậc kỳ tài xưa cũng dặn dò rằng phải “Lấy dân làm gốc”… Thế nhưng, chỉ tới Nguyễn Khoa Điềm, tư tưởng Đất Nước – Nhân Dân mới thật sự mang sức nói chung, thực sự được đưa lên một tầm cao tư tưởng mới, thực sự làm dậy lên những rung cảm trong lòng người đọc và trở thành đóng góp quý giá vào hàng đầu cho văn học Việt Nam.
     Đoạn trích “Đất Nước” ở chương V của trường ca “Mặt Đường khát vọng” thì đã khép lại nhưng những dư vang vẫn luôn gợi mở nhiều suy tư trong mỗi chúng ta. Nguyễn Khoa Điềm từ tình cảnh nước nhà, đã viết nên bài thơ để thức tỉnh ý thức của từng lớp trẻ miền Nam. Ông đã đưa vào bản trường ca, đặc thù là đoạn trích Đất Nước những gì đẹp nhất và tinh túy nhất của nghệ thuật, của nội dung và trị giá về tư tưởng. Đó quả thực là sự lao động miệt mài dày công sức và đáng trân trọng. Văn học Việt Nam sẽ còn ghi tên Nguyễn Khoa Điềm, như một người trước tiên đem tư tưởng Đất Nước – Nhân Dân với tất cả thế hệ người đọc và có sức tác động mạnh mẽ. Một hồn thơ nặng lòng với Đất Nước, một cây bút tài hoa cùng những khám phá thâm thúy mới mẻ về tư tưởng Đất Nước – Nhân Dân đã làm những áng văn của Nguyễn Khoa Điểm trở thành một tuyệt bút nghệ thuật bất hủ.
Phân tích tư tưởng Đất Nước của nhân dân – Bài mẫu 4
     Là một trí thức tham gia kháng chiến, trưởng thành trong phong trào đấu tranh của học trò, sinh viên Huế, Nguyễn Khoa Điềm còn là thi sĩ có nhiều đóng góp cho nền thơ ca Việt Nam. Thơ Nguyễn Khoa Điềm thiên về chính luận liên kết với trữ tình. Những bài bài thơ của tác giả đều trình bày khát vọng tranh đấu, một niềm tin cháy bỏng vào quốc gia và nhân dân. Tư tưởng “Non sông của nhân dân’’ đã chi phối cách nhìn, cách nghĩ của tác giả. Tư tưởng “Non sông của nhân dân” được trình bày rõ trong đoạn trích “Non sông” trích “Trường ca Mặt đường khát vọng” của Nguyễn Khoa Điềm.
     Trước hết, tư tưởng quốc gia của nhân dân được trình bày trong quan niệm về Đất Nước của ông. Đất Nước theo Nguyễn Khoa Điềm là những gì thân thiện, gắn bó với mỗi con người, quốc gia là những gì ngày xửa ngày xưa “mẹ thường hay kể”, mẹ Âu Cơ sinh ra bọc trứng trăm con, “Đất Nước, khởi đầu với miếng trầu hiện thời bà ăn”, “là nơi ta hò hứa”, “Đất Nước là nơi em đánh rơi chiếc khăn trong nỗi nhớ thầm”… chất suy tưởng của thi sĩ đậm màu sắc dân gian dẫn ta đi về cội nguồn: ta là con Rồng cháu Tiên, cái quá khứ thần thoại và tương lai như hòa quyện với nhau tăng xúc cảm trữ tình bay bổng:
“Lúc ta lớn lên Đất Nước đã có rồi”
     Non sông có trong những cái “Ngày xửa ngày xưa …mẹ thường hay kể”. Non sông trường tồn trong chiều dài lịch sử và hóa thân vào mỗi con người:
“Trong anh và em hôm nay
Đều có một phần Đất Nước
Lúc hai đứa cầm tay
Đất Nước trong chúng ta hài hòa nồng thắm
Lúc chúng ta cầm tay mọi người Đất Nước vẹn tròn to lớn”
     Thật là một suy tưởng đúng mực và đầy thông minh. Xưa nay chúng ta thường quan niệm quốc gia là của chung, là những cái xoay quanh ta, đã mấy người nào coi quốc gia có trong mỗi con người. Hơn nữa nếu “hai đứa cầm tay, Đất Nước vẹn tròn to lớn”. Một quan niệm về quốc gia như thế thật thân thiện, thân thiết. Cách nhìn mới mẻ đấy của thi sĩ tạo điều kiện cho chúng ta thấy mình như một bộ phận, dù rất nhỏ nhỏ trong thân thể quốc gia là ta lo cho trước hết bản thân mình, là góp phần cho quốc gia muôn thuở, lo cho con cháu chúng ta ngày mai.
     Non sông của nhân dân nên nhân dân gắng sức giữ gìn như là giữ cho chính máu thịt của mình. Lịch sử đã ghi nhận điều đó cho nên “những cuộc đời đã hóa núi sông ta”. Chủ sở hữu của quốc gia này, lịch sử vẻ vang của quốc gia này là công lao đóng góp của nhân dân. Thế hệ trước, thế hệ sau, kẻ ngã xuống, người đứng lên đã tạo nên vẻ đẹp của quốc gia, và tương tự, núi sông này tồn tại, quốc gia này vươn tới, nhất mực phải là công lao của nhân dân.
     Điều giản dị nhưng Nguyễn Khoa Điềm khám phá, đưa vào thơ là sự thông minh của thi sĩ. Thế mới biết thơ ca ko chỉ phản ánh hiện thực, thi vị hóa hiện thực nhưng còn chắp cánh cho con người đi lên, bay bổng vươn tới tương lai.
Phân tích tư tưởng Đất Nước của nhân dân – Bài mẫu 5
     Nguyễn Khoa Điềm là một trong những gương mặt tiêu biểu của nền văn học kháng chiến chống Mỹ cứu nước. Thơ ông giản dị, giàu chất suy tư. Nguyễn Khoa Điềm đã dành những trang viết đẹp nhất ca tụng và động viên ý chí ra trận của dân tộc. Mỗi tác phẩm là đều tiếng còi xung trận. Trường ca “Mặt đường khát vọng” là tác phẩm xuất sắc, có những khám phá lạ mắt về hình ảnh quốc gia và cái nhìn của thời đại. Lạ mắt và mới mẻ nhất ở trường ca Mặt đường khát vọng đó là tư tưởng “Đất Nước của Nhân dân”.
     Trường ca “Mặt đường khát vọng” được viết tại khu sáng tác Trị Thiên – Huế tháng 10 năm 1971. Non sông đã trở thành một bài thơ có sức sống độc lập, trình bày trọn vẹn tài năng phong cách Nguyễn Khoa Điềm. Cùng với “Non sông” của Nguyễn Đình Thi, bài thơ của Nguyễn Khoa Điềm trở thành hai áng thơ đẹp nhất viết về Tổ quốc của văn học Việt Nam hiện đại.
     Trong thơ Nguyễn Khoa Điềm yêu nước ko đơn giản chỉ là tận tình tích cực tranh đấu và căm thù giặc mạnh mẽ. Với Nguyễn Khoa Điềm tình yêu quốc gia làm sống dậy trong trang thơ lịch sử bốn nghìn năm hào hùng của dân tộc với những chiến công dựng nước và giữ nước của ông cha. Non sông trong thơ Nguyễn Khoa Điềm là sự đồng hiện của những gì thân thiện nhất, thân yêu nhất của mỗi con người Việt Nam trong quá khứ, hiện nay và tương lai, trong thời kì và ko gian, trong lịch sử và truyền thống văn hoá…
     Ở Nguyễn Khoa Điềm lòng yêu nước là hồn Việt thấm đượm trong tâm hồn để từ đó đúc kết một chân lý vững vàng: Non sông của nhân dân. Tư tưởng “Non sông của nhân dân” đã chi phối hồ hết các sáng tác của Nguyễn Khoa Điềm. Vì vậy tiếng thơ Nguyễn Khoa Điềm ko chỉ nói lên những suy nghĩ cảm nhận của tuổi xanh trong chiến tranh, về sự sáng sủa hay cái nhìn nghiêm túc thành thật, thậm chí trần truồng về những mất mát nhưng còn bộc lộ những suy nghĩ hiện thực thâm thúy hơn rất nhiều.
     Có thể nói cảm hứng Non sông ôm trùm chi phối trọn vẹn nền văn học kháng chiến chống Mỹ. Trong chiến tranh, cảm hứng Non sông đi liền với khát vọng giữ giàng chủ quyền dân tộc thắng lợi quân địch xâm lược. Chủ đề này được Nguyễn Khoa Điềm triển khai trong thơ bằng ko khí sử thi hào hùng của trận đánh đấu chống Mỹ.
     Để tái tạo ý thức thời đại, thơ Nguyễn Khoa Điềm phơi bày những xúc cảm nồng nàn bay bổng trước vận mệnh chung của toàn dân tộc. Trong thơ Nguyễn Khoa Điềm cảm hứng sử thi người hùng bao giờ cũng đồng hành cảm hứng lãng mạn và lí tưởng hoá tạo nên những hình ảnh thơ kì vĩ hùng tráng. Cảm hứng sử thi bao giờ cũng song hành với chủ nghĩa yêu nước và chủ nghĩa người hùng. Cảm hứng sử thi là xúc cảm cao trào, dâng tràn lòng yêu nước, tự hào trước sự quật khởi của quốc gia.
     Trong tiềm thức Nguyễn Khoa Điềm luôn quan niệm chính nhân dân vô danh đã làm nên quốc gia. Có nhẽ vì vậy nhưng chủ nghĩa người hùng trong thơ Nguyễn Khoa Điềm ko xuất hiện những tên tuổi vẻ vang nhưng thi sĩ thường chú ý khai thác chất người hùng trong những bộc lộ hàng ngày của trận đánh đấu khốc liệt với những con người bình dị.
     Ở phương diện chiếm lĩnh hiện thực chiến trường, thơ Nguyễn Khoa Điềm đã hòa vào dàn đồng ca hào hùng của thơ trẻ chống Mỹ. Nếu như trong âm hưởng chung người ta có thể trông thấy những giọng điệu riêng lẻ: Hoàng Nhuận Cầm hồn nhiên mộng mơ; Phạm Tiến Duật hóm hỉnh tinh nghịch pha chút ngang tàng; Dương Hương Ly khoẻ khoắn thiên về ngợi ca; Bằng Việt sâu lắng và trong sáng… thì thơ Nguyễn Khoa Điềm là thứ thơ đằm sâu nhưng ngân vang. Độ thâm thúy của thơ Nguyễn Khoa Điềm phần nào nổi trội hơn nhiều tác giả trẻ khác chính là ở sự trình bày phong phú và xúc động một chủ đề, một tư tưởng: “Non sông của nhân dân” được soi chiếu từ góc nhìn lịch sử – văn hóa và thông qua những trải nghiệm của chính thi sĩ.
     Nguyễn Khoa Điềm có một vốn tích lũy phong phú về nền văn hóa dân tộc. Bước vào trận đánh tranh, sự tàn khốc dường như càng thôi thúc thi sĩ suy nghĩ nhiều hơn, sâu hơn về quốc gia để có những phát hiện tinh tế có khả năng làm sống dậy những hình ảnh đẹp của văn hóa dân tộc. Lúc được hỏi về những sáng tác trong chiến tranh, Nguyễn Khoa Điềm đã tâm tình: “Chúng tôi là những tri thức trưởng thành qua chiến tranh. Chúng tôi phải huy động hết những phần văn hóa của mình để chứng minh sức mạnh của mình, khả năng tồn tại của mình, chứng minh mình là con người, lớp người có văn hóa. Chính bởi vậy nhưng trong ko khí sặc mùi thuốc súng đấy, giữa cái giáp ranh của sự sống và cái chết, tôi muốn đưa vào thơ những hình ảnh đậm nét văn hóa nhất của quê hương quốc gia mình”.
     Cuộc kháng chiến chống Mỹ của dân tộc ta là một bản trường ca lớn lao, hào hùng. Để phản ánh hết ko khí hào hùng đó, người viết phải lựa chọn cho mình một hình thức biểu đạt sao cho phù thống nhất nhưng lại có dấu ấn sở thích riêng. Trước yêu cầu đó, Nguyễn Khoa Điềm đã tìm cho mình một cách đi riêng.
     Nói chung những chủ đề về nhân dân, quốc gia, về cách mệnh, thi sĩ đã liên kết chất liệu truyền thống và hiện đại, trên cơ sở vận dụng những hiểu biết về địa lý, phong tục tập quán của nhân dân, quốc gia. Để phản ánh hết được cái hào hùng của thời đại, nhiều thi sĩ thời kì này đều sử dụng thể trường ca – một thể loại trình bày được những sự kiện, biến cố lớn của dân tộc. Nếu trường ca Nguyễn Văn Trỗi của Lê Anh Xuân là một tình khúc ca được trình bày qua thơ lục bát thật dịu dàng đượm đà; “Bài ca chim chơ rao” của Thu Bồn lãng mạn, phóng khoáng và bay bổng thì trường ca “Mặt đường khát vọng” của Nguyễn Khoa Điềm là tiếng ca sôi nổi tận tình cất lên từ trái tim tuổi xanh xuống đường tranh đấu. Trong đó những trang thơ khắc hình “Non sông” là những nốt nhạc rung động lòng người, được tỏa sáng dưới một cái nhìn mới mẻ đầy tính phát hiện.
     Xuyên suốt chương “Non sông” là tư tưởng “Non sông của nhân dân” nhuần nhuỵ trong hình thức “Non sông của ca dao thần thoại” như một sợi chỉ đỏ tạo nên mạch chảy đằm sâu, tha thiết trong xúc cảm của thi sĩ. Nó như là một bản nhạc với đầy đủ những âm vực cao độ xen kẽ nhau, hoà quyện vào nhau tạo nên sự lôi cuốn thu hút người đọc.
     Thơ Nguyễn Khoa Điềm lúc viết về đề tài quốc gia và nhân dân với giọng thơ đầy xúc cảm, trang trọng Trọng tâm của bản trường ca nằm ở chương “Non sông”, tập trung và thăng hoa những suy nghĩ sâu xa nhất của thi sĩ những năm tháng chiến tranh. Non sông được tái tạo trong những hình ảnh thân thiết với mỗi con người, Non sông cũng được đặt trong cái nhìn lịch sử và văn hóa trong “thời kì đằng đẵng, ko gian mênh mông” để mỗi người cảm nhận hết tầm cao cả thiêng liêng của hai từ Non sông.
     Giác quan lịch sử – văn hóa thâm thúy đã tạo nên một chiều sâu riêng, sức lôi cuốn khơi gợi đặc thù của chương “Non sông”. Chương này là điểm tụ hội và tỏa sáng toàn thể bản trường ca, tạo nên một vẻ đẹp lạ mắt khác lạ so với những trường ca cùng thời. Để tái tạo quá trình khởi đầu và lớn lên của Non sông, Nguyễn Khoa Điềm đã làm sống dậy cả một ko gian văn hóa thượng cổ của dân tộc, trong bề dày lịch sử bốn nghìn năm.
     Bề dày lịch sử đấy chứa đựng cả chiều sâu của một nền văn hóa phong phú, lâu đời, đầy nhân hậu với cả một truyền thống quý báu của dân tộc: chăm chỉ, chịu thương chịu khó trong học tập, làm ăn, dũng cảm trong tranh đấu, chung thuỷ vững bền trong tình yêu. Người đọc gặp ở chương “Non sông” toàn cầu của truyện cổ, kho tàng của ca dao… Lời kể ngày xửa ngày xưa của mẹ mở ra xứ sở cổ tích thần kì; miếng trầu của bà gợi câu chuyện “Trầu cau’, với tình người nồng nhiệt, thuỷ chung, biểu tượng đạo lí sáng đẹp mến thương của dân tộc; luỹ tre xanh gợi truyền thuyết “Thánh Gióng”, như khúc người hùng ca tráng lệ về sức mạnh thần kì của nhân dân Việt Nam từ buổi rạng đông non trẻ dựng nước và giữ nước, và hình ảnh “gừng cay muối mặn” tình nghĩa đượm đà trong ca dao.
     Non sông được gợi lại từ lịch sử, được sống dậy qua phong tục tập quán trong đời sống ý thức của nhân dân: miếng trầu,trồng tre, bới tóc sau đầu, cách đặt tên người, cả tình yêu của con người…Tất cả đều làm nên khuôn mặt dân tộc – một dân tộc tình nghĩa đượm đà. Chất dân gian, hồn dân tộc như thấm vào từng câu từng chữ.
     Non sông bắt nguồn từ những cái hàng ngày thân thiện, cũng lại là những cái vững bền sâu xa tạo nên tồn tại từ nghìn xưa trong đời sống dân tộc, từ những phong tục tập quán được tiếp nối thiêng liêng, qua nhiều thế hệ. Đó chính là chiều sâu văn hóa – lịch sử của quốc gia, nó góp phần khẳng định Non sông có từ xa xưa, từ khởi thuỷ của dân tộc lúc những cư dân trước tiên khai phá đất đai lập nên xứ sở.
     Trong cảm nhận của Nguyễn Khoa Điềm, Non sông được tạo nên từ sự tụ hội của hai yếu tố Đất và Nước. Hai yếu tố này liên kết với nhau để rồi từ đó sinh thành nên thân thể đất đai, nước non, xứ sở. Những năm chiến tranh, tới với ngọn nguồn Hương Giang, Nguyễn Khoa Điềm đã từng suy ngẫm về cội nguồn Đất Nước:
“Một cái gì rinh rích
Dưới mấy cội kền kền
Như là đất và nước
Ru lời ru trước tiên”
(Bạn ơi, bạn có nhớ)
     Trong chương “Non sông” của trường ca “Mặt đường khát vọng”, Nguyễn Khoa Điềm cũng suy cảm về lãnh thổ từ khi hai yếu tố đấy:
“Đất là nơi em tới trường
Nước là nơi em tắm
Đất là nơi con chim phượng hoàng bay về hòn núi bạc
Nước là nơi con cá ngư ông móng nước biển khơi
Đất là nơi chim về
Nước là nơi rồng ở”
     Đoạn thơ trình bày lối tư duy vừa giàu chất trữ tình thi ca vừa mang tính huyền thoại vừa thấm đượm phong vị triết học. Hai yếu tố Đất và Nước được thi sĩ soi chiếu trong mối quan hệ với ko gian và thời kì, với lịch sử và hiện nay. Non sông là mảnh đất thân thuộc gắn bó với mỗi con người, quốc gia thân yêu như mái trường ta học, như dòng sông em tắm, như góc phố, đình làng, ao sen, lũy tre, cây đa, bến nước nơi lứa đôi hò hứa, một ko gian nhỏ chỉ hai người biết, hai người hay, rất riêng tư nhưng cũng đậm hồn quê hương xứ sở.
     Non sông còn là núi sông dài, rừng rậm, đại dương rộng lớn, là ko gian sống sót và tăng trưởng của bao thế hệ người Việt. Trải qua thời kì, quốc gia trở thành một trị giá lâu bền, vĩnh hằng và được bồi đắp qua nhiều thế hệ, được truyền nối từ đời này sang đời khác:
“Mai này con ta lớn lên
Con sẽ mang Non sông đi xa
Tới những tháng ngày mộng mơ”
     Tư tưởng “Non sông của nhân dân” như một giác quan lịch sử chủ đạo của Nguyễn Khoa Điềm, chi phối cái nhìn của thi sĩ lúc nghĩ về lịch sử của quốc gia, được giữ giàng và kiến tạo bằng máu và mồ hôi của những con người bình dị ko tên tuổi. Lịch sử đấy được kết thành từ bao thế hệ, bao số phận: những người vợ nhớ chồng ra trận, từ anh học trò nghèo, những con gà con cóc nhỏ nhỏ, tới gót ngựa Thánh Gióng, 99 con voi chầu đất Tổ Hùng Vương…
     Mỗi người, mỗi vật đi qua trong lịch sử, trong ko gian, thời kì đều để lại một tí gì cho quốc gia. Đó chính là nhân dân, bằng những cuộc đời thầm lặng, vô danh đã kiến tạo nên trị giá lớn lao và trường tồn, đó là Non sông:
“Có biết bao người con gái, đàn ông
Trong bốn nghìn lớp người giống ta thế hệ
Họ đã sống và chết
Giản dị và bình tâm
Ko người nào nhớ mặt đặt tên
Nhưng họ đã làm ra quốc gia”
     Với cái nhìn xuyên suốt lịch sử, tác giả nhấn mạnh vai trò của nhân dân. Nhân dân bằng máu xương của mình đã tranh đấu bảo vệ giữ giàng Non sông. Non sông – đó là sự hóa thân của lịch sử, của bao thế hệ đem máu xương giữ giàng:
“Ôi quốc gia bốn nghìn năm đi đâu ta cũng thấy
Những cuộc đời đã hóa núi sông ta”
(Mặt đường khát vọng)
     Vượt qua thời kì đằng đẵng, nhìn xa vào bốn nghìn năm quốc gia, lịch sử hào hùng của quốc gia như sống dậy. Nhìn lại lịch sử lâu dài của quốc gia, chúng ta thường khắc ghi các triều đại nổi danh, ngợi ca những người hùng nổi tiếng trong trang sử vàng của dân tộc. Nhưng giác quan “Đất Nước của Nhân dân” đã chi phối cái nhìn lịch sử của thi sĩ: nhân dân là người thông minh ra quốc gia, tranh đấu bảo vệ quốc gia:
“Con gái đàn ông bằng tuổi chúng ta
Chăm chỉ làm lụng
Lúc có giặc người đàn ông ra trận
Người con gái trở về nuôi cái cùng con
Ngày giặc tới nhà thì nữ giới cũng đánh”
     Những cụm từ lấy ra trong ca dao, tục ngữ: “nuôi cái cùng con”, “giặc tới nhà nữ giới cũng đánh” tạo cho lời thơ sự nhuần nhụy hòa quyện rất gợi cảm. Cũng trong dòng xúc cảm mãnh liệt về nhân dân quốc gia thi sĩ Nam Hà viết:
“Non sông
Của thơ ca
Của bốn mùa hoa nở
Đọc trang Kiều tưởng câu hát dân gian
Nghe xôn xao trong gió nội mây nghìn.
Non sông
Của những dòng sông
Gọi tên nghe mát rượi tâm hồn
Ngọt lịm, những giọng hò xứ sở
Trong sáng như trời xanh, mượt nhưng như nhung lụa
Non sông
Của những người mẹ
Mặc áo thay vai
Hạt lúa củ khoai
Dẻo dai nuôi con, nuôi chồng tranh đấu.
Non sông
Của những người con gái, đàn ông
Đẹp như huê hồng, cứng như sắt thép
Xa nhau ko hề rơi nước mắt
Nước mắt để dành cho ngày họp mặt”
     Nốt nhấn của khúc ca ca tụng nhân dân chính là điểm sáng ngời trong phẩm chất nhân dân:
“Họ đã sống và chết
Giản dị và bình tâm
Ko người nào nhớ mặt đặt tên
Nhưng họ đã làm ra Đất Nước”
     Nhân dân trong quan niệm Nguyễn Khoa Điềm, là tập thể những người người hùng vô danh. Họ sống giản dị, chết bình tâm, tranh đấu ko phải để mang tên cho lịch sử nhưng vì một lẽ thiêng liêng, bình dị và cao cả: bảo vệ quốc gia. Câu thơ ngắn, cô đúc nhưng lại chính là sự dồn nén của xúc cảm tác ấn chứa biết bao xúc động chân tình trước những hy sinh thầm lặng, những đóng góp lớn lao của những người vô danh, hiền lành và giản dị.
     Trong cảm nhận của Nguyễn Khoa Điềm, Non sông còn là sự nối tiếp các thế hệ Việt Nam, họ đã lao động, thông minh, giữ giàng và truyền lại cho đời sau mọi trị giá văn hoá vật chất, ý thức: từ hạt lúa với nền văn minh lúa nước, ngọn lửa được tạo nên bởi bước tiến của nhân loại tới những tài sản ý thức quý báu như phong tục tập quán lâu đời: tên xã, tên làng, giọng nói ông cha… Họ là những người hùng văn hoá, họ đã bảo tồn từ đời này sang đời khác phong tục và lối sống của dân tộc mình:
“Họ giữ và truyền cho ta hạt lúa ta trồng
Họ truyền lửa qua mỗi nhà, từ hòn than con cúi
Họ truyền giọng điệu cho con mình tập nói
Họ gánh theo tên xã, tên làng trong mỗi chuyến di dân”
     Non sông cũng chính là phần tâm linh ngay trong máu thịt mỗi con người:
“Trong anh và em hôm nay
Đều có một phần quốc gia”
     Giọng thơ đặc thù xúc cảm của những người cùng thế hệ, thông qua giọng ân tình nhắn nhủ của tình yêu, của anh và của em, Nguyễn Khoa Điềm nói lên được sự thống nhất, gắn bó giữa cái riêng và cái chung, giữa tư nhân và dân tộc. Trách nhiệm và phận sự đối với quốc gia chính là trách nhiệm đối với bản thân mình.
“Em ơi em Non sông là máu xương của mình
Phải biết gắn bó và san sẻ
Phải biết hóa thân cho dáng hình xứ sở
Làm nên Non sông muôn thuở”
     Câu thơ dù là hình thức mệnh lệnh: Phải biết, phải biết… nhưng với giọng điệu thiết tha, với xúc cảm mãnh liệt bật lên tự trái tim, từ sự cảm hiểu thâm thúy về quốc gia, điệu thơ có sức cuốn hút thôi thúc mạnh mẽ, tác động tới tâm hồn và trí tuệ người đọc. Mỗi con người gắn bó máu thịt với quốc gia nên phải biết bảo vệ, giữ gìn quốc gia, hơn nữa phải hi sinh vì quốc gia lúc vận mệnh dân tộc lâm nguy.
     Trong hoàn cảnh quốc gia đang gồng mình dưới mưa bom bão đạn của quân địch, những vần thơ của Nguyễn Khoa Điềm càng có sức lay động sâu xa lòng người, khơi dậy trong mỗi người ngọn lửa mến thương, tranh đấu, hi sinh. Bởi trách nhiệm với quốc gia chính là trách nhiệm với chính bản thân mình. Những câu thơ chính trị nhưng ko khô khan chính vì “phát khởi tự trong lòng’’ thi nhân, thấm nhuần xúc cảm dạt dào hứng khởi và nói với ta biết bao điều thiêng liêng về quốc gia, về trách nhiệm bản thân đối với quốc gia.
     Cũng trong dòng xúc cảm đấy Chế Lan Viên đã viết:
“Ôi Tổ quốc, ta yêu như máu thịt,
Như mẹ cha ta, như vợ như chồng
Ôi Tổ quốc, nếu cần, ta chết
Cho mỗi ngôi nhà, ngọn núi, con sông…”
     Đoạn thơ trích trong chương V, giàu chất trữ tình chính luận, vừa được viết bằng chiều sâu trí tuệ, chiều cao văn hóa, vừa được viết bằng những rung động mãnh liệt của xúc cảm nên rất dễ đi vào lòng người. Lời thơ đặm đà chất liệu văn hóa văn học dân gian, được lấy cảm hứng từ ca dao, dân ca, cổ tích, truyền thuyết nên đặm đà sắc thái dân tộc, mở ra một quốc gia thơ mộng trữ tình từ xa xưa vọng về thân thiện, thân yêu. Đặc thù, chương thơ rất ít vần, nó có chất thơ là nhờ vào việc xây dựng hình ảnh, giọng điệu thơ trầm bổng thiết tha, mang âm hưởng của ca dao, dân ca. Tất cả làm toát lên vẻ đẹp của Non sông của Nhân dân, Non sông của ca dao, thần thoại nhưng Nguyễn Khoa Điềm đã ký gửi trong từng câu thơ.
     Bằng cách đề cao vai trò của nhân dân lao động với quốc gia, Nguyễn Khoa Điềm một lần nữa làm rõ tư tưởng “Non sông của nhân dân”, khẳng định vai trò và sức mạnh của nhân dân đối với lịch sử và quốc gia. Đó là cả một truyền thống trong khoảng thời gian dài trong lịch sử văn học dân tộc. Tác phẩm đã tạo nên những rung động âm vang trong lòng người đọc chính là nhờ những xúc cảm chân tình từ sự trải nghiệm của bản thân nhưng nói lên những suy nghĩ chung của cả thể hệ đối với quốc gia. Nguyễn khoa Điềm đã góp thêm một thành công cho dòng thi ca về quốc gia, làm thâm thúy thêm những nhận thức về quốc gia và nhân dân bằng tiếng nói nghệ thuật đặm đà chất dân gian.
Phân tích tư tưởng Đất Nước của nhân dân – Bài mẫu 6
     “Đất ngoại thành” (1972), “Mặt đường khát vọng” (1974) của Nguyễn Khoa Điềm cho thấy một hồn thơ giàu chất suy tư, xúc cảm dồn nén, trình bày những tâm tư của người thanh niên trí thức trước những vấn đề trọng đại của dân tộc ta thời chống Mĩ.
     Đoạn thơ “Đất Nước” là chương V của trường ca “Mặt đường khát vọng”. Trước Nguyễn Khoa Điềm, đề tài quê hương quốc gia đã được nói rất hay, rất đượm đà trong những bài thơ nổi tiếng như “Bên kia sông Đuống” (Hoàng Cầm), “Non sông” (Nguyễn Đình Thi), “Quê hương” (Giang Nam) … “Đất Nước” của Nguyễn Khoa Điềm là một khúc ca – sự nhận thức về xuất xứ sâu xa của Đất Nước, về trí tuệ, tâm hồn và ý chí của Nhân Dân đã tạo dựng nên một “Đất Nước của Nhân Dân, Đất Nước của ca dao, thần thoại” – Có thể nói tư tưởng “Đất Nước của Nhân Dân” đã được trình bày một cách thâm thúy và lạ mắt trong đoạn thơ “Đất Nước” này.
     Đoạn thơ dài 110 câu thơ tự do, đậm đặc chất liệu văn hóa dân gian. Ta có cảm nhận: tục ngữ ca dao, dân ca, truyền thuyết, cổ tích… đã hóa thân trong những vần thơ “Đất Nước”. Từ con người tới cảnh vật, từ các cụ thể lấy từ nhịp sống cần lao, dân dã như “gừng cay, muối mặn”, như “cái kèo cột thành tên”, “miếng trầu”, “hạt gạo”,… tới chuyện “yêu nhau và sinh con đẻ cái”, chuyện “chèo đò, kéo thuyền vượt thác”… bình dị thế thôi nhưng mở ra một ko gian nghệ thuật vô cùng thân thuộc, làm dộị lên trong lòng ta niềm tự hào về một Đất Nước “Vốn xưng nền văn hiến đã lâu” (Nguyễn Trãi). Chất liệu văn hóa dân gian đấy đã được thi sĩ sử dụng như một thủ pháp nghệ thuật tạo nên tính lạ mắt và vẻ đẹp thẩm mỹ, đồng thời qua hệ thống hình tượng và cảm hứng trữ tình diễn tả một cách hào hứng và phóng khoáng tư tưởng chủ đạo “Đất Nước của Nhân Dân” mang đến cho người đọc bao tự hào xúc động.
     Nếu như bài thơ “Non sông” của Nguyễn Đình Thi là một giọng điệu đĩnh đạc, hào hùng, “Bên kia sông Đuống” của Hoàng Cầm là một giọng thơ bổi hổi, sâu lắng thì trong đoạn thơ này, Nguyễn Khoa Điềm đã trình bày những xúc cảm suy tưởng về Đất Nước dưới dạng một lối trò chuyện tâm tình.
     Phần đầu khúc ca, tác giả nói về lịch sử quốc gia – một quốc gia tạo nên từ “những ngày xửa ngày xưa” đã qua bốn nghìn năm “đằng đẵng”. Ko kể lại những sự lịch sử oai hùng, những chiến công oanh liệt, những người hùng nổi danh nhưng “anh và em đều nhớ”. Nguyễn Khoa Điềm đã triển khai cảm hứng về Đất Nước bằng những cái bình dị, tầm thường rất thân thiện và thân yêu với mọi gia đình Việt Nam. Có tiếng nói của mẹ, miếng trầu của bà, có sự tích “Đất Nước lớn lên lúc dân mình biết trồng tre nhưng đánh giặc”. Có thuần phong mỹ tục, có tình nghĩa mẹ cha, có mồ hôi làm ra bông lúa hạt gạo, có tiếng nói nhân dân, lời ăn tiếng nói do nhân dân thông minh ra đặt tên cho những vật quanh mình…
“Đất Nước khởi đầu với miếng trầu hiện thời bà ăn,
Đất Nước lớn lên lúc dân mình biết trồng tre đánh giặc
Tóc mẹ thì bới sau đầu
Cha mẹ thương nhau bằng gừng cay muối mặn
Cái kèo, cái cột thành tên,
Hạt gạo phải một nắng hai sương xay, giã, giần, sàng
Đất Nước có từ ngày đó…”
     Đoạn thơ trên gợi nhớ tới truyền thuyết “Thánh Gióng”, truyện cổ tích “Trầu Cau”, phong tục búi tóc của người Âu Lạc, gợi nhớ tới những bài dân ca về tình vợ chồng, về công việc nông dân. Thơ tuy chỉ gợi, chỉ vẽ ra một vài nét thoáng nhẹ, mơ hồ nhưng đặm đà ý vị.
     Đất Nước bình dị và đáng yêu, cụ thể và thân thiện với “em” và “anh” với mỗi chàng trai, cô gái. “Đất là nơi anh tới trường – Nước là em tắm” ; là cây đa giếng nước, sân đình, là bến đò “nơi ta hò hứa”, là nơi “em đánh rơi chiếc khăn trong nỗi nhớ thầm”; là khúc dân ca vời vợi đã thấm vào máu, vào hồn của mỗi con người Việt Nam từ thuở còn nằm trong nôi:
“Đất là nơi con chim phượng hoàng bay về hòn núi bạc
Nước là nơi con cá ngư ông móng nước biển khơi”
     Đất Nước thiêng liêng và tự hào biết mấy. Cha Rồng mẹ Tiên đã thông minh ra Đất Nước này. Lời thơ thầm thì nói về tình nước non sâu nặng. Nó dẫn hồn ta trở về cội nguồn qua huyền thoại diệu kỳ:
“… Đất là nơi Chim về,
Nước là nơi Rồng ở
Lạc Long Quân và Âu Cơ
Đẻ ra đồng bào ta trong bọc trứng”
     Tư tưởng “Đất Nước của Nhân dân” được nói tới một cách cực kì sâu đậm lúc thi sĩ ngợi ca giọt mồ hôi và xương máu của nhân dân. Đất Nước trường tồn qua “thời kì dài đằng đẵng” và trải rộng trên một “ko gian mênh mông”. Chính Nhân dân đã đổ mồ hôi và xương máu để xây dựng và bảo vệ Đất Nước. Một dân tộc chăm chỉ và dũng cảm. Lớp lớp người biết làm ăn giỏi và sống trong tư thế hiên ngang. Câu chuyện lứa đôi ko nói về tình yêu nhưng lại nói về tình nghĩa nước non:
“… Em ơi em
Hãy nhìn rất xa
Vào bốn nghìn năm Đất Nước
Năm tháng nào cũng người người lớp lớp
Con gái,đàn ông bằng tuổi chúng ta
Chăm chỉ làm lụng
Lúc có giặc người đàn ông ra trận
Người con gái trở về nuôi cái con
Ngày giặc tới nhà thì nữ giới cũng đánh
Nhiều người đã trở thành người hùng…”
     Suốt hàng nghìn năm lịch sử, chính Nhân dân là những người thông minh nên Đất Nước này: “Ko người nào nhớ nhưng đặt tên – Nhưng họ đã làm ra Đất Nước”. Hạt lúa do bàn tay dân ta trồng; lấy hòn than, con cúi để giữ lửa; truyền cho con cháu tiếng nói ông cha; đắp đập be bờ”… và để làm ra cây trái. Họ “đã làm” và “đã giữ” , “họ truyền”, “họ đắp đập be bờ”…và “bốn nghìn lớp người” đã làm nên tất cả:
“… Họ giữ và truyền cho ta hạt lúa ta trồng,
Họ chuyền lửa qua mỗi nhà, từ hòn than qua con cúi
Họ truyền giọng điệu mình cho con tập nói
Họ gánh theo tên xã, tên làng chuyến di dân.
Họ đắp đập be bờ cho người sau trồng cây hái trái…”
     Tiếng nói thơ (giữ và truyền, gánh, đắp đập be bờ) được nhấn đi nhấn lại để tô đậm truyền thống chăm chỉ lao động của Nhân dân – chủ sở hữu của Đất Nước.
     “Nhân dân ta có một lòng nồng nàn yêu nước. Đó là một truyền thống quý báu của ta” (Hồ Chí Minh). “Nước chúng ta – Nước những người chưa bao giờ khuất” (Nguyễn Đình Thi); “Lưng đeo gươm, tay mềm mại bút hoa” (Huy Cận); “Tuốt gươm ko chịu sống quỳ” (Tố Hữu). Nguyễn Khoa Điềm cũng có một lối nói lạ mắt tư tưởng đấy:
“Có ngoại xâm thì chống ngoại xâm
Có nội thù thì vùng lên đánh bại”
     Tư tưởng “Đất Nước và Nhân dân” là sự ngợi ca mồ hôi và xương máu của nhân dân. “Ko có mồ hôi và máu thì các dân tộc ko thể có lịch sử” (Ăngghen). Chính vì thế nhưng thi sĩ trẻ đã viết:
“Để Đất Nước này là Đất Nước Nhân Dân
Đất Nước của Nhân dân, Đất Nước của ca dao thần thoại”
     Hai câu thơ nhưng bốn lần nhắc lại từ “Đất Nước” hai lần làm lại từ “Nhân dân”, biểu lộ biết bao tình thương yêu!
     Non sông ta vô cùng tráng lệ với núi cao, sông dài, biển rộng, với những cánh đồng thẳng cánh cò bay. Những tên núi, tên sông đã soi bóng vào thơ ca dân tộc. “Bạch Đằng giang phú” của Trương Hán Siêu, “Dục Thúy Sơn”, “Côn Sơn ca”, của Ức Trai, “Qua Đèo Ngang” của Bà Huyện Thanh Quan, “Đêm trăng trên sông Trà” của Cao Bá Quát, v.v… Giang sơn gấm vóc biết mấy tự hào! “Đẹp vô cùng Tổ quốc ta ơi!” (Tố Hữu). Nguyễn Khoa Điềm cũng nói về núi, về sông của Đất Nước, nhưng anh ko nói về “địa linh anh tài”, “quan hà hiểm trở”, “một cảnh chiều tà”… nhưng có một lối nói riêng. Mỗi một địa danh, mỗi một thắng cảnh như một nét khắc, nét tạc vào cõi đất trời vẻ đẹp tâm hồn với những đức tính quý báu của nhân dân ta như tình yêu chung tình của lứa đồi, sức mạnh quật khởi, ý chí tự lập tự cường, đức tính hiếu học, bàn tay chăm chỉ, khôn khéo, tấm lòng hồn hậu, bao dung…:
“Những người vợ nhớ chồng còn góp cho Đất Nước những núi Vọng Phu,
Cặp vợ chồng yêu nhau góp nên hòn Trống Mái
Gót ngựa của Thánh Gióng đi qua còn trăm ao đầm để lại
Chín mươi chín con voi góp mình dựng đất Tổ Hùng Vương
Những con rồng nằm im góp dòng sông xanh thẳm
Người học trò nghèo góp cho Đất Nước mình núi Bút non Nghiên”
     Có những tên đất, tên làng vời vợi nghìn trùng gợi lên trong lòng người đọc hôm nay nhớ về ông cha đã từng “mang gươm đi mở cõi”, lấn biển, khai hoang, đoạn kình, bộ hổ, bắt sấu, đào kênh. Đoạn thơ như một đài tưởng vọng về cống đức của Nhân dân – những người hùng vô danh đã góp máu và mồ hôi làm nên Đất Nước:
“Những người dân nào đỡ góp tên Ông Đốc, Ông Trang, Bà Đen, Bà Điểm”
     Cảnh núi sông như tụ hội nhấp nhánh qua những vần thơ đẹp cho ta nhiều rung cảm. Tiếp đó, thi sĩ đi tới một nhận thức nói chung: hồn núi sông cũng là điệu tâm hồn của Nhân dân:
“Và ở đâu trên khắp ruộng đồng gò bãi
Chẳng mang một dáng hình, một ước ao, một lối sống ông cha.
Ôi Đất Nước sau bốn nghìn năm đi đâu ta cũng thấy
Những cuộc đời đã hóa núi sông ta”
     Cấu trúc câu thơ biến hóa như một phức điệu đa thanh và đa âm, làm cho xúc cảm thơ dồn nén, giọng thơ thiết tha bổi hổi.
     “Đất Nước của Nhân dân” ko chỉ trường tồn trên chiều “đằng đẵng” của lịch sử, trải ra trên chiều rộng “mênh mông” của ko gian địa lí, nhưng còn ở tầm sâu của tâm hồn, ở tầm cao của ý chí nòi. Một dân tộc yêu ca hát, cuộc đời hòa quyện trong ca dao dân ca. Một nhân dân tình nghĩa trong nếp sống “Biết quý công cầm vàng những ngày lặn lội”; biết sống thủy chung sắt son trong tình yêu, “Cha mẹ thương nhau bằng gừng cay muối mặn”, biết trung hiếu vẹn toàn:
“Hằng năm ăn đâu làm đâu
Cũng biết cúi đầu nhớ ngày giỗ Tổ”
     “Mồng mười tháng ba” ngày giỗ Tổ Hùng Vương, cháu con tự bốn phương trời tụ hội về Phong Châu, một nén hương trầm tỏa khói, một cử chỉ “cúi đầu” thành kính, hàm ân tổ tông. Trở về cội nguồn là một nét rất đẹp của tâm hồn Việt Nam.
     Trên mọi chặng đường lịch sử hàng nghìn năm, nhân dân ta “người người lớp lớp” ngửng cao đầu đi tới, dũng cảm và hiên ngang, kiên cường và quật cường để bảo vệ Đất Nước, giữ vững cơ đồ Việt Nam:
“Biết trồng tre đợi ngày thành gậy,
Đi trả thù nhưng ko sự lâu dài”
     Kết thúc đoạn thơ là tiếng hát ngân vang trên những dòng sông quê hương. Những con sông “trăm màu”, và “trăm dáng” cuồn cuộn xuôi dòng… là hình ảnh của Đất Nước thân yêu. Tiếng hát của những người “chèo đò, kéo thuyền vượt thác” là nhịp sống lao động, sáng sủa và yêu đời của nhân dân ta trên trục đường đi tới ngày mai…
     Giọng thơ ngọt ngào âm vang mang đến cho chúng ta niềm tin yêu tự hào về sự trường tồn của Đất Nước muôn quý nghìn yêu:
“Ôi những dòng sông bắt nước từ đâu
Nhưng lúc về tới Đất Nước mình thì bắt lên câu hát
Người tới hát lúc chèo đò, kéo thuyền vượt thác
Gợi trăm màu trên trăm dáng sông xuôi”.
     Bài thơ “Non sông” của Nguyễn Khoa Điềm còn là “lời tự hát”. Anh hát về tình yêu đôi ta, hát về Nhân dân, về non sông Đất Nước. Anh hát về quá khứ “thời kì đằng đẵng, ko gian mênh mông”. Anh hát về một ngày mai với nhiều “mộng mơ”. Chính Nhân dân – người làm ra Đất Nước đã cho anh niềm tin thiêng liêng đấy:
“Mai này con ta lớn lên
Con sẽ mang Đất Nước đi xa,
Tới những tháng ngày mộng mơ”
     Tư tưởng “Đất Nước của Nhân dân” qua đoạn thơ này đã chi phối cách nhìn, cách cảm và cách nghĩ của thi sĩ trẻ Nguyễn Khoa Điềm trong những năm chiến tranh chống Mỹ vô cùng khốc liệt. Tư tưởng này đã được diễn tả bằng một hồn thơ đặm đà màu sắc dân gian, nó đã làm phong phú thêm cho ý niệm về Đất Nước trong thơ ca Việt Nam hiện đại.
     Cảnh sắc núi sông gắn liền với tâm hồn dân tộc, khí phách của nòi. Cái bình dị tồn tại quanh ta hòa quyện với cái cao cả thiêng liêng cho thấy vẻ đẹp vĩnh hằng của Đất Nước của nền văn hóa Việt Nam và sự trường tồn của dân tộc.
     Bài thơ tuy có chỗ còn dàn trải, nhưng ý tưởng đẹp, cảm hứng và tiếng nói thơ lạ mắt. Nó đã khơi dậy tình yêu nước, niềm tự hào dân tộc, trách nhiệm và khát vọng công dân đối với Đất Nước trong mỗi chúng ta:
“Em ơi em Đất Nước là máu xương của mình Phải biết gắn bó và san sẻ Phải biết hóa thân cho dáng hình xứ sở Làm nên Đất Nước muôn thuở”
Phân tích tư tưởng Đất Nước của nhân dân – Bài mẫu 7
     Thơ ca Việt Nam ba mươi năm chiến tranh là một dàn hợp xướng những khúc ca, nhạc điệu ngọt ngào về quốc gia. Ta ko thể nào quên một “quốc gia hình tia chớp” trong thơ Trần Mạnh Hảo hay một quốc gia như “bà mẹ sớm chiều gánh nặng nhẫn nại nuôi con một đời yên lặng” trong thơ Tố Hữu. Nhắc tới đề tài Non sông trong văn học cách mệnh sẽ thật là ko đầy đủ nếu như ta ko nhắc tới Non sông trích trong Trường ca mặt đường khát vọng với tư tưởng nhân văn tiến bộ: “Non sông của nhân dân”.
     Trong mỗi một thời đại không giống nhau lại có những ý kiến không giống nhau về quốc gia. Nếu ở thời trung đại, quan niệm quốc gia phải là của vua, lãnh thổ do vua cai quản: “Nam quốc sơn hà Nam đế cư”. Thì tới thời cận kim, lúc bàn về quốc gia, Phan Bội Châu cho rằng: “Dân là dân nước, nước là nước dân”. Tuy rằng tư tưởng trên đã trình bày tư tưởng tiến bộ hơn so với thời hiện đại nhưng vẫn còn mang nặng ý thức hệ của nhà nước phong kiến phương Đông và hệ tư tưởng tư sản. Tới thời đại Hồ Chí Minh các thi sĩ mới có ý thức thâm thúy nhất, thấm thía nhất về tư tưởng quốc gia là của nhân dân, của quảng đại số đông quần chúng:
“Ôm quốc gia những người áo vải
Đã đứng lên thành những người hùng”
(Nguyễn Đình Thi)
     Trước hết, suy từ về quốc gia trên chiều rộng lãnh thổ đó là điều ko mới, nhưng chỗ rực rỡ nhất của Nguyễn Khoa Điềm là ông ko gắn lãnh thổ với đế cư, với thiên thư nhưng gắn với nhân dân lớn lao:
“Đất là nơi anh tới trường
Nước là nơi em tắm
Đất Nước là nơi ta hò hứa
Đất Nước là nơi em đánh rơi chiếc khăn trong nỗi nhớ thầm
Đất là nơi “con chim phượng hoàng bay về hòn núi bạc”
Nước là nơi “con cá ngư ông móng nước biển khơi””
     Theo cảm nhận của thi sĩ, “Non sông” là ko gian vô cùng thân thiện thân yêu, là một cõi đầy thơ mộng, ngọt ngào gắn với bao kỉ niệm của tình yêu mỗi con người.
     Và:
“Những người vợ nhớ chồng còn góp cho Đất Nước những núi Vọng Phu
Cặp vợ chồng yêu nhau góp nên hòn Trống Mái
Gót ngựa của Thánh Gióng đi qua còn trăm ao đầm để lại
Chín mươi chín con voi góp mình dựng Đất tổ Hùng Vương
Những con rồng nằm im góp dòng sông xanh thẳm
Người học trò nghèo tạo điều kiện cho Đất Nước mình núi Bút, non Nghiên.
Con cóc, con gà quê hương cùng góp cho Hạ Long thành thắng cảnh
Những người dân nào đã góp tên Ông Đốc, Ông Trang, Bà Đen, Bà Điểm”
     Non sông đã trở thành một phần linh thiêng trong cuộc sống của con người. Mỗi người chỉ đóng góp một phần nhỏ nhỏ để làm nên quốc gia thôi. Cho nên xây dựng bảo vệ và hi sinh vì Đất Nước là vai trò trách nhiệm cao cả của chúng ta bởi “Đất Nước này là Đất Nước của nhân dân”
     Lúc suy tư về “Non sông” theo chiều dài lịch sử, điều đó cũng ko phải mới mẻ. Nhưng cái mới của thi sĩ là lúc nói về lịch sử mấy nghìn năm của Non sông ko dùng những sử liệu như những thi sĩ khác:
“Từ Triệu, Đinh, Lý, Trần bao đời gây nền độc lập
Cùng Hán Đường, Tống, Nguyên mỗi bên hùng cứ một phương”
(Nguyễn Trãi)
     Cũng ko nhắc tới những người hùng hữu danh trong lịch sử:
“Lúc Nguyễn Trãi làm thơ và đánh giặc,
Nguyễn Du viết Kiều, quốc gia hóa thành văn,
Lúc Nguyễn Huệ cưỡi voi vào cửa Bắc.
Hưng Đạo diệt quân Nguyên trên sóng Bạch Đằng…”
(Nguyễn Đình Thi)
     Nhưng Nguyễn Khoa Điềm nhấn mạnh tới muôn vàn con người bình dị vô danh nhưng lại hết sức lớn lao phi thường:
“Con gái, đàn ông bằng tuổi chúng ta
Chăm chỉ làm lụng
Lúc có giặc người đàn ông ra trận
Người con gái trở về nuôi cái cùng con
Ngày giặc tới nhà thì nữ giới cũng đánh
Nhiều người đã trở thành người hùng
Nhiều người hùng cả anh và em đều nhớ
Những em biết ko
Có biết bao người con gái, đàn ông
Trong bốn nghìn lớp người giống ta thế hệ
Họ đã sống và chết
Giản dị và bình tâm
Ko người nào nhớ mặt đặt tên
Nhưng họ đã làm ra Đất Nước”
     Họ còn thông minh và truyền lại cho thế hệ sau:
“Họ giữ và truyền cho ta hạt lúa ta trồng
Họ truyền lửa cho mỗi nhà từ hòn than qua con cúi
Họ truyền giọng điệu mình cho con tập nói
Họ gánh theo tên xã, tên làng trong mỗi chuyến di dân
Họ đắp đập be bờ cho người sau trông cây hái trái”
     Họ là người nào? Phải chăng là những người người hùng hữu danh trong sử sách? Ko, đó chỉ là một phần nhỏ nhỏ trong chữ họ nhưng thôi. Họ ở đây lớn lao hơn nhiều, là nhân dân là ông cha thuở trước. Chữ “họ” được đứng ở chữ đầu dòng thơ và được điệp lại cho thấy vai trò lớn lao lớn lao của nhân dân đối với Non sông.
     Các động từ “giữ – truyền – gánh” cho ta một cảm nhận sự tiến hóa của lịch sử Việt Nam giống như một cuộc lao động lớn nhưng ở đó có sự tiếp sức ko ngừng nghỉ của các thế hệ nhân dân. Họ đã tạo ra từ hạt lúa với nền văn minh lúa nước, ngọn lửa được tạo nên bởi bước tiến của nhân loại tới những tài sản ý thức quý báu như phong tục tập quán lâu đời: tên xã, tên làng, giọng nói ông cha… Tương tự, nhân dân chính là người làm nên trị giá ý thức và vật chất cho Non sông.
     Lúc nói về Non sông trong chiều sâu văn hóa, Nguyễn Khoa Điềm ko nhắc tới các danh nhân như Nguyễn Trãi. Nguyễn Du, Hồ Xuân Hương nhưng nêu lên những truyền thống ý thức của nhân dân:
“Đất Nước có trong những cái “ngày xửa ngày xưa…” mẹ thường hay kể
Đất Nước khởi đầu với miếng trầu hiện thời bà ăn
Đất Nước lớn lên lúc dân mình biết trồng tre nhưng đánh giặc
Tóc mẹ thì bới sau đầu
Cha mẹ thương nhau bằng gừng cay muối mặn
Cái kèo, cái cột thành tên
Hạt gạo phải một nắng hai sương xay, giã, giần, sàng
Đất Nước có từ ngày đó”
     Những truyền thống văn hóa lâu đời nhưng thật giản dị được thi sĩ nhắc lại với một niềm tự hào thâm thúy.
     Thành công trước hết lúc trình bày tư tưởng Non sông của nhân dân là Nguyễn Khoa Điềm đã lựa chọn cho mình chất liệu văn hóa dân gian thích hợp dẫu biết rằng chất liệu thuộc hình thức nghệ thuật còn làm nên câu thơ là trái tim của người nghệ sĩ. Văn hóa dân gian được trình bày trong việc sử dụng tục ngữ, ca dao, truyền thuyết…
     Ngoài ra việc liên kết với giọng điệu thủ thỉ tâm tình làm lay động mãnh liệt tâm hồn của độc giả. Non sông vốn là một đề tài lớn nhưng đi vào thơ Nguyễn KHoa Điềm nó ko khô khan nhưng đi vào lòng người như điệu ru câu hát. Thể thơ tự do phóng khoáng với những câu thơ co duỗi nhịp nhàng góp phần trình bày thành công Non sông.
     Tương tự, qua đoạn trích “Non sông”, tư tưởng “Non sông của Nhân dân” chính là tư tưởng mấu chốt nhưng thi sĩ muốn gửi gắm.
Phân tích tư tưởng Đất Nước của nhân dân – Bài mẫu 8
     Trong đoạn trích “Non sông” của thi sĩ Nguyễn Khoa Điềm có hai câu thơ đã trình bày được tư tưởng mấu chốt của toàn thể tác phẩm:
“Để Đất Nước này là Đất Nước Nhân dân
Đất Nước của Nhân dân, Đất Nước của ca dao thần thoại”
     Nói về lịch sử mấy nghìn năm của quốc gia, Nguyễn Khoa Điềm ko dùng những sử liệu như nhiều thi sĩ khác. Ông dùng lối kể đặm đà của dân gian:
“Non sông khởi đầu với miếng trầu hiện thời bà ăn
Non sông lớn lên lúc dân mình biết trồng tre nhưng đánh giặc”
     Hình ảnh thơ phải chăng đã gợi cho ta về sự tích trầu cau từ đời Hùng Vương dựng nước xa xưa, về truyền thuyết Thánh Gióng nhổ tre đánh đuổi giặc Ân đã đi vào lịch sử? Tức là lịch sử quốc gia được đọng lại trong từng câu chuyện kể, hiện hình trong “miếng trầu bà ăn”, trong “ cây tre đánh giặc”. Hay nói cách khác, quốc gia đã nằm sâu trong tiềm thức mỗi người dân, trường tồn trong đời sống tâm hồn nhân dân qua bao thế hệ. Đó cũng chính là “Non sông của nhân dân”.
     Vì vậy, lúc nghĩ về mấy nghìn năm lịch sử của quốc gia, tác giả ko điểm lại các triều đại “Từ Triệu, Đinh, Lý, Trần bao đời gây nền độc lập” (Nguyễn Trãi). Cũng ko nhắc lại tên tuổi những người hùng nổi danh trong sử sách như Bà Trưng, bà Triệu, Trần Hưng Đạo, Lê Lợi, Quang Trung:
“Lúc Nguyễn Trãi làm thơ và đánh giặc,
Nguyễn Du viết Kiều, quốc gia hóa thành văn,
Lúc Nguyễn Huệ cưỡi voi vào cửa Bắc
Hưng Đạo diệt quân Nguyên trên sóng Bạch Đằng…”
     Nhưng Nguyễn Khoa Điềm đã nhấn mạnh tới muôn vàn những con người bình dị vô danh:
“Có biết bao người con gái, đàn ông
Trong bốn nghìn lớp người giống ta thế hệ
Họ sống và chết
Giản dị và bình tâm
Ko người nào nhớ mặt đặt tên
Nhưng họ đã làm ra quốc gia”
     Những con người vô danh đấy chính là nhân dân vô tận đã tạo dựng và giữ giàng quốc gia trải qua mọi thời đại. Họ ko chỉ đánh giặc ngoại xâm, nhưng còn là người thông minh và truyền lại mọi trị giá vật chất và ý thức cho mọi thế hệ nối Cùng với “thời kì đằng đẵng” là “ko gian mênh mông” được tạo lập từ thuở sơ khai với truyền thuyết Lạc Long Quân – Âu Cơ “Đất là nơi chim về. Nước là nơi rồng ở”- Một quốc gia xinh tươi và thiêng liêng biết bao:
“Họ giữ và truyền cho ta hạt lúa ta trồng
Họ truyền lửa cho mỗi nhà từ hòn than qua con cúi
Họ truyền giọng điệu mình cho con tập nói
Họ gánh theo tên xã, tên làng trong mỗi chuyến di dân
Họ đắp đập be bờ cho người sau trông cây hái trái”
     Nhưng quốc gia cũng là cái ko gian rất thân thiện với cuộc sống hàng ngày của mỗi người dân “Đất là nơi anh tới trường. Nước là nơi em tắm” và quốc gia đấy đã chứng kiến những mối tình đầu của biết bao lứa đôi:
“Đất Nước là nơi ta hò hứa
Đất Nước là nơi em đánh rơi chiếc khăn trong nỗi nhớ thầm”
     Từ quan niệm “ Non sông của nhân dân”, tác giả đã có những phát hiện thâm thúy và mới mẻ về vẻ đẹp tự nhiên quốc gia gắn liền với con người, nhưng trước hết là những con người tầm thường. Và chính những con người tầm thường đấy đã làm nên vẻ đẹp muôn thuở của tự nhiên quốc gia, một vẻ đẹp ko chỉ mang màu sắc gấm vóc của non sông, nhưng còn là kết tinh vẻ đẹp tâm hồn, truyền thống dân tộc:
“Những người vợ nhớ chồng còn góp cho Đất Nước những núi Vọng Phu
Cặp vợ chồng yêu nhau góp nên hòn Trống Mái
Gót ngựa của Thánh Gióng đi qua còn trăm ao đầm để lại”
     Và rồi “người học trò nghèo góp cho quốc gia mình núi Bút, non Nghiên”, cho tới những địa danh thật nôm na bình dị. “Những người dân nào đã góp tên ông Đốc, ông Trang, bà Đen, bà Điểm”. Từ đó, tác giả đã đi tới một nhận thức nói chung sâu xa:
“Ôi quốc gia sau bốn nghìn năm đi đâu ta cũng thấy
Những cuộc đời đã hóa núi sông ta”
     Non sông đấy còn có một bề dày văn hóa, tâm hồn cốt cách con người Việt Nam. Cũng như hai phương diện trên, bề dày văn hóa ko được nói tới qua các danh nhân văn hóa như Nguyễn trãi, Nguyễn Du, Hồ Xuân Hương, Ngô Thì Nhậm… nhưng được trình bày trong nguồn mạch phong phú của văn hóa dân gian để nêu lên truyền thông ý thức và vẻ đẹp tâm hồn của nhân dân thấm nhuần thâm thúy tư tưởng “Non sông của nhân dân, của ca dao thần thoại”. Trong các kho tàng văn hóa phong phú đấy, tác giả tìm thấy những vẻ đẹp nổi trội của tâm hồn tính cách Việt Nam. Đó là thật say đắm và thủy chung trong tình yêu: “ Yêu nhau từ thuở trong nôi”; “ Cha mẹ yêu nhau bằng gừng cay muối mặn”; Biết quý trọng tình nghĩa: “Biết quý công cầm vàng những ngày lặn lội”. Nhưng cũng thật quyết liệt với quân địch: “Biết trồng tre đợi ngày thành gậy. Đi trả thù ko sợ lâu dài”. Ba phương diện quan trọng nhất của truyền thống nhân dân, dân tộc đã được ông nói lên thâm thúy, thấm thía từ những câu ca dao đẹp- những tiếng lòng của nhân dân trải qua từng thời kỳ lịch sử.
     Tóm lại, qua đoạn trích “Non sông”, Nguyễn Khoa Điềm đã khẳng định một chân lí: Non sông này là Non sông của nhân dân, của ca dao thần thoại. Đó là một đóng góp quan trọng của Nguyễn Khoa Điềm làm sâu thêm cho ý niệm về Non sông của thơ ca chống Mỹ. Tư tưởng về nhân dân của thi sĩ cũng giống như lời bài thơ dưới đây:
“Và cứ thế nhân dân thường ít nói Như mẹ tôi lặng lẽ suốt đời Và cứ thế nhân dân cao vòi vọi Hơn cả những ngôi sao cô độc giữa trời”
( Những người đi tới biển, Thanh Thảo)
Với  các bài văn mẫu Phân tích tư tưởng quốc gia của nhân dân của Nguyễn Khoa Điềm qua bài Non sông do Trường Cao đẳng Nghề Khách sạn Du lịch Quốc tế IMPERIAL sưu tầm và biên soạn trên đây, kỳ vọng các em sẽ có thêm những góc nhìn mới mẻ và có cái nhìn tổng quát hơn về  tác phẩm. Chúc các em làm bài tốt!
Đăng bởi: Trường Cao đẳng Nghề Khách sạn Du lịch Quốc tế IMPERIAL
Phân mục: Lớp 12, Ngữ Văn 12

Xem thêm bài viết hay:  Tương lai chuyển đổi số giáo dục trong những năm tới

#Phân #tích #tư #tưởng #đất #nước #của #nhân #dân #của #Nguyễn #Khoa #Điềm #qua #bài #Đất #nước #hay #nhất

[rule_2_plain]

#Phân #tích #tư #tưởng #đất #nước #của #nhân #dân #của #Nguyễn #Khoa #Điềm #qua #bài #Đất #nước #hay #nhất

[rule_2_plain]

#Phân #tích #tư #tưởng #đất #nước #của #nhân #dân #của #Nguyễn #Khoa #Điềm #qua #bài #Đất #nước #hay #nhất

[rule_3_plain]

#Phân #tích #tư #tưởng #đất #nước #của #nhân #dân #của #Nguyễn #Khoa #Điềm #qua #bài #Đất #nước #hay #nhất

Để tìm hiểu sâu hơn về trị giá tác phẩm Non sông của Nguyễn Khoa Điềm, mời các em tham khảo một số bài văn mẫu Phân tích tư tưởng quốc gia của nhân dân của Nguyễn Khoa Điềm qua bài Non sông sau đây. Hi vọng với các bài văn mẫu ngắn gọn, cụ thể, hay nhất này các em sẽ có thêm tài liệu, cách triển khai để hoàn thiện bài viết một cách tốt nhất!
1. Phân tích đề
– Yêu cầu của đề bài: phân tích nội dung tư tưởng “quốc gia của nhân dân” trong bài thơ Non sông.
– Phạm vi tư liệu, dẫn chứng : từ ngữ, cụ thể, hình ảnh tiêu biểu trong bài thơ Non sông của Nguyễn Khoa Điềm.
– Phương pháp lập luận chính : phân tích.
2. Hệ thống luận điểm
– Luận điểm 1: Đất Nước của Nhân dân được trình bày trong chiều dài thời kì lịch sử

– Luận điểm 2: Đất Nước của Nhân dân được trình bày trong chiều rộng của ko gian địa lí
– Luận điểm 3: Đất Nước của Nhân dân được trình bày trong chiều sâu văn hóa
Xem nhanh nội dung1 Dàn ý phân tích tư tưởng quốc gia của nhân dân của Nguyễn Khoa Điềm qua bài Đất nước2 Phân tích tư tưởng Đất Nước của nhân dân – Bài mẫu 13 Phân tích tư tưởng Đất Nước của nhân dân – Bài mẫu 24 Phân tích tư tưởng Đất Nước của nhân dân – Bài mẫu 35 Phân tích tư tưởng Đất Nước của nhân dân – Bài mẫu 46 Phân tích tư tưởng Đất Nước của nhân dân – Bài mẫu 57 Phân tích tư tưởng Đất Nước của nhân dân – Bài mẫu 68 Phân tích tư tưởng Đất Nước của nhân dân – Bài mẫu 79 Phân tích tư tưởng Đất Nước của nhân dân – Bài mẫu 8
Dàn ý phân tích tư tưởng quốc gia của nhân dân của Nguyễn Khoa Điềm qua bài Non sông

I. MỞ BÀI
     Mở bài 1: “ Non sông” là một đề tài cao đẹp nhất của văn học kháng chiến chống Pháp và chống Mỹ. Với vốn hiểu biết thâm thúy về lịch sử và văn hóa dân tộc, Nguyễn Khoa Điềm trong trường ca “Mặt đường khát vọng” – 1974 đã có một khám phá thật mới mẻ và lạ mắt về quốc gia. Đó là quốc gia của nhân dân, của ca dao thần thoại.
     Mở bài 2: Trong bản hợp xướng của thơ ca chống Mỹ, nổi lên những âm vang trầm hùng, sâu lắng thiết tha về quốc gia. Non sông hiện lên qua màu xanh “Tre Việt Nam” của Nguyễn Duy, trong dòng người cuồn cuộn trên “Đường tới thị thành” của Hữu Thỉnh, “Những người đi tới biển“ của Thanh Thảo. Non sông đó cũng rung lên mạnh mẽ lúc “Tuổi xanh ko yên”, những tà “áo trắng” đã “xuống đường” trong “Mặt đường khát vọng” (1974) của Nguyễn Khoa Điềm. Trong bản Trường ca chín chương sục sôi tâm huyết của tuổi xanh trước vận mệnh của dân tộc, ông đã giành hẳn một chương (V) để nói về quốc gia:
“ Để quốc gia này là quốc gia nhân dân
Non sông của nhân dân, Non sông của ca dao thần thoại”
II. THÂN BÀI
1.Giới thiệu tác giả và tác phẩm.
2. Nội dung
2.1. Tư tưởng Non sông của nhân dân đã xâu chuỗi mọi xúc cảm, cụ thể, hình ảnh thơ)
     Tư tưởng Non sông của nhân dân đã thấm nhuần trong cả chương thơ về “Non sông”.
     Điều nhưng chúng ta dễ trông thấy trước tiên là tác giả đã sử dụng rộng rãi các chất liệu văn hóa dân gian. Tức là văn hóa của nhân dân từ ca dao tục ngữ tới truyền thuyết, cổ tích, từ phong tục tập quán tới cuộc sống dân dã hàng ngày: miếng trầu, hạt gạo, hòn than, cái kèo, cái cột. Các chất liệu đấy đã tạo ra được một toàn cầu nghệ thuật hết sức thân thuộc thân thiện nhưng sâu xa, bay bổng của văn hóa dân gian Việt Nam vững bền và lạ mắt. Đây ko chỉ là sự vận dụng thông minh truyền thống văn hóa dân gian, nhưng chính là thấm nhuần quan niệm về quốc gia của nhân dân, là sự trình bày thâm thúy tư tưởng mấu chốt đấy trong cảm hứng và thông minh hình ảnh thơ của tác giả.
                            “ Lúc ta lớn lên Non sông đã có rồi
                            Non sông có trong những cái ngày xửa ngày xưa mẹ thường hay kể”
     Bằng giọng tâm tình như lời kể chuyện cổ tích, Nguyễn Khoa Điềm đã trình bày những xúc cảm và suy tưởng của mình về quốc gia. Cảm hứng có vẻ phóng túng, tự do như một thứ tùy bút bằng thơ, nhưng thực ra nó vẫn có một hệ thống lập luận khá chặt chẽ rõ ràng. Tác giả đã tập trung trình bày quốc gia trên các phương diện chủ yếu sau đây: Trong chiều dài thời kì lịch sử (quá khứ xa xưa cho tới hiện nay tương lai); trong chiều rộng ko gian lãnh thổ, địa lý. Và cuối cùng là trong bề dày văn hóa, tâm hồn cốt cách. Ba phương diện đấy được trình bày trong việc gắn bó thống nhất. Nhiều lúc một cụ thể đưa ra cùng nói về cả mấy phương diện đấy của quốc gia. Nhưng ở bất kỳ phương diện nào, thì quan niệm “Non sông của nhân dân” cũng là tư tưởng mấu chốt, là sợi chỉ đỏ xâu chuỗi mọi xúc cảm và suy tưởng cụ thể. Chính nhờ đó nhưng tác giả đã có những phát hiện mới mẻ, có chiều sâu nhiều lúc ở chính những hình ảnh chất liệu thân thuộc.
2.2.Tư tưởng Đất Nước của nhân dân hiện lên trong chiều dài thời kì lịch sử.
     Nói về lịch sử mấy nghìn năm của quốc gia, Nguyễn Khoa Điềm ko dùng những sử liệu như nhiều thi sĩ khác. Ông dùng lối kể đặm đà của dân gian:
 “ Non sông khởi đầu với miếng trầu hiện thời bà ăn
   Non sông lớn lên lúc dân mình biết trồng tre nhưng đánh giặc”
     Hình ảnh thơ phải chăng đã gợi cho ta về sự tích trầu cau từ đời Hùng Vương dựng nước xa xưa, về truyền thuyết Thánh Gióng nhổ tre đánh đuổi giặc Ân đã đi vào lịch sử? Tức là lịch sử quốc gia được đọng lại trong từng câu chuyện kể, hiện hình trong “miếng trầu bà ăn”, trong “ cây tre đánh giặc”. Hay nói cách khác, quốc gia đã nằm sâu trong tiềm thức mỗi người dân, trường tồn trong đời sống tâm hồn nhân dân qua bao thế hệ. Đó cũng chính là “Non sông của nhân dân”.
     Vì vậy, lúc nghĩ về mấy nghìn năm lịch sử của quốc gia, tác giả ko điểm lại các triều đại “từ Triệu, Đinh, Lý, Trần gây nền độc lập” ( Nguyễn Trãi);
“ Nước Việt nghìn năm Đinh, Lý, Trần, Lê
Thành nước Việt nhân dân trong mát suối”
     Ko nhắc lại tên tuổi những người hùng nổi danh trong sử sách như Bà Trưng, bà Triệu, Trần Hưng Đạo, Lê Lợi, Quang Trung:
 “ Hỡi Sông Hồng tiếng hát bốn nghìn năm;
Tổ quốc bao giờ đẹp thế này chăng?
Chưa đâu! Và ngay cả những ngày đẹp nhất
Lúc Nguyễn Trãi làm thơ và đánh giặc
Nguyễn Du viết Kiều, quốc gia hóa thành văn
Lúc Nguyễn Huệ cưỡi voi vào cửa Bắc,
Hưng Đạo diệt quân Nguyên trên sóng Bạch Đằng”
nhưng Nguyễn Khoa Điềm đã nhấn mạnh tới muôn vàn những con người bình dị vô danh:
“ Có biết bao người con gái, đàn ông
Trong bốn nghìn lớp người giống ta thế hệ
Họ sống và chết
Giản dị và bình tâm
Ko người nào nhớ mặt đặt tên
Nhưng họ đã làm ra quốc gia”
     Những con người vô danh đấy chính là nhân dân vô tận đã tạo dựng và giữ giàng đát nước trải qua mọi thời đại. Họ ko chỉ đánh giặc ngoại xâm, nhưng còn là người thông minh và truyền lại mọi trị giá vật chất và ý thức cho mọi thế hệ tiếp nối nhau:
Họ giữ và truyền cho ta hạt lúa ta trồng
Họ truyền lửa qua mỗi nhà từ hòn than qua con cúi
Họ truyền giọng điệu mình cho con tập nói
Họ gánh tên làng tên xã trong mỗi chuyến di dân”
2.3. Tư tưởng Đất Nước của nhân dân hiện lên trong ko gian cụ thể, nơi sống sót của số đông.
     Cùng với “thời kì đằng đẵng” là “ko gian mênh mông” được tạo lập từ thuở sơ khai với truyền thuyết Lạc Long Quân – Âu Cơ “Đất là nơi chim về. Nước là nơi rồng ở”- Một quốc gia xinh tươi và thiêng liêng biết bao!
     Nhưng quốc gia cũng là cái ko gian rất thân thiện với cuộc sống hàng ngày của mỗi người dân “Đất là nơi anh tới trường. Nước là  nơi em tắm” và quốc gia đấy đã chứng kiến những mối tình đầu của biết bao lứa đôi:
Non sông là nơi ta hò hứa
Non sông là nơi em đánh rơi chiếc khăn trong nỗi nhớ thầm”
     Từ quan niệm “ Non sông của nhân dân”, tác giả đã có những phát hiện thâm thúy và mới mẻ về vẻ đẹp tự nhiên quốc gia gắn liền với con người, nhưng trước hết là những con người tầm thường. Và chính những con người tầm thường đấy đã làm nên vẻ đẹp muôn thuở của tự nhiên quốc gia, một vẻ đẹp ko chỉ mang màu sắc gấm vóc của non sông, nhưng còn là kết tinh vẻ đẹp tâm hồn, truyền thống dân tộc:
Những người vợ nhớ chồng còn góp cho quốc gia núi Vọng Phu
Cặp vợ chồng yêu nhau góp nên hòn Trống Mái
Gót ngựa Thánh Gióng đi qua còn trăm ao đầm để lại”
rồi “người học trò nghèo góp cho quốc gia mình núi Bút, non Nghiên”, cho tới những địa danh thật nôm na bình dị. “Những người dân nào đã góp tên ông Đốc, ông Trang, bà Đen, bà Điềm”. Từ đó, tác giả đã đi tới một nhận thức nói chung sâu xa:
“ Ôi quốc gia sau bốn nghìn năm đi đâu ta cũng thấy
Những cuộc đời đã hóa núi sông ta”
2.4. Tư tưởng “Non sông của nhân dân” hiện lên trong bề dày văn hóa
     Non sông đấy còn có một bề dày văn hóa, tâm hồn cốt cách Việt nam. Cũng như hai phương diện trên, bề dày văn hóa ko được nói tới qua các danh nhân văn hóa như Nguyễn trãi, Nguyễn Du, Hồ Xuân Hương, Ngô Thì Nhậm… nhưng được trình bày trong nguồn mạch phong phú của văn hóa dân gian để nêu lên truyền thông ý thức và vẻ đẹp tâm hồn của nhân dân thấm nhuần thâm thúy tư tưởng “Non sông của nhân dân, của ca dao thần thoại”. Trong các kho tàng văn hóa phong phú đấy, tác giả tìm thấy những vẻ đẹp nổi trội của tâm hồn tính cách Việt Nam. Đó là thật say đắm và thủy chung trong tình yêu: “ Yêu nhau từ thuở trong nôi”; “ Cha mẹ yêu nhau bằng gừng cay muối mặn”; Biết quý trọng tình nghĩa: “Biết quý công cầm vàng những ngày lặn lội”. Nhưng cũng thật quyết liệt với quân địch: “Biết trồng tre đợi ngày thành gậy. Đi trả thù ko sợ lâu dài”. Ba phương diện quan trọng nhất của truyền thống nhân dân, dân tộc đã được ông nói lên thâm thúy, thấm thía từ những câu ca dao đẹp- những tiếng lòng của nhân dân trải qua từng thời kỳ lịch sử.
III. KẾT BÀI
     Tóm lại “Non sông” của Nguyễn Khoa Điềm là Non sông của nhân dân, của ca dao thần thoại. Những thi liệu dân gian đặm đà chất thơ, được liên kết với những suy nghĩ giàu chất trí tuệ đã tạo nên nét rực rỡ cho bài thơ. Đó là một đóng góp quan trọng của Nguyễn Khoa Điềm làm sâu thêm cho ý niệm về Non sông của thơ ca chống Mỹ.
“ Và cứ thế nhân dân thường ít nói
Như mẹ tôi lặng lẽ suốt đời
Và cứ thế nhân dân cao vòi vọi
Hơn cả những ngôi sao cô độc giữa trời”
                                                ( Những người đi tới biển- Thanh Thảo)
 
Phân tích tư tưởng Đất Nước của nhân dân – Bài mẫu 1

     Non sông là một chủ đề được quan tâm hàng đầu đối với lịch sử văn học nước ta. Mỗi thời đại có một cách hiểu, cách quan niệm riêng về quốc gia. Thời trung đại người ta thường quan niệm quốc gia gắn liền với công lao của các triều đại, do các triều đại kế tiếp nhau gây dựng lên. Còn ở thời hiện đại, lúc người ta nhìn thấy rõ sức mạnh to lớn của nhân dân, người ta mới thấy rằng quốc gia là của nhân dân. Điều này tất nhiên càng được các nhà văn Việt Nam ý thức thâm thúy hơn người nào hết lúc dân tộc ta thực hiện trận đánh tranh nhân dân lớn lao chống Mỹ cứu nước. Tư tưởng xuyên suốt chương thơ Non sông của Nguyễn Khoa Điềm chính là tư tưởng quốc gia của nhân dân.
     Thành công trước tiên lúc trình bày tư tưởng quốc gia của nhân dân là Nguyễn Khoa Điềm đã lựa chọn cho mình chất liệu văn hóa rất thích hợp đó là chất liệu văn hóa dân gian. Vẫn biết rằng chất liệu thuộc hình thức nghệ thuật của một bài thơ nhưng nghệ thuật chỉ làm nên câu thơ còn trái tim là nghệ sĩ. Tuy nhiên việc trình bày tiếng nói của trái tim là rất quan trọng. Văn hóa dân gian trong bài thơ là những câu tục ngữ ca dao, những làn điệu dân ca, những câu hò sông nước, những câu chuyện cổ tích, những phong tục tập quán nhưng Nguyễn Khoa Điềm đã gói gọn trong câu thơ: “Đất Nước của Nhân dân, Đất Nước của ca dao thần thoại”.
     Nguyễn Khoa Điềm đi tìm quốc gia ở cái ngày xửa ngày xưa trong câu chuyện cổ tích. Vì vậy thi sĩ mở đầu khúc ca quốc gia bằng những câu thơ:
“Lúc ta lớn lên Đất Nước đã có rồi
Đất Nước có trong những cái “ngày xửa ngày xưa…” mẹ thường hay kể
Đất Nước khởi đầu với miếng trầu hiện thời bà ăn
Đất Nước lớn lên lúc dân mình biết trồng tre nhưng đánh giặc
Tóc mẹ thì bới sau đầu
Cha mẹ thương nhau bằng gừng cay muối mặn
Cái kèo, cái cột thành tên
Hạt gạo phải một nắng hai sương xay, giã, giần, sàng
Đất Nước có từ ngày đó…”
     Trở về với cái “ngày xửa ngày xưa” đấy, thi sĩ đã phát xuất hiện hai nguyên tố gốc, nguyên tố cơ bản làm ra quốc gia đó là “đất” và “nước”. Trong quá trình tạo nên thực thể quốc gia cũng như tăng trưởng quốc gia “đất” và “nước” là hai tế bào trước tiên. Nguyễn Khoa Điềm biến hóa, nhân đôi, sinh sôi nảy nở để trở thành thân thể quốc gia hoàn chỉnh. Tất cả những điều đó làm toát lên vẻ đẹp của nền văn minh lúa nước lâu đời. Cái hay của Nguyễn Khoa Điềm ở đây là ông ko đặt nguyên những câu tục, ngữ ca dao nào thành thơ của mình nhưng dường như những chất liệu văn hóa dân gian này thấm sâu vào tâm hồn ông ngay từ tấm nhỏ qua câu hát điệu ru của bà của mẹ để hiện thời lúc viết về quốc gia, ông đã gạn lọc và xử lý qua lăng kính tâm hồn của mình. Thế là mỗi câu thơ dưới ngòi bút Nguyễn Khoa Điềm phảng phất theo làn điệu dân ca, phỏng theo những điệu hát ca dao, phỏng theo câu truyện cổ tích.
“Đất là nơi anh tới trường
Nước là nơi em tắm”
     Dùng thuyết âm dương, thi sĩ đã nhập đất vào với nước để tìm ra khái niệm trước tiên:
“Non sông là nơi ta hò hứa
Đất Nước là nơi em đánh rơi chiếc khăn trong nỗi nhớ thầm
Thời kì đằng đẵng
Ko gian mênh mông
Non sông là nơi dân mình đoàn viên”
     Với cách cắt nghĩ khám phá để lý giải, tác giả khẳng định làm ra quốc gia này đó chính là sự hò hứa của đôi ta. Đôi ta ở đây chính là “anh và em”, là sự hóa thân của nhân dân. Nói cách khác nhân dân là người làm ra quốc gia.
     Văn hóa dân gian là thành phầm ý thức của nhân dân. Nguyễn Khoa Điềm đã mượn thành phầm ý thức của nhân dân để viết về tư tưởng quốc gia của nhân dân, tương tự bài thơ Đất Nước từ nội dung tới hình thức nghệ thuật đều thấm đẫm tư tưởng quốc gia của nhân dân. Và cứ như thế, ko mạnh mẽ gân guốc, tác giả thủ thỉ thì thầm với người đọc để khẳng định rằng quốc gia này trong bốn nghìn năm qua ko người nào khác ngoài nhân dân bằng những câu thơ:
“Lúc hai đứa cầm tay
Đất Nước trong chúng mình hài hòa nồng thắm
Lúc chúng ta cầm tay mọi người
Non sông vẹn tròn, to lớn”
     Non sông này có tăng trưởng, có vẹn tròn to lớn nhờ có chúng ta cầm tay mọi người, nhờ có ý thức kết đoàn của nhân dân. Ý thức kết đoàn đấy tạo ra sức mạnh cho quốc gia, giúp quốc gia tăng trưởng to lớn.
“Những người vợ nhớ chồng còn góp cho Đất Nước những núi Vọng Phu … Những cuộc đời đã hóa núi sông ta”.
     Vẫn biết rằng một quốc gia là sự cộng gộp của biết bao ngọn núi, con sông, ruộng đồng, gò bãi… Ở đâu cũng có tên đất, tên làng, tên núi, tên sông… Một mảnh đất chừng nào thiếu đi tên gọi, chừng đấy nó thiếu đi sự thiêng liêng của con người. Nhưng đặt tên gọi ko tùy tiện bởi đằng sau tên gọi là một huyền thoại, đằng sau huyền thoại là một cuộc đời. Chính cuộc đời đấy, con người đấy ngã xuống bảo vệ quốc gia này, làm nên đất đai của xứ sở.
     Hòn Vọng Phu nghìn năm tồn tại như minh chứng cho lòng thủy chung, son sắc nghìn đời của người phụ nữ Việt Nam bởi hai chữ “Vọng Phu” là chờ chồng. Non sông ta đã phải trải qua ba mươi lăm năm của hai trận đánh tranh trường kỳ gian truân, biết bao nhiêu “người đàn ông ra trận, người con gái trở về nuôi cái cùng con”. Đây chính là ý thức quật cường của dân tộc Việt Nam. Nội dung cũng là hình ảnh người học trò nghèo đã “góp cho Non sông mình núi Bút non Nghiên”. Họ còn là người yêu quê hương, thổi hồn mình vào con cóc, con gà “cùng góp cho Hạ Long thành thắng cảnh”. Đó là những người ta nhớ mặt đặt tên: “ông Đốc, ông Trang, bà Đen, bà Điểm” nhưng thử hỏi quốc gia này có biết bao nhiêu con người ngã xuống vì ngày mai độc lập, ngã xuống để bảo vệ quốc gia nhưng ta ko nhớ mặt đặt tên:
“Ko người nào nhớ mặt đặt tên
Nhưng họ đã làm ra quốc gia”
     Như đã nói là người chiến sĩ làm thơ, gót chân của Nguyễn Khoa Điềm đã in hằn trên mọi nẻo của Tổ quốc thân yêu. Đi tới đâu, nhìn vào lĩnh vực nào, khía cạnh nào, phương diện nào ông cũng đều san sẻ tất cả là do nhân dân làm ra.
     Từ một tiền đề vững chắc, tác giả đã triển khai quốc gia ở chiều dài thời kì lịch sử bốn nghìn năm dựng nước và giữ nước:
“Em ơi em … Người con gái trở về nuôi cái cùng con”
     Trong suốt bốn nghìn năm đấy, người Việt Nam cứ truyền ngọn lửa yêu nước từ lớp người này qua lớp người khác, từ thế hệ này qua thế hệ khác. Lớp lớp người Việt Nam ra đánh trận để viết lên trang sử vẻ vang của dân tộc Việt Nam. Trang sử đấy được viết lên bằng máu, bằng mồ hôi, bằng nước mắt, bằng cuộc đời của biết bao con người. Nhận định về vấn đề này, Engels đã nói: “Ko có máu và nước mắt của nhân dân, dân tộc đấy ko thể có lịch sử”.
     Đặt bài thơ “Non sông” trong bối cảnh ngày hôm nay, lúc nền văn học Việt Nam đang hội nhập với nền văn học toàn cầu. Mỗi người Việt Nam yêu nước cần phải bảo vệ sự trong sáng của tiếng Việt. Và thế là “Đất Nước” của Nguyễn Khoa Điềm một lần nữa khẳng định những thành công vốn có của bài thơ này, xứng đáng trở thành hành trang ý thức của mỗi chúng ta.
     Vẫn biết rằng trường ca là một thể thơ dài, khó thuộc khó nhớ và người viết trường ca dễ bị sa vào lối liệt kê, kể lể. Trích đoạn “Đất Nước” nói riêng, trường ca “Mặt đường khát vọng” nói chung tuy ko tránh khỏi tùy vết này nhưng với tất cả những gì Nguyễn Khoa Điềm đã mang lại cho bài thơ “Đất Nước” với tư tưởng quốc gia của nhân dân, “Non sông” của Nguyễn Khoa Điềm xứng đáng là những vần thơ của năm tháng ko thể nào quên.
Phân tích tư tưởng Đất Nước của nhân dân – Bài mẫu 2
     Trong bản hợp xướng của thơ ca chống Mỹ, nổi lên những âm vang trầm hùng, sâu lắng thiết tha về quốc gia. Non sông hiện lên qua màu xanh “Tre Việt Nam” của Nguyễn Duy, trong dòng người cuồn cuộn trên “Đường tới thị thành của Hữu Thỉnh”, “Những người đi tới biển” của Thanh Thảo. Non sông đó cũng rung lên mạnh mẽ lúc tuổi xanh ko yên những tà áo trắng đã xuống đường trong “Mặt đường khát vọng” (1974) của Nguyễn Khoa Điềm. Trong bản trường ca chín chương sục sôi tâm huyết của tuổi xanh trước vận mệnh của dân tộc, ông đã dành hẳn một chương (V) để nói về quốc gia:
“Để Đất Nước này là Đất Nước Nhân dân
Đất Nước của Nhân dân, Đất Nước của ca dao thần thoại”
     Tư tưởng “Đất Nước của Nhân dân” đã thấm nhuần trong cả chương thơ về “Đất Nước”. Điều nhưng chúng ta dễ trông thấy trước tiên là tác giả đã sử dụng rộng rãi các chất liệu văn hoá dân gian. Tức là văn hoá của nhân dân từ ca dao tục ngữ tới truyền thuyết, cổ tích, từ phong tục tập quán tới cuộc sống dân dã hàng ngày: miếng trầu, hạt gạo, hòn than, cái kèo, cái cột. Các chất liệu đấy đã tạo ra được một toàn cầu nghệ thuật hết sức thân thuộc thân thiện nhưng sâu xa, bay bổng của văn hoá dân gian Việt Nam vững bền và lạ mắt. Đây ko chỉ là sự vận dụng thông minh truyền thống văn hoá dân gian, nhưng chính là thấm nhuần quan niệm về “Đất Nước của Nhân dân”, là sự trình bày thâm thúy tư tưởng mấu chốt đấy trong cảm hứng và thông minh hình ảnh thơ của tác giả:
“Lúc ta lớn lên Đất Nước đã có rồi
Đất Nước có trong những cái ngày xửa ngày xưa… mẹ thường hay kể”
     Bằng giọng tâm tình như lời kể truyện cổ tích, Nguyễn Khoa Điềm đã trình bày những xúc cảm và suy tưởng của mình về quốc gia. Cảm hứng có vẻ phóng túng, tự do như một thứ tuỳ bút bằng thơ, nhưng thực ra nó vẫn có một hệ thống lập luận khá chặt chẽ rõ ràng. Tác giả đã tập trung trình bày quốc gia trên các phương diện chủ yếu đó là Đất Nước trong chiều dài thời kì lịch sử (quá khứ xa xưa cho tới hiện nay tương lai); trong chiều rộng ko gian lãnh thổ, địa lý. Và cuối cùng là trong bề dày văn hoá, tâm hồn cốt cách. Ba phương diện đấy được trình bày trong sự gắn bó thống nhất. Nhiều lúc một cụ thể đưa ra cùng nói về mấy cả phương diện đấy của quốc gia. Nhưng ở bất kỳ phương diện nào thì quan niệm “Đất Nước của Nhân dân” cũng là tư tưởng mấu chốt, là sợi chỉ đỏ xâu chuỗi mọi xúc cảm và suy tưởng cụ thể và chính nhờ đó, nhưng tác giả đã có những phát hiện mới mẻ, có chiều sâu nhiều lúc ở chính những hình ảnh chất liệu thân thuộc.
     Nói về lịch sử mấy nghìn năm của quốc gia, Nguyễn Khoa Điềm ko dùng những sử liệu như nhiều thi sĩ khác. Ông dùng lối kể đặm đà của dân gian:
“Đất Nước khởi đầu với miếng trầu hiện thời bà ăn
Đất Nước lớn lên lúc dân mình biết trồng tre nhưng đánh giặc”
     Hình ảnh thơ phải chăng đã gợi cho ta về sự tích trầu cau từ đời Hùng Vương dựng nước xa xưa, về truyền thuyết Thánh Gióng nhổ tre đánh đuổi giặc Ân đã đi vào lịch sử? Tức là lịch sử quốc gia được đọng lại trong từng câu chuyện kể, hiện hình trong miếng trầu hiện thời bà ăn, trong trồng tre nhưng đánh giặc. Hay nói cách khác quốc gia đã nằm sâu trong tiềm thức mỗi người dân, trường tồn trong đời sống tâm hồn nhân dân qua bao thế hệ. Đó cũng chính là Đất Nước của Nhân dân.
     Vì vậy lúc nghĩ về mấy nghìn năm lịch sử của quốc gia, tác giả ko điểm lại các triều đại từ Triệu, Đinh, Lý, Trần gây dựng nên nền độc lập (Nguyễn Trãi) và cũng ko nhắc lại tên tuổi những người hùng nổi danh trong sử sách như Bà Trưng, Bà Triệu, Trần Hưng Đạo, Lê Lợi, Quang Trung… nhưng Nguyễn Khoa Điềm đã nhấn mạnh tới muôn vàn những con người bình dị vô danh:
“Có biết bao người con gái, đàn ông
Trong bốn nghìn lớp người giống ta thế hệ
Họ đã sống và chết
Giản dị và bình tâm
Ko người nào nhớ mặt đặt tên
Nhưng họ đã làm ra Đất Nước”
     Nhưng con người vô danh đấy chính là nhân dân vô tận đã tạo dựng và giữ giàng quốc gia trải qua mọi thời đại. Họ ko chỉ đánh giặc ngoại xâm nhưng còn là người thông minh và truyền lại mọi trị giá vật chất và ý thức cho các thế hệ tiếp nối nhau:
“Họ giữ và truyền cho ta hạt lúa ta trồng
Họ chuyền lửa qua mỗi nhà từ hòn than qua con cúi
Họ truyền giọng điệu mình cho con tập nói
Họ gánh tên làng tên xã trong mỗi chuyến di dân”
     Cùng với thời kì đằng đẵng là ko gian mênh mông được tạo lập từ thuở sơ khai với truyền thuyết Lạc Long Quân – Âu Cơ: “Đất là nơi chim về – Nước là nơi rồng ở”. Một quốc gia xinh tươi và thiêng liêng biết bao!
     Nhưng quốc gia cũng là cái ko gian rất thân thiện với cuộc sống hàng ngày của mỗi người dân: “Đất là nơi anh tới trường – Nước là nơi em tắm” và quốc gia đấy đã chứng kiến những mối tình đầu của biết bao lứa đôi:
“Đất Nước là nơi ta hò hứa
Non sông là nơi em đánh rơi chiếc khăn trong nỗi nhớ thầm”
     Từ quan niệm “Đất Nước của Nhân dân”, tác giả đã có những phát hiện thâm thúy và mới mẻ về vẻ đẹp tự nhiên quốc gia gắn liền với con người nhưng trước hết là những con người tầm thường. Và chính những con người tầm thường đấy đã làm nên vẻ đẹp muôn thuở của tự nhiên quốc gia, một vẻ đẹp ko chỉ mang màu sắc gấm vóc của non sông, nhưng còn là kết tinh vẻ đẹp tâm hồn, truyền thống dân tộc:
“Những người vợ nhớ chồng còn góp cho quốc gia núi Vọng Phu
Cặp vợ chồng yêu nhau góp nên hòn Trống Mái
Gót ngựa Thánh Gióng đi qua còn trăm ao đầm để lại”
     Rồi người học trò nghèo góp cho Đất Nước mình núi Bút non Nghiên, cho tới những địa danh thật nôm na bình dị. Những người dân nào đã góp tên Ông Đốc, Ông Trang, Bà Đen, Bà Điểm. Từ đó, tác giả đã đi tới một nhận thức nói chung sâu xa:
“Ôi! Đất Nước sau bốn nghìn năm đi đâu ta cũng thấy
Những cuộc đời đã hoá núi sông ta”
     Non sông đấy còn có một bề dày văn hoá, tâm hồn cốt cách Việt Nam. Cũng như hai phương diện trên, bề dày văn hoá ko được nói tới qua các danh nhân văn hoá như Nguyễn Trãi, Nguyễn Du, Hồ Xuân Hương, Ngô Thì Nhậm… nhưng được trình bày trong nguồn mạch phong phú của văn hoá dân gian để nêu lên truyền thống ý thức và vẻ đẹp tâm hồn của nhân dân thấm nhuần thâm thúy tư tưởng “Đất Nước của Nhân dân, Đất Nước của ca dao thần thoại”. Trong các kho tàng văn hóa phong phú đấy, tác giả tìm thấy những vẻ đẹp nổi trội của tâm hồn tính cách Việt Nam. Đó là thật say đắm và thuỷ chung trong tình yêu: Yêu nhau từ thuở trong nôi; cha mẹ yêu nhau bằng gừng cay muối mặn; Biết quý trọng tình nghĩa: Biết quý công cầm vàng những ngày lặn lội. Nhưng cũng thật quyết liệt với quân địch: Biết trồng tre đợi ngày thành gậy – Đi trả thù ko sợ lâu dài. Ba phương diện quan trọng nhất của truyền thống nhân dân, dân tộc đã được ông nói lên thâm thúy, thấm thía từ những câu ca dao đẹp – những tiếng lòng của nhân dân trải qua từng thời kỳ lịch sử.
     Đất Nước của Nguyễn Khoa Điềm là Non sông của Nhân dân của ca dao thần thoại. Những thi liệu dân gian đặm đà chất thơ, được liên kết với những suy nghĩ giàu chất trí tuệ đã tạo nên nét rực rỡ cho bài thơ. Đó là một đóng góp quan trọng của Nguyễn Khoa Điềm làm sâu thêm cho ý niệm về quốc gia của thơ ca chống Mỹ.
Phân tích tư tưởng Đất Nước của nhân dân – Bài mẫu 3
     Chủ đề về quốc gia đã như một dòng suối thấm nhuần vào biết bao trang văn, đặc thù là lúc nước ta còn trong những ngày tranh đấu… Đất Nước – một đề tài ko mới nhưng chưa bao giờ cũ. Từ Nam Quốc Sơn Hà của Lý Thường Kiệt, chúng ta đã thấy ý thức về lòng tự trọng dân tộc, về độc lập nước nhà được khẳng định. Cho tới bản cáo trạng tội ác giặc Minh của Nguyễn Trãi, rồi tới lời tuyên bố bất hủ trong Tuyên Ngôn Độc Lập của Hồ Chí Minh năm 1945, tất cả đều khẳng định Đất Nước của chúng ta đã trải qua biết bao gian lao để giữ vững nền tự do, đánh đuổi quân xâm lược. Nguyễn Khoa Điềm đã có một thông minh vô cùng mới mẻ với bản trường ca Mặt Đường Khát Vọng của mình. Đặc thù trong chương V mang tên “Đất Nước”, thi sĩ ko chỉ cho chúng ta thấy một Việt Nam đi từ bom đạn tới tháng ngày hòa bình, nhưng Nguyễn Khoa Điềm còn làm người đọc thổn thức trước vẻ đẹp của quốc gia trên mọi phương diện qua một phong cách nghệ thuật tài hoa và lạ mắt… Nhưng điều cốt yếu cần nhận thấy ở đây, nếu ko nhắc tới sẽ là một sự thiếu sót, đó chính là đóng góp của Nguyễn Khoa Điềm về mặt tư tưởng cho nền văn học nước nhà: tư tưởng Đất Nước của nhân dân. Tư tưởng đấy “như một sợi chỉ đỏ” xuyên suốt văn bản đã thực sự làm tăng thêm trị giá cao đẹp cho tác phẩm…
“Lúc ta lớn lên Đất Nước đã có rồi
Non sông có trong những cái ngày xửa ngày xưa mẹ thường hay kể
Đất Nước khởi đầu với miếng trầu hiện thời bà ăn
Đất Nước lớn lên lúc dân mình biết trồng tre nhưng đánh giặc
Tóc mẹ thì bới sau đầu
Cha mẹ thương nhau bằng gừng cay muối mặn
Cái kèo, cái cột thành tên
Đất Nước có từ ngày đó…”
     Bài thơ mở đầu giống như một câu chuyện… Hình như tác giả đang khắc họa lại hình bóng quốc gia từ những thuở rất xa. Mỗi con người sinh ra, đều có một mốc thời kì xác định. Còn Đất Nước? Đất Nước có tự bao giờ? Nguyễn Khoa Điềm đã khôn khéo diễn tả rằng “Lúc ta lớn lên Đất Nước đã có rồi”… Chẳng phải đây là cái thú vị lắm sao. Từ lâu nay, mấy người nào nghĩ tới câu hỏi “Đất Nước có tự bao giờ?” Tương tự, trong Nguyễn Khoa Điềm ko chỉ là lòng yêu nước, nhưng còn là một trái tim say mê nghiên cứu khám phá… Và cũng chính từ khám phá của Nguyễn Khoa Điềm, nhưng ta thấy Đất Nước như được đặt vào một mạch vận động của thời kì. Đất Nước cũng như con người lớn lên theo năm tháng. Đặc thù là trong những tháng ngày đấy của Đất Nước đều có hình bóng người dân. “Câu chuyện ngày xửa ngày xưa mẹ thường hay kể” hay “miếng trầu bà ăn” đều là những điều bình dị thôi. Nó gắn với tuổi thơ êm dịu của con trẻ. Nó như một chiếc nôi để ta tìm về cho tâm hồn những phút giây tĩnh tại… Nguyễn Khoa Điềm đã nhắc tới những điều thân thuộc như thế để trả lời cho câu hỏi lạ lùng Đất Nước có từ bao giờ đấy… Với sự lí giải này, với những hình ảnh rất đỗi thân thiện bình dị này, ta thấy Đất Nước sao nhưng gần quá, sao nhưng gắn bó giản dị quá…
     Ko chỉ viết về “Đất Nước khởi đầu” nhưng Nguyễn Khoa Điềm còn viết cả khoảng thời kì nhưng “Đất Nước lớn lên”. Ở đây, ta bắt gặp những câu truyện dân gian thân thuộc nhưng truyện mồm nhau tới mức có lúc đã thuộc lòng. Câu chuyện thánh Gióng kể về dân tộc ta những ngày đầu thuở dựng nước được nhắc tới khôn khéo trong đoạn thơ. Ngay từ những dòng trước tiên này, ta đã thấy hình bóng nhân dân rồi. Những người dân “biết trồng tre nhưng đánh giặc”. Lẽ nào có thể phủ nhận rằng biết bao thắng lợi và kỳ tích trong lịch sử dân tộc lại ko phải từ sức mạnh nhân dân? Nguyễn Khoa Điềm đã gợi mở những ý tưởng ban sơ về tư tưởng Đất Nước – Nhân Dân tương tự. Bằng những hình ảnh rất đỗi giản dị và thân thiện, những câu truyện đã đi vào lòng người từ thuở còn nhỏ thơ…
     Điều rực rỡ trong phong cách nghệ thuật Nguyễn Khoa Điềm đó là ông đã sử dụng rất nhiều thi liệu dân gian. Với khổ thơ đầu của chương V, nét dân gian trình bày ở hình ảnh được sử dụng, trình bày ở những câu truyện nhưng tác giả nhắc tới, những phong tục như búi tóc, rồi cách đặt tên… Nhưng ngoài ra nó còn trình bày rõ rệt trong việc lấy ý tưởng từ những bài ca dao của tác giả:
“Tay nâng chén muối đĩa gừng
Gừng cay muối mặn xin đừng quên nhau”
     Với những câu mở đầu cho phần một, Nguyễn Khoa Điềm đã mang tới cho ta hình ảnh Đất Nước một cách sinh động đầy yêu quý giản dị, lại như khắc họa được cả quá trình “lớn lên” của Đất Nước, thì ở đoạn tiếp theo, Đất Nước đã hiện lên rõ hơn với những lời khái niệm cụ thể…
“Đất là nơi em tới trường
Nước là nơi anh tắm
Non sông là nơi ta hò hứa
Đất là nơi em đánh rơi chiếc khăn trong nỗi nhớ thầm
Đất là nơi con chim phượng hoàng bay về hòn núi bạc
Nước là nơi con cá ngư ông móng nước biển khơi
Thời kì đằng đẵng
Ko gian mênh mông
Đất Nước là nơi dân mình đoàn viên”
     Nguyễn Khoa Điềm đã tách hai khái niệm Đất và Nước để mang tới cho chúng ta một cái nhìn rõ nhất về Đất Nước. Tư tưởng Đất Nước của nhân dân trong đoạn thơ này được trình bày lúc. Đất Nước gắn với những sinh hoạt thường nhật của người dân. Mỗi câu thơ về Đất Nước đều sóng đôi cùng hình ảnh con người. Cũng như đoạn thơ trên, Nguyễn Khoa Điềm một lần nữa vận dụng vốn tri thức uyên thâm của mình về văn hóa dân tộc vào những trang thơ. Người đọc lại một lần nữa tới với hình ảnh Đất Nước qua con người của Đất Nước, tới với Đất Nước là những nét cựu truyền của dân tộc… Đọc đoạn thơ trên, hẳn người nào cũng nghĩ tới bài ca dao dịu dàng
“Khăn thương nhớ người nào
Khăn rơi xuống đất
Khăn thương nhớ người nào
Khăn vắt lên vai
Khăn thương nhớ người nào
Khăn chùi nước mắt…”
     Hay là nhớ về câu hò mênh mang của vùng Bình – Trị – Thiên “Con chim phượng hoàng bay về hòn núi bạc – con cá ngư ông móng nước biển khơi…”
     Và Đất Nước dù có hiện lên qua hình ảnh nào đi chăng nữa, cuối cùng cũng về với nhân dân, là của nhân dân… Câu thơ “Đất Nước là nơi dân mình đoàn viên” như một lời thổ lộ và khẳng định cho chân lý đấy, khẳng định cho tư tưởng Đất Nước – Nhân Dân trong thơ Nguyễn Khoa Điềm vậy…
     Từ những lý giải về Đất Nước có tự bao giờ, từ khái niệm về Đất Nước, Nguyễn Khoa Điềm đã nhìn vào lịch sử, rồi lại nhìn vào thế hệ muôn thuở. Thi sĩ nặng lòng với Đất Nước muốn gửi gắm lời dặn dò của mình cho con cháu những thế hệ đương thời hoặc cả sau này… Từ cái thuở “Lạc Long Quân và Âu Cơ – Đẻ ra đồng bào ta trong bọc trứng”, từ những người đã khuất hay những người vẫn đang tồn tại, tất cả trong họ đều có một phần Đất Nước… Ta đã từng sống vì Đất Nước từ thuở hoang dại ngày xưa, của những ngày buổi đầu dựng nước còn cùng cực, của những ngày nhưng truyền thuyết con Rồng cháu Tiên vẫn truyền nhau như niềm tự hào dòng giống con Lạc cháu Hồng. Thì hiện thời, ta vẫn phải sống vì lý tưởng, vì Đất Nước tương tự.
“Những người nào đã khuất
Những người nào hiện thời
Yêu nhau và sinh con đẻ cái
Gánh vác phần người đi trước để lại
Dặn dò con cháu chuyện ngày mai
Hằng năm ăn đâu làm đâu
Cũng biết cúi đầu nhớ ngày giỗ tổ…”
     Theo tôi đây là đoạn thơ rất hay của chương “Đất Nước” này. Nó nói chung cả một thời kì dài trong lịch sử người Việt, làm nhấn mạnh thêm vào truyền thống yêu nước, giữ nước và dựng nước của nhân dân ta… Và câu thơ như một lời răn dạy… Hành động “cúi đầu nhớ ngày giỗ tổ” là một nét văn hóa đẹp của người Việt. Những con người đã hiến dâng cho Đất Nước lại biết tôn thờ truyền thống, tôn thờ lịch sử hay cũng chính là tôn thờ Đất Nước… Bởi Đất Nước là của nhân dân, vận mệnh nước nhà nằm trong tay mỗi người chúng ta nên ta cần phải giữ gìn, phải trân trọng và nhận thức được trách nhiệm của mình
“Trong anh và em hôm nay
Đều có một phần Đất Nước
Lúc hai đứa cầm tay
Đất Nước trong chúng ta hài hòa nồng thắm
Lúc chúng ta cầm tay mọi người
Đất Nước vẹn tròn to lớn
Mau này con ta lớn lên
Con sẽ mang Đất Nước đi xa
Tới những tháng ngày mộng mơ…”
     Đất Nước ko chỉ có ở câu truyện cổ tích, ko chỉ được tái tạo bởi lịch sử… Nếu tương tự, e rằng nhiều ý kiến sẽ cho rằng bài thơ “Đất Nước” vẫn còn nặng về chính trị, nặng về kêu gọi, mang màu sắc chính luận nhưng thiếu đi chất trữ tình… Nhưng ko, Nguyễn Khoa Điềm về mặt nghệ thuật đã liên kết trong đoạn trích Đất Nước những gì rực rỡ nhất của văn chính luận, của tùy bút và của thơ trữ tình khiến bài thơ lột tả được hết vẻ đẹp nghệ thuật cũng như khắc họa một cách lạ mắt những điều nhưng Nguyễn Khoa Điềm muốn truyền đạt. Còn về nội dung, ở đoạn thơ này, ta còn thấy Đất Nước hiện hữu trong tình yêu lứa đôi… Nếu so sánh tình yêu lứa đôi trong những trang thơ trước cách mệnh tháng tám, ta sẽ thấy tình yêu được nhắc tới mang màu sắc tư nhân, ghi đậm dấu ấn của những “cái tôi”, về khát khao tận hưởng và hiến dâng trong tình yêu… Nhưng ở thời kì này, trong khi Nguyễn Khoa Điềm viết Đất Nước để kêu gọi nhân dân miền Nam, đặc thù là người trẻ nhận thức được ý thức trách nhiệm của mình, ông đã đặt tình yêu lứa đôi vào tình yêu Đất Nước. Nó ko hề là một sự gò ép nhưng trái lại, làm trọn vẹn và toàn diện thêm tư tưởng Đất Nước của Nhân Dân. Tình yêu của “anh và em hôm nay” được đặt trong một tập thể… Vì thế, ko chỉ có anh và em nắm tay, làm Đất Nước như “hài hòa nồng thắm”, nhưng ở đây còn là cái “nắm tay mọi người”. Nguyễn Khoa Điềm đã mang chất trữ tình vào một bài thơ đậm màu sắc chính trị, một bản trường ca về ca tụng Đất Nước và kêu gọi người dân… Hẳn ko thi sĩ nào có thể làm được hơn thế trong thơ… Nỗi khát khao, nỗi trằn trọc về trách nhiệm của người với người còn được trình bày ở niềm gửi gắm cho những thế hệ sau… “Con sẽ mang Đất Nước đi xa – Tới những tháng ngày mộng mơ”. Tư tưởng Đất Nước của Nhân Dân được trình bày trong đoạn thơ này đặc thù biết mấy. Nguyễn Khoa Điềm gửi vào nhân dân niềm tin tưởng, tin tưởng rằng tương lai tốt đẹp của Đất Nước ko nằm đâu xa nhưng nằm trong tay chính những con người chăm chỉ bình dị…
     Một tiếng gọi tha thiết được cất lên:
“Em ơi em Đất Nước là máu xương của mình
Phải biết gắn bó và san sẻ
Phải biết hóa thân cho dáng hình xứ sở
Làm nên Đất Nước muôn thuở”
     Phải rồi, Đất Nước là máu xương của mình. Đất Nước thân thuộc và gắn bó ruột thịt với chúng ta. Câu thơ đặt dưới hình thức một câu mệnh lệnh nhưng nghe sao vẫn uyển chuyển thiết tha bởi lời gọi “Em ơi em” và giọng điệu thân tình… Cũng từ những hình ảnh máu xương và khỏi lửa, ta chợt nhớ về một tập thể những con người oai hùng, tập thể đấy đã tạo nên một Đất Nước oai hùng
“Nước Việt Nam từ máu lửa
Rũ bùn đứng dậy sáng lòa”
(Đất Nước – Nguyễn Đình Thi)
     Ở phần sau của đoạn trích, tư tưởng “Đất Nước của Nhân Dân” được trình bày đặc thù rõ nét và vô cùng lạ mắt. Mở đầu là những danh lam thắng cảnh nổi tiếng của quê hương. Nhưng Nguyễn Khoa Điềm đã nhìn nhận những danh thắng đấy dưới con mắt đặc thù hướng về nhân dân mình…
“Những người vợ nhớ chồng góp cho Đất Nước những núi Vọng Phu
Cặp vợ chồng yêu nhau góp nên hòn Trống Mái
Gót ngựa của Thánh Gióng đi qua còn trăm ao đầm để lại
Chín mươi chín con voi góp mình dựng đất Tổ Hùng Vương
Những con rồng nằm im góp dòng sông xanh thẳm
Người học trò nghèo góp cho Đất Nước mình núi Bút, non Nghiên
Con cóc, con gà quê hương cùng góp cho Hạ Long thành thắng cảnh
Những người dân nào đã góp tên Ông Đốc, Ông Trang, Bà Đen, Bà Điểm”
     Có thể nhận thấy ở đoạn thơ này, sự xuất hiện dày đặc những địa danh của quê hương là một điều hết sức đặc thù. Nguyễn Khoa Điềm ko chỉ muốn giới thiệu về vẻ đẹp của Đất Nước mình nhưng ông còn muốn nói một điều, chính những người dân bình dị đã tạo nên biết bao vẻ đẹp đấy. Từ người vợ nhớ chồng, cặp vợ chồng yêu nhau, đó đều là những điển tích được trích dẫn ra, là điển tích lý giải cho sự tạo thành của những cảnh đẹp hiện thời. Nguyễn Khoa Điềm luôn coi Đất Nước và Nhân Dân là một. Nhân dân, chính nhân dân mới là những người làm nên quốc gia. Hình ảnh trong thơ Nguyễn Khoa Điềm tuy là được liệt kê những hoàn toàn ko phải là liệt kê một cách tràn lan nhưng nó rất có chọn lựa. “Chín mươi chín con voi góp mình dựng đất Tổ Hùng Vương” nhắc nhớ ta về truyền thuyết nơi đất tổ vua Hùng có chín mươi chín con voi quây triều thần phục. Nó nhưng một truyền thống yêu nước và hướng về cội nguồn quý báu nhưng nhân dân ta từ bao đời nay vẫn giữ giàng. Cội nguồn, quê hương vẫn là một cái gốc nhưng người dân Việt ko bao giờ quên trong mỗi cuộc đời. Rồi núi Bút, non Nghiên được tạo nên bởi “người học trò nghèo”. Câu thơ làm người ta nghĩ tới sự hiểu hóc, siêng năng chăm chỉ trong học tập rèn luyện của người Việt. Ông cha ta từ bao đời nay đã vượt qua cái nghèo, cái khổ nhưng vẫn dành tâm sức cho việc rèn luyện bản thân. Những người tài ắt hẳn cũng lớn lên, thành công và đóng góp cho nước nhà từ đức tính siêng năng đấy. Rồi chỉ những người dân tầm thường thôi, cũng góp phần tạo thành danh thắng Ông Đốc, Ông Trang, Bà Đen, Bà Điểm ở Nam Bộ. Điều đặc thù là thi sĩ đã liên tưởng rất lạ mắt những tên của địa danh này để rồi gắn vào đằng sau đó là sự đóng góp của người dân. Trải dài qua khổ thơ, từ “góp” liên tục được xuất hiện. Ko phải là một từ nào khác nhưng là “góp”. Thỉnh thoảng chỉ một cách dùng từ, một từ ngữ làm điểm nhấn cũng tạo được cho tác phẩm trị giá riêng và thành công tới bất thần. Từ “góp” trình bày ko chỉ một người, nhưng là nhiều người cùng chung tay, cùng tạo nên một Đất Nước Việt Nam với nhiều cảnh đẹp như thế. Động từ “góp” nó trình bày sự thân tình, như một cách nói của khẩu ngữ dân gian vô cùng thân thuộc, nó lại trình bày được cái tâm thế, sao nhưng bình dị, sao nhưng cần mẫn của mỗi người dân lúc đóng góp cho Đất Nước tới thế… Nguyễn Khoa Điềm đã ko bỏ đi một cụ thể nào, nhưng đều lựa chọn cẩn thận, từ hình ảnh tới từ ngữ để đoạn thơ hiện lên hay và được những gì tinh túy nhất. Tư tưởng Đất Nước của Nhân Dân ở đoạn này ko chỉ ngừng lại ở lời kêu gọi, nhưng nó còn nâng lên tầm cao hơn, bởi nó nhắc nhở chúng ta rằng Đất Nước được tạo nên từ người dân tầm thường nhưng thôi…
     Lướt qua một loạt những địa danh, vẻ đẹp của Đất Nước đã xuất hiện đủ đầy ở phương diện Địa Lý, Nguyễn Khoa Điềm đã khẳng định
“Và ở đâu trên khắp ruộng đồng gò bãi
Chẳng mang một dáng hình, một ước ao, một lối sống ông cha
Ôi! Đất Nước sau bốn nghìn năm đi đâu ta cũng thấy
Những cuộc đời đã hóa núi sông ta…”
     Lời khẳng định này đã thực sự đem tư tưởng Đất Nước của Nhân Dân thấm vào lòng người đọc. Cách diễn tả của Nguyễn Khoa Điềm xoành xoạch mang tới sự mới mẻ cho độc giả. “Trên khắp ruộng đồng gò bãi” đã là một sự nói chung ko có gì có thể khước từ. Nó ko còn chỉ là ở những địa danh đã nêu ở trên, ko phải chỉ tồn tại ở một nơi nào đó, nhưng nó là ở khắp Đất Nước ta, khắp núi sông ta… Cũng tương tự tương tự với câu thơ “Ôi Đất Nước sau bốn nghìn năm đi đâu ta cũng thấy – những cuộc đời đã hóa núi sông ta…”. Câu thơ trước nâng tầm nói chung về ko gian thì câu thơ sau lại nâng tầm nói chung về thời kì. Nó hòa quyện vào nhau, tổng hợp cùng nhau để cùng tô đậm cho tư tưởng Đất Nước – Nhân Dân xuyên suốt mạch bài thơ…
     Lại một lần nữa, Nguyễn Khoa Điềm cất tiếng gọi tha thiết
“Em ơi em
Hãy nhìn rất xa
Vào bốn nghìn năm Đất Nước
Năm tháng nào cũng người người lớp lớp
Con gái, đàn ông bằng tuổi chúng ta
Chăm chỉ làm lụng
Lúc có giặc người đàn ông ra trận
Người con gái trở về nuôi cái cùng con
Ngày giặc tới nhà thì nữ giới cũng đánh
Nhiều người đã trở thành người hùng
Nhiều người hùng cả anh và em đều nhớ”
     Thêm một lần nữa Nguyễn Khoa Điềm đã làm thức tỉnh trong ta ý thức về trách nhiệm của mình với Đất Nước. Để độc giả nhận thấy được những lời mình muốn dặn dò, Nguyễn Khoa Điềm ko đi nặng vào giáo điều triết lý. Ông dùng chính những con người để thức tỉnh và mời gọi con người. Như một quy luật, một điều thế tất ko thể nào khác, bốn nghìn năm lịch sử của chúng ta đã đi qua để lại dấu ấn bằng những cuộc đánh đuổi quân xâm lược. Nhưng những thắng lợi đấy vì đâu nhưng có? Những trang sử đấy do người nào viết nên? Người nào là người đã cầm súng tranh đấu? Người nào là người đã xông pha ra mặt trận? Người nào là người đã kiên quyết giữ cho Đất Nước ko rơi vào tay của quân giặc hung tàn? Đó chính là nhân dân! Nguyễn Khoa Điềm ko hướng về những vị danh tướng, những bậc người hùng vốn hay được ca tụng trong văn học kim cổ, ông viết về
“Có biết bao người con gái, đàn ông
Trong bốn nghìn lớp người giống ta thế hệ
Họ đã sống và chết
Giản dị và bình tâm
Ko người nào nhớ mặt đặt tên
Nhưng họ đã làm ra Đất Nước”
     Nét đặc thù trong đoạn trích Đất Nước thuộc trường ca Mặt Đường Khát Vọng là ở đó. Nguyễn Khoa Điềm ko một tí rời xa khỏi tư tưởng Đất Nước – Nhân Dân của mình. Mỗi câu thơ nói về Đất Nước, dù đó là mô tả cảnh đẹp, là khắc ghi niềm tự hào dân tộc, là kể lại truyền thống lịch sử, chung quy lại đều để làm sáng tỏ cái tư tưởng mấu chốt đấy. Thi sĩ đã khám phá một nét mới mẻ lạ mắt và biết cách nói chung nó lên, để nó trở thành một đóng góp trị giá về tư tưởng cho Văn học Việt Nam thời kỳ 1945 tới 1975. Những con người xuất hiện trong thơ Nguyễn Khoa Điềm đều là những người chung chung. Họ ko mang một cái tên riêng nào cả, ko phải là những vị người hùng với chiến tích quá lừng lẫy như sử sách. Đó chỉ là những con người “đã sống và chết” một cuộc đời “giản dị và bình tâm”. Vì sao lại là “giản dị” và “bình tâm”? Bởi cuộc đời họ sinh ra là để hy sinh cho Tổ Quốc. Một cuộc đời biết sống vì Tổ Quốc, nghe theo lời kêu gọi của nước nhà lúc đau thương, nó lớn lao nhưng vẫn giản dị, nó có hy sinh và thống khổ nhưng vẫn thật bình tâm… Tất cả những điều nhưng họ làm được nấy đều được Đất Nước và bao thế hệ ghi nhận lại. Sự đóng góp đấy đã đúc kết nên dải đất hình chữ S vẫn vẹn nguyên qua năm tháng, đập tan biết bao ách xâm lược và thống trị man rợ đã từng đàn áp nhân dân ta…
     Và để bản trường ca thật sự có chiều sâu, Nguyễn Khoa Điềm còn làm sáng tỏ tư tưởng Đất Nước – Nhân Dân của mình qua việc khắc họa Đất Nước ở chiều sâu văn hóa. Nền văn hóa đấy cũng bắt nguồn từ nhân dân, nền văn hóa đấy lại được lưu giữ và truyền cho nghìn đời sau bởi nhân dân. Truyền thống đấy kết tinh ở nhân dân… Vậy nên, chính việc nói tới chiều sâu văn hóa dân tộc mình đã giúp Nguyễn Khoa Điềm làm cho tư tưởng Đất Nước – Nhân Dân thêm trọn vẹn
“Họ giữ và truyền cho ta hạt lúa ta trồng
Họ truyền lửa qua mỗi nhà, từ hòn than qua con cúi
Họ gánh theo tên xã, tên làng trong mỗi chuyến di dân
Họ đắp đập be bờ cho người sau trồng cây hái trái
Có ngoại xâm thì chống ngoại xâm
Có nội thù thì vùng lên đánh bại”
     Tập tục của một nền nông nghiệp lúa nước được thi sĩ tái tạo qua những câu văn. Từ những điều tưởng nghe đâu tầm thường, nhỏ nhỏ như hòn than, con cúi cũng cho thấy một phần nào đó bản sắc riêng của dân tộc. Người dân Việt Nam là thế, trải qua bao đời họ vẫn giữ trong mình những phẩm chất riêng ko thể lẫn vào đâu… Những công việc lao động đã từ nghìn đời nay vẫn còn tồn tại… Rồi truyền thống yêu nước, căm thù giặc… Tất cả đã làm nên một bản sắc riêng cho dân tộc Việt… Và Nguyễn Khoa Điềm đã dùng chính những bản sắc đấy, dùng chính những gì là phong tục tập quán đấy, để nói lên một điều
“Để Đất Nước này là Đất Nước Nhân dân
Non sông của Nhân dân, Đất Nước của ca dao thần thoại”
     Đất Nước – Nhân dân tư tưởng này đã xuyên suốt bài thơ ở mạch ngầm của văn bản giờ đã được khẳng định một cách rõ ràng. Đất Nước – Nhân dân ko thể tách rời. Nhân Dân đã làm nên Đất Nước, nhân dân đã giữ giàng và bảo vệ Đất Nước… Những người trẻ hay những người già, chẳng phân biệt gái trai đều là một trong hàng triệu người đang góp phần vào công cuộc giữ vững xây dựng nước nhà… Hai câu thơ trên có sức lay động mạnh mẽ trong lòng người. Nó như một nguồn ánh sáng thức tỉnh tâm cam ta, thức tỉnh trong ta về một niềm tự hào dân tộc. Nguyễn Khoa Điềm đã gói gọn tất cả tư tưởng của mình chỉ bằng hai câu thơ nhưng thôi. Người ta sẽ nhìn lại vào năm tháng đã qua, sẽ đưa mắt theo chiều rộng hướng về ko gian Địa Lý, rồi lại lắng lòng mình xuống sâu cùng văn hóa quê hương… Tất cả, đều hiểu một điều: “Đất Nước này là Đất Nước nhân dân”…
     Vậy còn “Đất Nước của ca dao thần thoại”… Hãy thử đọc và cảm nhận xem
“Dạy anh biết “yêu em từ thuở trong nôi”
Biết quý công cầm vàng những ngày lặn lội
Biết trồng tre nhưng đợi ngày thành gậy
Đi trả thù nhưng ko sợ lâu dài”
     Biết bao thi liệu dân gian được lấy từ những câu ca dao nhưng Nguyễn Khoa Điềm đã gửi gắm vào đây. Sự uyên bác trong trí thức lẫn tài năng nghệ thuật văn học đã làm cho bài thơ của Nguyễn Khoa Điềm dù sử dụng mật độ khá dày những điển tích dân gian, ca dao dân ca nhưng vẫn uyển chuyển và ko khô giòn…
     Con người Việt Nam được trình bày qua một trái tim yêu, qua một câu ca dao rất đáng yêu ý nhị
“Yêu em từ thuở trong nôi
Em nằm em khóc anh ngồi anh ru”
     Con người Việt Nam lại được khắc họa bởi lòng biết quý trọng công sức lao động
“Cầm vàng nhưng lội qua sông
Vàng rơi ko tiếc, tiếc công cầm vàng”
     Và chưa hết, ý chí quyết tâm chống giặc bảo vệ Đất Nước mặc cho thời kì, mặc khó khăn gian truân một lần nữa được nhắc tới
“Thù này ắt hẳn còn lâu
Trồng tre thành gậy, gặp đâu đánh què”
     Lúc xưa Phan Bội Châu đã nói “Dân là dân nước, Nước là nước dân”… Tư tưởng Đất Nước – Nhân Dân sơ khai tạo nên từ ngày đó. Hay một câu nói nổi tiếng của bậc kỳ tài xưa cũng dặn dò rằng phải “Lấy dân làm gốc”… Thế nhưng, chỉ tới Nguyễn Khoa Điềm, tư tưởng Đất Nước – Nhân Dân mới thật sự mang sức nói chung, thực sự được đưa lên một tầm cao tư tưởng mới, thực sự làm dậy lên những rung cảm trong lòng người đọc và trở thành đóng góp quý giá vào hàng đầu cho văn học Việt Nam.
     Đoạn trích “Đất Nước” ở chương V của trường ca “Mặt Đường khát vọng” thì đã khép lại nhưng những dư vang vẫn luôn gợi mở nhiều suy tư trong mỗi chúng ta. Nguyễn Khoa Điềm từ tình cảnh nước nhà, đã viết nên bài thơ để thức tỉnh ý thức của từng lớp trẻ miền Nam. Ông đã đưa vào bản trường ca, đặc thù là đoạn trích Đất Nước những gì đẹp nhất và tinh túy nhất của nghệ thuật, của nội dung và trị giá về tư tưởng. Đó quả thực là sự lao động miệt mài dày công sức và đáng trân trọng. Văn học Việt Nam sẽ còn ghi tên Nguyễn Khoa Điềm, như một người trước tiên đem tư tưởng Đất Nước – Nhân Dân với tất cả thế hệ người đọc và có sức tác động mạnh mẽ. Một hồn thơ nặng lòng với Đất Nước, một cây bút tài hoa cùng những khám phá thâm thúy mới mẻ về tư tưởng Đất Nước – Nhân Dân đã làm những áng văn của Nguyễn Khoa Điểm trở thành một tuyệt bút nghệ thuật bất hủ.
Phân tích tư tưởng Đất Nước của nhân dân – Bài mẫu 4
     Là một trí thức tham gia kháng chiến, trưởng thành trong phong trào đấu tranh của học trò, sinh viên Huế, Nguyễn Khoa Điềm còn là thi sĩ có nhiều đóng góp cho nền thơ ca Việt Nam. Thơ Nguyễn Khoa Điềm thiên về chính luận liên kết với trữ tình. Những bài bài thơ của tác giả đều trình bày khát vọng tranh đấu, một niềm tin cháy bỏng vào quốc gia và nhân dân. Tư tưởng “Non sông của nhân dân’’ đã chi phối cách nhìn, cách nghĩ của tác giả. Tư tưởng “Non sông của nhân dân” được trình bày rõ trong đoạn trích “Non sông” trích “Trường ca Mặt đường khát vọng” của Nguyễn Khoa Điềm.
     Trước hết, tư tưởng quốc gia của nhân dân được trình bày trong quan niệm về Đất Nước của ông. Đất Nước theo Nguyễn Khoa Điềm là những gì thân thiện, gắn bó với mỗi con người, quốc gia là những gì ngày xửa ngày xưa “mẹ thường hay kể”, mẹ Âu Cơ sinh ra bọc trứng trăm con, “Đất Nước, khởi đầu với miếng trầu hiện thời bà ăn”, “là nơi ta hò hứa”, “Đất Nước là nơi em đánh rơi chiếc khăn trong nỗi nhớ thầm”… chất suy tưởng của thi sĩ đậm màu sắc dân gian dẫn ta đi về cội nguồn: ta là con Rồng cháu Tiên, cái quá khứ thần thoại và tương lai như hòa quyện với nhau tăng xúc cảm trữ tình bay bổng:
“Lúc ta lớn lên Đất Nước đã có rồi”
     Non sông có trong những cái “Ngày xửa ngày xưa …mẹ thường hay kể”. Non sông trường tồn trong chiều dài lịch sử và hóa thân vào mỗi con người:
“Trong anh và em hôm nay
Đều có một phần Đất Nước
Lúc hai đứa cầm tay
Đất Nước trong chúng ta hài hòa nồng thắm
Lúc chúng ta cầm tay mọi người Đất Nước vẹn tròn to lớn”
     Thật là một suy tưởng đúng mực và đầy thông minh. Xưa nay chúng ta thường quan niệm quốc gia là của chung, là những cái xoay quanh ta, đã mấy người nào coi quốc gia có trong mỗi con người. Hơn nữa nếu “hai đứa cầm tay, Đất Nước vẹn tròn to lớn”. Một quan niệm về quốc gia như thế thật thân thiện, thân thiết. Cách nhìn mới mẻ đấy của thi sĩ tạo điều kiện cho chúng ta thấy mình như một bộ phận, dù rất nhỏ nhỏ trong thân thể quốc gia là ta lo cho trước hết bản thân mình, là góp phần cho quốc gia muôn thuở, lo cho con cháu chúng ta ngày mai.
     Non sông của nhân dân nên nhân dân gắng sức giữ gìn như là giữ cho chính máu thịt của mình. Lịch sử đã ghi nhận điều đó cho nên “những cuộc đời đã hóa núi sông ta”. Chủ sở hữu của quốc gia này, lịch sử vẻ vang của quốc gia này là công lao đóng góp của nhân dân. Thế hệ trước, thế hệ sau, kẻ ngã xuống, người đứng lên đã tạo nên vẻ đẹp của quốc gia, và tương tự, núi sông này tồn tại, quốc gia này vươn tới, nhất mực phải là công lao của nhân dân.
     Điều giản dị nhưng Nguyễn Khoa Điềm khám phá, đưa vào thơ là sự thông minh của thi sĩ. Thế mới biết thơ ca ko chỉ phản ánh hiện thực, thi vị hóa hiện thực nhưng còn chắp cánh cho con người đi lên, bay bổng vươn tới tương lai.
Phân tích tư tưởng Đất Nước của nhân dân – Bài mẫu 5
     Nguyễn Khoa Điềm là một trong những gương mặt tiêu biểu của nền văn học kháng chiến chống Mỹ cứu nước. Thơ ông giản dị, giàu chất suy tư. Nguyễn Khoa Điềm đã dành những trang viết đẹp nhất ca tụng và động viên ý chí ra trận của dân tộc. Mỗi tác phẩm là đều tiếng còi xung trận. Trường ca “Mặt đường khát vọng” là tác phẩm xuất sắc, có những khám phá lạ mắt về hình ảnh quốc gia và cái nhìn của thời đại. Lạ mắt và mới mẻ nhất ở trường ca Mặt đường khát vọng đó là tư tưởng “Đất Nước của Nhân dân”.
     Trường ca “Mặt đường khát vọng” được viết tại khu sáng tác Trị Thiên – Huế tháng 10 năm 1971. Non sông đã trở thành một bài thơ có sức sống độc lập, trình bày trọn vẹn tài năng phong cách Nguyễn Khoa Điềm. Cùng với “Non sông” của Nguyễn Đình Thi, bài thơ của Nguyễn Khoa Điềm trở thành hai áng thơ đẹp nhất viết về Tổ quốc của văn học Việt Nam hiện đại.
     Trong thơ Nguyễn Khoa Điềm yêu nước ko đơn giản chỉ là tận tình tích cực tranh đấu và căm thù giặc mạnh mẽ. Với Nguyễn Khoa Điềm tình yêu quốc gia làm sống dậy trong trang thơ lịch sử bốn nghìn năm hào hùng của dân tộc với những chiến công dựng nước và giữ nước của ông cha. Non sông trong thơ Nguyễn Khoa Điềm là sự đồng hiện của những gì thân thiện nhất, thân yêu nhất của mỗi con người Việt Nam trong quá khứ, hiện nay và tương lai, trong thời kì và ko gian, trong lịch sử và truyền thống văn hoá…
     Ở Nguyễn Khoa Điềm lòng yêu nước là hồn Việt thấm đượm trong tâm hồn để từ đó đúc kết một chân lý vững vàng: Non sông của nhân dân. Tư tưởng “Non sông của nhân dân” đã chi phối hồ hết các sáng tác của Nguyễn Khoa Điềm. Vì vậy tiếng thơ Nguyễn Khoa Điềm ko chỉ nói lên những suy nghĩ cảm nhận của tuổi xanh trong chiến tranh, về sự sáng sủa hay cái nhìn nghiêm túc thành thật, thậm chí trần truồng về những mất mát nhưng còn bộc lộ những suy nghĩ hiện thực thâm thúy hơn rất nhiều.
     Có thể nói cảm hứng Non sông ôm trùm chi phối trọn vẹn nền văn học kháng chiến chống Mỹ. Trong chiến tranh, cảm hứng Non sông đi liền với khát vọng giữ giàng chủ quyền dân tộc thắng lợi quân địch xâm lược. Chủ đề này được Nguyễn Khoa Điềm triển khai trong thơ bằng ko khí sử thi hào hùng của trận đánh đấu chống Mỹ.
     Để tái tạo ý thức thời đại, thơ Nguyễn Khoa Điềm phơi bày những xúc cảm nồng nàn bay bổng trước vận mệnh chung của toàn dân tộc. Trong thơ Nguyễn Khoa Điềm cảm hứng sử thi người hùng bao giờ cũng đồng hành cảm hứng lãng mạn và lí tưởng hoá tạo nên những hình ảnh thơ kì vĩ hùng tráng. Cảm hứng sử thi bao giờ cũng song hành với chủ nghĩa yêu nước và chủ nghĩa người hùng. Cảm hứng sử thi là xúc cảm cao trào, dâng tràn lòng yêu nước, tự hào trước sự quật khởi của quốc gia.
     Trong tiềm thức Nguyễn Khoa Điềm luôn quan niệm chính nhân dân vô danh đã làm nên quốc gia. Có nhẽ vì vậy nhưng chủ nghĩa người hùng trong thơ Nguyễn Khoa Điềm ko xuất hiện những tên tuổi vẻ vang nhưng thi sĩ thường chú ý khai thác chất người hùng trong những bộc lộ hàng ngày của trận đánh đấu khốc liệt với những con người bình dị.
     Ở phương diện chiếm lĩnh hiện thực chiến trường, thơ Nguyễn Khoa Điềm đã hòa vào dàn đồng ca hào hùng của thơ trẻ chống Mỹ. Nếu như trong âm hưởng chung người ta có thể trông thấy những giọng điệu riêng lẻ: Hoàng Nhuận Cầm hồn nhiên mộng mơ; Phạm Tiến Duật hóm hỉnh tinh nghịch pha chút ngang tàng; Dương Hương Ly khoẻ khoắn thiên về ngợi ca; Bằng Việt sâu lắng và trong sáng… thì thơ Nguyễn Khoa Điềm là thứ thơ đằm sâu nhưng ngân vang. Độ thâm thúy của thơ Nguyễn Khoa Điềm phần nào nổi trội hơn nhiều tác giả trẻ khác chính là ở sự trình bày phong phú và xúc động một chủ đề, một tư tưởng: “Non sông của nhân dân” được soi chiếu từ góc nhìn lịch sử – văn hóa và thông qua những trải nghiệm của chính thi sĩ.
     Nguyễn Khoa Điềm có một vốn tích lũy phong phú về nền văn hóa dân tộc. Bước vào trận đánh tranh, sự tàn khốc dường như càng thôi thúc thi sĩ suy nghĩ nhiều hơn, sâu hơn về quốc gia để có những phát hiện tinh tế có khả năng làm sống dậy những hình ảnh đẹp của văn hóa dân tộc. Lúc được hỏi về những sáng tác trong chiến tranh, Nguyễn Khoa Điềm đã tâm tình: “Chúng tôi là những tri thức trưởng thành qua chiến tranh. Chúng tôi phải huy động hết những phần văn hóa của mình để chứng minh sức mạnh của mình, khả năng tồn tại của mình, chứng minh mình là con người, lớp người có văn hóa. Chính bởi vậy nhưng trong ko khí sặc mùi thuốc súng đấy, giữa cái giáp ranh của sự sống và cái chết, tôi muốn đưa vào thơ những hình ảnh đậm nét văn hóa nhất của quê hương quốc gia mình”.
     Cuộc kháng chiến chống Mỹ của dân tộc ta là một bản trường ca lớn lao, hào hùng. Để phản ánh hết ko khí hào hùng đó, người viết phải lựa chọn cho mình một hình thức biểu đạt sao cho phù thống nhất nhưng lại có dấu ấn sở thích riêng. Trước yêu cầu đó, Nguyễn Khoa Điềm đã tìm cho mình một cách đi riêng.
     Nói chung những chủ đề về nhân dân, quốc gia, về cách mệnh, thi sĩ đã liên kết chất liệu truyền thống và hiện đại, trên cơ sở vận dụng những hiểu biết về địa lý, phong tục tập quán của nhân dân, quốc gia. Để phản ánh hết được cái hào hùng của thời đại, nhiều thi sĩ thời kì này đều sử dụng thể trường ca – một thể loại trình bày được những sự kiện, biến cố lớn của dân tộc. Nếu trường ca Nguyễn Văn Trỗi của Lê Anh Xuân là một tình khúc ca được trình bày qua thơ lục bát thật dịu dàng đượm đà; “Bài ca chim chơ rao” của Thu Bồn lãng mạn, phóng khoáng và bay bổng thì trường ca “Mặt đường khát vọng” của Nguyễn Khoa Điềm là tiếng ca sôi nổi tận tình cất lên từ trái tim tuổi xanh xuống đường tranh đấu. Trong đó những trang thơ khắc hình “Non sông” là những nốt nhạc rung động lòng người, được tỏa sáng dưới một cái nhìn mới mẻ đầy tính phát hiện.
     Xuyên suốt chương “Non sông” là tư tưởng “Non sông của nhân dân” nhuần nhuỵ trong hình thức “Non sông của ca dao thần thoại” như một sợi chỉ đỏ tạo nên mạch chảy đằm sâu, tha thiết trong xúc cảm của thi sĩ. Nó như là một bản nhạc với đầy đủ những âm vực cao độ xen kẽ nhau, hoà quyện vào nhau tạo nên sự lôi cuốn thu hút người đọc.
     Thơ Nguyễn Khoa Điềm lúc viết về đề tài quốc gia và nhân dân với giọng thơ đầy xúc cảm, trang trọng Trọng tâm của bản trường ca nằm ở chương “Non sông”, tập trung và thăng hoa những suy nghĩ sâu xa nhất của thi sĩ những năm tháng chiến tranh. Non sông được tái tạo trong những hình ảnh thân thiết với mỗi con người, Non sông cũng được đặt trong cái nhìn lịch sử và văn hóa trong “thời kì đằng đẵng, ko gian mênh mông” để mỗi người cảm nhận hết tầm cao cả thiêng liêng của hai từ Non sông.
     Giác quan lịch sử – văn hóa thâm thúy đã tạo nên một chiều sâu riêng, sức lôi cuốn khơi gợi đặc thù của chương “Non sông”. Chương này là điểm tụ hội và tỏa sáng toàn thể bản trường ca, tạo nên một vẻ đẹp lạ mắt khác lạ so với những trường ca cùng thời. Để tái tạo quá trình khởi đầu và lớn lên của Non sông, Nguyễn Khoa Điềm đã làm sống dậy cả một ko gian văn hóa thượng cổ của dân tộc, trong bề dày lịch sử bốn nghìn năm.
     Bề dày lịch sử đấy chứa đựng cả chiều sâu của một nền văn hóa phong phú, lâu đời, đầy nhân hậu với cả một truyền thống quý báu của dân tộc: chăm chỉ, chịu thương chịu khó trong học tập, làm ăn, dũng cảm trong tranh đấu, chung thuỷ vững bền trong tình yêu. Người đọc gặp ở chương “Non sông” toàn cầu của truyện cổ, kho tàng của ca dao… Lời kể ngày xửa ngày xưa của mẹ mở ra xứ sở cổ tích thần kì; miếng trầu của bà gợi câu chuyện “Trầu cau’, với tình người nồng nhiệt, thuỷ chung, biểu tượng đạo lí sáng đẹp mến thương của dân tộc; luỹ tre xanh gợi truyền thuyết “Thánh Gióng”, như khúc người hùng ca tráng lệ về sức mạnh thần kì của nhân dân Việt Nam từ buổi rạng đông non trẻ dựng nước và giữ nước, và hình ảnh “gừng cay muối mặn” tình nghĩa đượm đà trong ca dao.
     Non sông được gợi lại từ lịch sử, được sống dậy qua phong tục tập quán trong đời sống ý thức của nhân dân: miếng trầu,trồng tre, bới tóc sau đầu, cách đặt tên người, cả tình yêu của con người…Tất cả đều làm nên khuôn mặt dân tộc – một dân tộc tình nghĩa đượm đà. Chất dân gian, hồn dân tộc như thấm vào từng câu từng chữ.
     Non sông bắt nguồn từ những cái hàng ngày thân thiện, cũng lại là những cái vững bền sâu xa tạo nên tồn tại từ nghìn xưa trong đời sống dân tộc, từ những phong tục tập quán được tiếp nối thiêng liêng, qua nhiều thế hệ. Đó chính là chiều sâu văn hóa – lịch sử của quốc gia, nó góp phần khẳng định Non sông có từ xa xưa, từ khởi thuỷ của dân tộc lúc những cư dân trước tiên khai phá đất đai lập nên xứ sở.
     Trong cảm nhận của Nguyễn Khoa Điềm, Non sông được tạo nên từ sự tụ hội của hai yếu tố Đất và Nước. Hai yếu tố này liên kết với nhau để rồi từ đó sinh thành nên thân thể đất đai, nước non, xứ sở. Những năm chiến tranh, tới với ngọn nguồn Hương Giang, Nguyễn Khoa Điềm đã từng suy ngẫm về cội nguồn Đất Nước:
“Một cái gì rinh rích
Dưới mấy cội kền kền
Như là đất và nước
Ru lời ru trước tiên”
(Bạn ơi, bạn có nhớ)
     Trong chương “Non sông” của trường ca “Mặt đường khát vọng”, Nguyễn Khoa Điềm cũng suy cảm về lãnh thổ từ khi hai yếu tố đấy:
“Đất là nơi em tới trường
Nước là nơi em tắm
Đất là nơi con chim phượng hoàng bay về hòn núi bạc
Nước là nơi con cá ngư ông móng nước biển khơi
Đất là nơi chim về
Nước là nơi rồng ở”
     Đoạn thơ trình bày lối tư duy vừa giàu chất trữ tình thi ca vừa mang tính huyền thoại vừa thấm đượm phong vị triết học. Hai yếu tố Đất và Nước được thi sĩ soi chiếu trong mối quan hệ với ko gian và thời kì, với lịch sử và hiện nay. Non sông là mảnh đất thân thuộc gắn bó với mỗi con người, quốc gia thân yêu như mái trường ta học, như dòng sông em tắm, như góc phố, đình làng, ao sen, lũy tre, cây đa, bến nước nơi lứa đôi hò hứa, một ko gian nhỏ chỉ hai người biết, hai người hay, rất riêng tư nhưng cũng đậm hồn quê hương xứ sở.
     Non sông còn là núi sông dài, rừng rậm, đại dương rộng lớn, là ko gian sống sót và tăng trưởng của bao thế hệ người Việt. Trải qua thời kì, quốc gia trở thành một trị giá lâu bền, vĩnh hằng và được bồi đắp qua nhiều thế hệ, được truyền nối từ đời này sang đời khác:
“Mai này con ta lớn lên
Con sẽ mang Non sông đi xa
Tới những tháng ngày mộng mơ”
     Tư tưởng “Non sông của nhân dân” như một giác quan lịch sử chủ đạo của Nguyễn Khoa Điềm, chi phối cái nhìn của thi sĩ lúc nghĩ về lịch sử của quốc gia, được giữ giàng và kiến tạo bằng máu và mồ hôi của những con người bình dị ko tên tuổi. Lịch sử đấy được kết thành từ bao thế hệ, bao số phận: những người vợ nhớ chồng ra trận, từ anh học trò nghèo, những con gà con cóc nhỏ nhỏ, tới gót ngựa Thánh Gióng, 99 con voi chầu đất Tổ Hùng Vương…
     Mỗi người, mỗi vật đi qua trong lịch sử, trong ko gian, thời kì đều để lại một tí gì cho quốc gia. Đó chính là nhân dân, bằng những cuộc đời thầm lặng, vô danh đã kiến tạo nên trị giá lớn lao và trường tồn, đó là Non sông:
“Có biết bao người con gái, đàn ông
Trong bốn nghìn lớp người giống ta thế hệ
Họ đã sống và chết
Giản dị và bình tâm
Ko người nào nhớ mặt đặt tên
Nhưng họ đã làm ra quốc gia”
     Với cái nhìn xuyên suốt lịch sử, tác giả nhấn mạnh vai trò của nhân dân. Nhân dân bằng máu xương của mình đã tranh đấu bảo vệ giữ giàng Non sông. Non sông – đó là sự hóa thân của lịch sử, của bao thế hệ đem máu xương giữ giàng:
“Ôi quốc gia bốn nghìn năm đi đâu ta cũng thấy
Những cuộc đời đã hóa núi sông ta”
(Mặt đường khát vọng)
     Vượt qua thời kì đằng đẵng, nhìn xa vào bốn nghìn năm quốc gia, lịch sử hào hùng của quốc gia như sống dậy. Nhìn lại lịch sử lâu dài của quốc gia, chúng ta thường khắc ghi các triều đại nổi danh, ngợi ca những người hùng nổi tiếng trong trang sử vàng của dân tộc. Nhưng giác quan “Đất Nước của Nhân dân” đã chi phối cái nhìn lịch sử của thi sĩ: nhân dân là người thông minh ra quốc gia, tranh đấu bảo vệ quốc gia:
“Con gái đàn ông bằng tuổi chúng ta
Chăm chỉ làm lụng
Lúc có giặc người đàn ông ra trận
Người con gái trở về nuôi cái cùng con
Ngày giặc tới nhà thì nữ giới cũng đánh”
     Những cụm từ lấy ra trong ca dao, tục ngữ: “nuôi cái cùng con”, “giặc tới nhà nữ giới cũng đánh” tạo cho lời thơ sự nhuần nhụy hòa quyện rất gợi cảm. Cũng trong dòng xúc cảm mãnh liệt về nhân dân quốc gia thi sĩ Nam Hà viết:
“Non sông
Của thơ ca
Của bốn mùa hoa nở
Đọc trang Kiều tưởng câu hát dân gian
Nghe xôn xao trong gió nội mây nghìn.
Non sông
Của những dòng sông
Gọi tên nghe mát rượi tâm hồn
Ngọt lịm, những giọng hò xứ sở
Trong sáng như trời xanh, mượt nhưng như nhung lụa
Non sông
Của những người mẹ
Mặc áo thay vai
Hạt lúa củ khoai
Dẻo dai nuôi con, nuôi chồng tranh đấu.
Non sông
Của những người con gái, đàn ông
Đẹp như huê hồng, cứng như sắt thép
Xa nhau ko hề rơi nước mắt
Nước mắt để dành cho ngày họp mặt”
     Nốt nhấn của khúc ca ca tụng nhân dân chính là điểm sáng ngời trong phẩm chất nhân dân:
“Họ đã sống và chết
Giản dị và bình tâm
Ko người nào nhớ mặt đặt tên
Nhưng họ đã làm ra Đất Nước”
     Nhân dân trong quan niệm Nguyễn Khoa Điềm, là tập thể những người người hùng vô danh. Họ sống giản dị, chết bình tâm, tranh đấu ko phải để mang tên cho lịch sử nhưng vì một lẽ thiêng liêng, bình dị và cao cả: bảo vệ quốc gia. Câu thơ ngắn, cô đúc nhưng lại chính là sự dồn nén của xúc cảm tác ấn chứa biết bao xúc động chân tình trước những hy sinh thầm lặng, những đóng góp lớn lao của những người vô danh, hiền lành và giản dị.
     Trong cảm nhận của Nguyễn Khoa Điềm, Non sông còn là sự nối tiếp các thế hệ Việt Nam, họ đã lao động, thông minh, giữ giàng và truyền lại cho đời sau mọi trị giá văn hoá vật chất, ý thức: từ hạt lúa với nền văn minh lúa nước, ngọn lửa được tạo nên bởi bước tiến của nhân loại tới những tài sản ý thức quý báu như phong tục tập quán lâu đời: tên xã, tên làng, giọng nói ông cha… Họ là những người hùng văn hoá, họ đã bảo tồn từ đời này sang đời khác phong tục và lối sống của dân tộc mình:
“Họ giữ và truyền cho ta hạt lúa ta trồng
Họ truyền lửa qua mỗi nhà, từ hòn than con cúi
Họ truyền giọng điệu cho con mình tập nói
Họ gánh theo tên xã, tên làng trong mỗi chuyến di dân”
     Non sông cũng chính là phần tâm linh ngay trong máu thịt mỗi con người:
“Trong anh và em hôm nay
Đều có một phần quốc gia”
     Giọng thơ đặc thù xúc cảm của những người cùng thế hệ, thông qua giọng ân tình nhắn nhủ của tình yêu, của anh và của em, Nguyễn Khoa Điềm nói lên được sự thống nhất, gắn bó giữa cái riêng và cái chung, giữa tư nhân và dân tộc. Trách nhiệm và phận sự đối với quốc gia chính là trách nhiệm đối với bản thân mình.
“Em ơi em Non sông là máu xương của mình
Phải biết gắn bó và san sẻ
Phải biết hóa thân cho dáng hình xứ sở
Làm nên Non sông muôn thuở”
     Câu thơ dù là hình thức mệnh lệnh: Phải biết, phải biết… nhưng với giọng điệu thiết tha, với xúc cảm mãnh liệt bật lên tự trái tim, từ sự cảm hiểu thâm thúy về quốc gia, điệu thơ có sức cuốn hút thôi thúc mạnh mẽ, tác động tới tâm hồn và trí tuệ người đọc. Mỗi con người gắn bó máu thịt với quốc gia nên phải biết bảo vệ, giữ gìn quốc gia, hơn nữa phải hi sinh vì quốc gia lúc vận mệnh dân tộc lâm nguy.
     Trong hoàn cảnh quốc gia đang gồng mình dưới mưa bom bão đạn của quân địch, những vần thơ của Nguyễn Khoa Điềm càng có sức lay động sâu xa lòng người, khơi dậy trong mỗi người ngọn lửa mến thương, tranh đấu, hi sinh. Bởi trách nhiệm với quốc gia chính là trách nhiệm với chính bản thân mình. Những câu thơ chính trị nhưng ko khô khan chính vì “phát khởi tự trong lòng’’ thi nhân, thấm nhuần xúc cảm dạt dào hứng khởi và nói với ta biết bao điều thiêng liêng về quốc gia, về trách nhiệm bản thân đối với quốc gia.
     Cũng trong dòng xúc cảm đấy Chế Lan Viên đã viết:
“Ôi Tổ quốc, ta yêu như máu thịt,
Như mẹ cha ta, như vợ như chồng
Ôi Tổ quốc, nếu cần, ta chết
Cho mỗi ngôi nhà, ngọn núi, con sông…”
     Đoạn thơ trích trong chương V, giàu chất trữ tình chính luận, vừa được viết bằng chiều sâu trí tuệ, chiều cao văn hóa, vừa được viết bằng những rung động mãnh liệt của xúc cảm nên rất dễ đi vào lòng người. Lời thơ đặm đà chất liệu văn hóa văn học dân gian, được lấy cảm hứng từ ca dao, dân ca, cổ tích, truyền thuyết nên đặm đà sắc thái dân tộc, mở ra một quốc gia thơ mộng trữ tình từ xa xưa vọng về thân thiện, thân yêu. Đặc thù, chương thơ rất ít vần, nó có chất thơ là nhờ vào việc xây dựng hình ảnh, giọng điệu thơ trầm bổng thiết tha, mang âm hưởng của ca dao, dân ca. Tất cả làm toát lên vẻ đẹp của Non sông của Nhân dân, Non sông của ca dao, thần thoại nhưng Nguyễn Khoa Điềm đã ký gửi trong từng câu thơ.
     Bằng cách đề cao vai trò của nhân dân lao động với quốc gia, Nguyễn Khoa Điềm một lần nữa làm rõ tư tưởng “Non sông của nhân dân”, khẳng định vai trò và sức mạnh của nhân dân đối với lịch sử và quốc gia. Đó là cả một truyền thống trong khoảng thời gian dài trong lịch sử văn học dân tộc. Tác phẩm đã tạo nên những rung động âm vang trong lòng người đọc chính là nhờ những xúc cảm chân tình từ sự trải nghiệm của bản thân nhưng nói lên những suy nghĩ chung của cả thể hệ đối với quốc gia. Nguyễn khoa Điềm đã góp thêm một thành công cho dòng thi ca về quốc gia, làm thâm thúy thêm những nhận thức về quốc gia và nhân dân bằng tiếng nói nghệ thuật đặm đà chất dân gian.
Phân tích tư tưởng Đất Nước của nhân dân – Bài mẫu 6
     “Đất ngoại thành” (1972), “Mặt đường khát vọng” (1974) của Nguyễn Khoa Điềm cho thấy một hồn thơ giàu chất suy tư, xúc cảm dồn nén, trình bày những tâm tư của người thanh niên trí thức trước những vấn đề trọng đại của dân tộc ta thời chống Mĩ.
     Đoạn thơ “Đất Nước” là chương V của trường ca “Mặt đường khát vọng”. Trước Nguyễn Khoa Điềm, đề tài quê hương quốc gia đã được nói rất hay, rất đượm đà trong những bài thơ nổi tiếng như “Bên kia sông Đuống” (Hoàng Cầm), “Non sông” (Nguyễn Đình Thi), “Quê hương” (Giang Nam) … “Đất Nước” của Nguyễn Khoa Điềm là một khúc ca – sự nhận thức về xuất xứ sâu xa của Đất Nước, về trí tuệ, tâm hồn và ý chí của Nhân Dân đã tạo dựng nên một “Đất Nước của Nhân Dân, Đất Nước của ca dao, thần thoại” – Có thể nói tư tưởng “Đất Nước của Nhân Dân” đã được trình bày một cách thâm thúy và lạ mắt trong đoạn thơ “Đất Nước” này.
     Đoạn thơ dài 110 câu thơ tự do, đậm đặc chất liệu văn hóa dân gian. Ta có cảm nhận: tục ngữ ca dao, dân ca, truyền thuyết, cổ tích… đã hóa thân trong những vần thơ “Đất Nước”. Từ con người tới cảnh vật, từ các cụ thể lấy từ nhịp sống cần lao, dân dã như “gừng cay, muối mặn”, như “cái kèo cột thành tên”, “miếng trầu”, “hạt gạo”,… tới chuyện “yêu nhau và sinh con đẻ cái”, chuyện “chèo đò, kéo thuyền vượt thác”… bình dị thế thôi nhưng mở ra một ko gian nghệ thuật vô cùng thân thuộc, làm dộị lên trong lòng ta niềm tự hào về một Đất Nước “Vốn xưng nền văn hiến đã lâu” (Nguyễn Trãi). Chất liệu văn hóa dân gian đấy đã được thi sĩ sử dụng như một thủ pháp nghệ thuật tạo nên tính lạ mắt và vẻ đẹp thẩm mỹ, đồng thời qua hệ thống hình tượng và cảm hứng trữ tình diễn tả một cách hào hứng và phóng khoáng tư tưởng chủ đạo “Đất Nước của Nhân Dân” mang đến cho người đọc bao tự hào xúc động.
     Nếu như bài thơ “Non sông” của Nguyễn Đình Thi là một giọng điệu đĩnh đạc, hào hùng, “Bên kia sông Đuống” của Hoàng Cầm là một giọng thơ bổi hổi, sâu lắng thì trong đoạn thơ này, Nguyễn Khoa Điềm đã trình bày những xúc cảm suy tưởng về Đất Nước dưới dạng một lối trò chuyện tâm tình.
     Phần đầu khúc ca, tác giả nói về lịch sử quốc gia – một quốc gia tạo nên từ “những ngày xửa ngày xưa” đã qua bốn nghìn năm “đằng đẵng”. Ko kể lại những sự lịch sử oai hùng, những chiến công oanh liệt, những người hùng nổi danh nhưng “anh và em đều nhớ”. Nguyễn Khoa Điềm đã triển khai cảm hứng về Đất Nước bằng những cái bình dị, tầm thường rất thân thiện và thân yêu với mọi gia đình Việt Nam. Có tiếng nói của mẹ, miếng trầu của bà, có sự tích “Đất Nước lớn lên lúc dân mình biết trồng tre nhưng đánh giặc”. Có thuần phong mỹ tục, có tình nghĩa mẹ cha, có mồ hôi làm ra bông lúa hạt gạo, có tiếng nói nhân dân, lời ăn tiếng nói do nhân dân thông minh ra đặt tên cho những vật quanh mình…
“Đất Nước khởi đầu với miếng trầu hiện thời bà ăn,
Đất Nước lớn lên lúc dân mình biết trồng tre đánh giặc
Tóc mẹ thì bới sau đầu
Cha mẹ thương nhau bằng gừng cay muối mặn
Cái kèo, cái cột thành tên,
Hạt gạo phải một nắng hai sương xay, giã, giần, sàng
Đất Nước có từ ngày đó…”
     Đoạn thơ trên gợi nhớ tới truyền thuyết “Thánh Gióng”, truyện cổ tích “Trầu Cau”, phong tục búi tóc của người Âu Lạc, gợi nhớ tới những bài dân ca về tình vợ chồng, về công việc nông dân. Thơ tuy chỉ gợi, chỉ vẽ ra một vài nét thoáng nhẹ, mơ hồ nhưng đặm đà ý vị.
     Đất Nước bình dị và đáng yêu, cụ thể và thân thiện với “em” và “anh” với mỗi chàng trai, cô gái. “Đất là nơi anh tới trường – Nước là em tắm” ; là cây đa giếng nước, sân đình, là bến đò “nơi ta hò hứa”, là nơi “em đánh rơi chiếc khăn trong nỗi nhớ thầm”; là khúc dân ca vời vợi đã thấm vào máu, vào hồn của mỗi con người Việt Nam từ thuở còn nằm trong nôi:
“Đất là nơi con chim phượng hoàng bay về hòn núi bạc
Nước là nơi con cá ngư ông móng nước biển khơi”
     Đất Nước thiêng liêng và tự hào biết mấy. Cha Rồng mẹ Tiên đã thông minh ra Đất Nước này. Lời thơ thầm thì nói về tình nước non sâu nặng. Nó dẫn hồn ta trở về cội nguồn qua huyền thoại diệu kỳ:
“… Đất là nơi Chim về,
Nước là nơi Rồng ở
Lạc Long Quân và Âu Cơ
Đẻ ra đồng bào ta trong bọc trứng”
     Tư tưởng “Đất Nước của Nhân dân” được nói tới một cách cực kì sâu đậm lúc thi sĩ ngợi ca giọt mồ hôi và xương máu của nhân dân. Đất Nước trường tồn qua “thời kì dài đằng đẵng” và trải rộng trên một “ko gian mênh mông”. Chính Nhân dân đã đổ mồ hôi và xương máu để xây dựng và bảo vệ Đất Nước. Một dân tộc chăm chỉ và dũng cảm. Lớp lớp người biết làm ăn giỏi và sống trong tư thế hiên ngang. Câu chuyện lứa đôi ko nói về tình yêu nhưng lại nói về tình nghĩa nước non:
“… Em ơi em
Hãy nhìn rất xa
Vào bốn nghìn năm Đất Nước
Năm tháng nào cũng người người lớp lớp
Con gái,đàn ông bằng tuổi chúng ta
Chăm chỉ làm lụng
Lúc có giặc người đàn ông ra trận
Người con gái trở về nuôi cái con
Ngày giặc tới nhà thì nữ giới cũng đánh
Nhiều người đã trở thành người hùng…”
     Suốt hàng nghìn năm lịch sử, chính Nhân dân là những người thông minh nên Đất Nước này: “Ko người nào nhớ nhưng đặt tên – Nhưng họ đã làm ra Đất Nước”. Hạt lúa do bàn tay dân ta trồng; lấy hòn than, con cúi để giữ lửa; truyền cho con cháu tiếng nói ông cha; đắp đập be bờ”… và để làm ra cây trái. Họ “đã làm” và “đã giữ” , “họ truyền”, “họ đắp đập be bờ”…và “bốn nghìn lớp người” đã làm nên tất cả:
“… Họ giữ và truyền cho ta hạt lúa ta trồng,
Họ chuyền lửa qua mỗi nhà, từ hòn than qua con cúi
Họ truyền giọng điệu mình cho con tập nói
Họ gánh theo tên xã, tên làng chuyến di dân.
Họ đắp đập be bờ cho người sau trồng cây hái trái…”
     Tiếng nói thơ (giữ và truyền, gánh, đắp đập be bờ) được nhấn đi nhấn lại để tô đậm truyền thống chăm chỉ lao động của Nhân dân – chủ sở hữu của Đất Nước.
     “Nhân dân ta có một lòng nồng nàn yêu nước. Đó là một truyền thống quý báu của ta” (Hồ Chí Minh). “Nước chúng ta – Nước những người chưa bao giờ khuất” (Nguyễn Đình Thi); “Lưng đeo gươm, tay mềm mại bút hoa” (Huy Cận); “Tuốt gươm ko chịu sống quỳ” (Tố Hữu). Nguyễn Khoa Điềm cũng có một lối nói lạ mắt tư tưởng đấy:
“Có ngoại xâm thì chống ngoại xâm
Có nội thù thì vùng lên đánh bại”
     Tư tưởng “Đất Nước và Nhân dân” là sự ngợi ca mồ hôi và xương máu của nhân dân. “Ko có mồ hôi và máu thì các dân tộc ko thể có lịch sử” (Ăngghen). Chính vì thế nhưng thi sĩ trẻ đã viết:
“Để Đất Nước này là Đất Nước Nhân Dân
Đất Nước của Nhân dân, Đất Nước của ca dao thần thoại”
     Hai câu thơ nhưng bốn lần nhắc lại từ “Đất Nước” hai lần làm lại từ “Nhân dân”, biểu lộ biết bao tình thương yêu!
     Non sông ta vô cùng tráng lệ với núi cao, sông dài, biển rộng, với những cánh đồng thẳng cánh cò bay. Những tên núi, tên sông đã soi bóng vào thơ ca dân tộc. “Bạch Đằng giang phú” của Trương Hán Siêu, “Dục Thúy Sơn”, “Côn Sơn ca”, của Ức Trai, “Qua Đèo Ngang” của Bà Huyện Thanh Quan, “Đêm trăng trên sông Trà” của Cao Bá Quát, v.v… Giang sơn gấm vóc biết mấy tự hào! “Đẹp vô cùng Tổ quốc ta ơi!” (Tố Hữu). Nguyễn Khoa Điềm cũng nói về núi, về sông của Đất Nước, nhưng anh ko nói về “địa linh anh tài”, “quan hà hiểm trở”, “một cảnh chiều tà”… nhưng có một lối nói riêng. Mỗi một địa danh, mỗi một thắng cảnh như một nét khắc, nét tạc vào cõi đất trời vẻ đẹp tâm hồn với những đức tính quý báu của nhân dân ta như tình yêu chung tình của lứa đồi, sức mạnh quật khởi, ý chí tự lập tự cường, đức tính hiếu học, bàn tay chăm chỉ, khôn khéo, tấm lòng hồn hậu, bao dung…:
“Những người vợ nhớ chồng còn góp cho Đất Nước những núi Vọng Phu,
Cặp vợ chồng yêu nhau góp nên hòn Trống Mái
Gót ngựa của Thánh Gióng đi qua còn trăm ao đầm để lại
Chín mươi chín con voi góp mình dựng đất Tổ Hùng Vương
Những con rồng nằm im góp dòng sông xanh thẳm
Người học trò nghèo góp cho Đất Nước mình núi Bút non Nghiên”
     Có những tên đất, tên làng vời vợi nghìn trùng gợi lên trong lòng người đọc hôm nay nhớ về ông cha đã từng “mang gươm đi mở cõi”, lấn biển, khai hoang, đoạn kình, bộ hổ, bắt sấu, đào kênh. Đoạn thơ như một đài tưởng vọng về cống đức của Nhân dân – những người hùng vô danh đã góp máu và mồ hôi làm nên Đất Nước:
“Những người dân nào đỡ góp tên Ông Đốc, Ông Trang, Bà Đen, Bà Điểm”
     Cảnh núi sông như tụ hội nhấp nhánh qua những vần thơ đẹp cho ta nhiều rung cảm. Tiếp đó, thi sĩ đi tới một nhận thức nói chung: hồn núi sông cũng là điệu tâm hồn của Nhân dân:
“Và ở đâu trên khắp ruộng đồng gò bãi
Chẳng mang một dáng hình, một ước ao, một lối sống ông cha.
Ôi Đất Nước sau bốn nghìn năm đi đâu ta cũng thấy
Những cuộc đời đã hóa núi sông ta”
     Cấu trúc câu thơ biến hóa như một phức điệu đa thanh và đa âm, làm cho xúc cảm thơ dồn nén, giọng thơ thiết tha bổi hổi.
     “Đất Nước của Nhân dân” ko chỉ trường tồn trên chiều “đằng đẵng” của lịch sử, trải ra trên chiều rộng “mênh mông” của ko gian địa lí, nhưng còn ở tầm sâu của tâm hồn, ở tầm cao của ý chí nòi. Một dân tộc yêu ca hát, cuộc đời hòa quyện trong ca dao dân ca. Một nhân dân tình nghĩa trong nếp sống “Biết quý công cầm vàng những ngày lặn lội”; biết sống thủy chung sắt son trong tình yêu, “Cha mẹ thương nhau bằng gừng cay muối mặn”, biết trung hiếu vẹn toàn:
“Hằng năm ăn đâu làm đâu
Cũng biết cúi đầu nhớ ngày giỗ Tổ”
     “Mồng mười tháng ba” ngày giỗ Tổ Hùng Vương, cháu con tự bốn phương trời tụ hội về Phong Châu, một nén hương trầm tỏa khói, một cử chỉ “cúi đầu” thành kính, hàm ân tổ tông. Trở về cội nguồn là một nét rất đẹp của tâm hồn Việt Nam.
     Trên mọi chặng đường lịch sử hàng nghìn năm, nhân dân ta “người người lớp lớp” ngửng cao đầu đi tới, dũng cảm và hiên ngang, kiên cường và quật cường để bảo vệ Đất Nước, giữ vững cơ đồ Việt Nam:
“Biết trồng tre đợi ngày thành gậy,
Đi trả thù nhưng ko sự lâu dài”
     Kết thúc đoạn thơ là tiếng hát ngân vang trên những dòng sông quê hương. Những con sông “trăm màu”, và “trăm dáng” cuồn cuộn xuôi dòng… là hình ảnh của Đất Nước thân yêu. Tiếng hát của những người “chèo đò, kéo thuyền vượt thác” là nhịp sống lao động, sáng sủa và yêu đời của nhân dân ta trên trục đường đi tới ngày mai…
     Giọng thơ ngọt ngào âm vang mang đến cho chúng ta niềm tin yêu tự hào về sự trường tồn của Đất Nước muôn quý nghìn yêu:
“Ôi những dòng sông bắt nước từ đâu
Nhưng lúc về tới Đất Nước mình thì bắt lên câu hát
Người tới hát lúc chèo đò, kéo thuyền vượt thác
Gợi trăm màu trên trăm dáng sông xuôi”.
     Bài thơ “Non sông” của Nguyễn Khoa Điềm còn là “lời tự hát”. Anh hát về tình yêu đôi ta, hát về Nhân dân, về non sông Đất Nước. Anh hát về quá khứ “thời kì đằng đẵng, ko gian mênh mông”. Anh hát về một ngày mai với nhiều “mộng mơ”. Chính Nhân dân – người làm ra Đất Nước đã cho anh niềm tin thiêng liêng đấy:
“Mai này con ta lớn lên
Con sẽ mang Đất Nước đi xa,
Tới những tháng ngày mộng mơ”
     Tư tưởng “Đất Nước của Nhân dân” qua đoạn thơ này đã chi phối cách nhìn, cách cảm và cách nghĩ của thi sĩ trẻ Nguyễn Khoa Điềm trong những năm chiến tranh chống Mỹ vô cùng khốc liệt. Tư tưởng này đã được diễn tả bằng một hồn thơ đặm đà màu sắc dân gian, nó đã làm phong phú thêm cho ý niệm về Đất Nước trong thơ ca Việt Nam hiện đại.
     Cảnh sắc núi sông gắn liền với tâm hồn dân tộc, khí phách của nòi. Cái bình dị tồn tại quanh ta hòa quyện với cái cao cả thiêng liêng cho thấy vẻ đẹp vĩnh hằng của Đất Nước của nền văn hóa Việt Nam và sự trường tồn của dân tộc.
     Bài thơ tuy có chỗ còn dàn trải, nhưng ý tưởng đẹp, cảm hứng và tiếng nói thơ lạ mắt. Nó đã khơi dậy tình yêu nước, niềm tự hào dân tộc, trách nhiệm và khát vọng công dân đối với Đất Nước trong mỗi chúng ta:
“Em ơi em Đất Nước là máu xương của mình Phải biết gắn bó và san sẻ Phải biết hóa thân cho dáng hình xứ sở Làm nên Đất Nước muôn thuở”
Phân tích tư tưởng Đất Nước của nhân dân – Bài mẫu 7
     Thơ ca Việt Nam ba mươi năm chiến tranh là một dàn hợp xướng những khúc ca, nhạc điệu ngọt ngào về quốc gia. Ta ko thể nào quên một “quốc gia hình tia chớp” trong thơ Trần Mạnh Hảo hay một quốc gia như “bà mẹ sớm chiều gánh nặng nhẫn nại nuôi con một đời yên lặng” trong thơ Tố Hữu. Nhắc tới đề tài Non sông trong văn học cách mệnh sẽ thật là ko đầy đủ nếu như ta ko nhắc tới Non sông trích trong Trường ca mặt đường khát vọng với tư tưởng nhân văn tiến bộ: “Non sông của nhân dân”.
     Trong mỗi một thời đại không giống nhau lại có những ý kiến không giống nhau về quốc gia. Nếu ở thời trung đại, quan niệm quốc gia phải là của vua, lãnh thổ do vua cai quản: “Nam quốc sơn hà Nam đế cư”. Thì tới thời cận kim, lúc bàn về quốc gia, Phan Bội Châu cho rằng: “Dân là dân nước, nước là nước dân”. Tuy rằng tư tưởng trên đã trình bày tư tưởng tiến bộ hơn so với thời hiện đại nhưng vẫn còn mang nặng ý thức hệ của nhà nước phong kiến phương Đông và hệ tư tưởng tư sản. Tới thời đại Hồ Chí Minh các thi sĩ mới có ý thức thâm thúy nhất, thấm thía nhất về tư tưởng quốc gia là của nhân dân, của quảng đại số đông quần chúng:
“Ôm quốc gia những người áo vải
Đã đứng lên thành những người hùng”
(Nguyễn Đình Thi)
     Trước hết, suy từ về quốc gia trên chiều rộng lãnh thổ đó là điều ko mới, nhưng chỗ rực rỡ nhất của Nguyễn Khoa Điềm là ông ko gắn lãnh thổ với đế cư, với thiên thư nhưng gắn với nhân dân lớn lao:
“Đất là nơi anh tới trường
Nước là nơi em tắm
Đất Nước là nơi ta hò hứa
Đất Nước là nơi em đánh rơi chiếc khăn trong nỗi nhớ thầm
Đất là nơi “con chim phượng hoàng bay về hòn núi bạc”
Nước là nơi “con cá ngư ông móng nước biển khơi””
     Theo cảm nhận của thi sĩ, “Non sông” là ko gian vô cùng thân thiện thân yêu, là một cõi đầy thơ mộng, ngọt ngào gắn với bao kỉ niệm của tình yêu mỗi con người.
     Và:
“Những người vợ nhớ chồng còn góp cho Đất Nước những núi Vọng Phu
Cặp vợ chồng yêu nhau góp nên hòn Trống Mái
Gót ngựa của Thánh Gióng đi qua còn trăm ao đầm để lại
Chín mươi chín con voi góp mình dựng Đất tổ Hùng Vương
Những con rồng nằm im góp dòng sông xanh thẳm
Người học trò nghèo tạo điều kiện cho Đất Nước mình núi Bút, non Nghiên.
Con cóc, con gà quê hương cùng góp cho Hạ Long thành thắng cảnh
Những người dân nào đã góp tên Ông Đốc, Ông Trang, Bà Đen, Bà Điểm”
     Non sông đã trở thành một phần linh thiêng trong cuộc sống của con người. Mỗi người chỉ đóng góp một phần nhỏ nhỏ để làm nên quốc gia thôi. Cho nên xây dựng bảo vệ và hi sinh vì Đất Nước là vai trò trách nhiệm cao cả của chúng ta bởi “Đất Nước này là Đất Nước của nhân dân”
     Lúc suy tư về “Non sông” theo chiều dài lịch sử, điều đó cũng ko phải mới mẻ. Nhưng cái mới của thi sĩ là lúc nói về lịch sử mấy nghìn năm của Non sông ko dùng những sử liệu như những thi sĩ khác:
“Từ Triệu, Đinh, Lý, Trần bao đời gây nền độc lập
Cùng Hán Đường, Tống, Nguyên mỗi bên hùng cứ một phương”
(Nguyễn Trãi)
     Cũng ko nhắc tới những người hùng hữu danh trong lịch sử:
“Lúc Nguyễn Trãi làm thơ và đánh giặc,
Nguyễn Du viết Kiều, quốc gia hóa thành văn,
Lúc Nguyễn Huệ cưỡi voi vào cửa Bắc.
Hưng Đạo diệt quân Nguyên trên sóng Bạch Đằng…”
(Nguyễn Đình Thi)
     Nhưng Nguyễn Khoa Điềm nhấn mạnh tới muôn vàn con người bình dị vô danh nhưng lại hết sức lớn lao phi thường:
“Con gái, đàn ông bằng tuổi chúng ta
Chăm chỉ làm lụng
Lúc có giặc người đàn ông ra trận
Người con gái trở về nuôi cái cùng con
Ngày giặc tới nhà thì nữ giới cũng đánh
Nhiều người đã trở thành người hùng
Nhiều người hùng cả anh và em đều nhớ
Những em biết ko
Có biết bao người con gái, đàn ông
Trong bốn nghìn lớp người giống ta thế hệ
Họ đã sống và chết
Giản dị và bình tâm
Ko người nào nhớ mặt đặt tên
Nhưng họ đã làm ra Đất Nước”
     Họ còn thông minh và truyền lại cho thế hệ sau:
“Họ giữ và truyền cho ta hạt lúa ta trồng
Họ truyền lửa cho mỗi nhà từ hòn than qua con cúi
Họ truyền giọng điệu mình cho con tập nói
Họ gánh theo tên xã, tên làng trong mỗi chuyến di dân
Họ đắp đập be bờ cho người sau trông cây hái trái”
     Họ là người nào? Phải chăng là những người người hùng hữu danh trong sử sách? Ko, đó chỉ là một phần nhỏ nhỏ trong chữ họ nhưng thôi. Họ ở đây lớn lao hơn nhiều, là nhân dân là ông cha thuở trước. Chữ “họ” được đứng ở chữ đầu dòng thơ và được điệp lại cho thấy vai trò lớn lao lớn lao của nhân dân đối với Non sông.
     Các động từ “giữ – truyền – gánh” cho ta một cảm nhận sự tiến hóa của lịch sử Việt Nam giống như một cuộc lao động lớn nhưng ở đó có sự tiếp sức ko ngừng nghỉ của các thế hệ nhân dân. Họ đã tạo ra từ hạt lúa với nền văn minh lúa nước, ngọn lửa được tạo nên bởi bước tiến của nhân loại tới những tài sản ý thức quý báu như phong tục tập quán lâu đời: tên xã, tên làng, giọng nói ông cha… Tương tự, nhân dân chính là người làm nên trị giá ý thức và vật chất cho Non sông.
     Lúc nói về Non sông trong chiều sâu văn hóa, Nguyễn Khoa Điềm ko nhắc tới các danh nhân như Nguyễn Trãi. Nguyễn Du, Hồ Xuân Hương nhưng nêu lên những truyền thống ý thức của nhân dân:
“Đất Nước có trong những cái “ngày xửa ngày xưa…” mẹ thường hay kể
Đất Nước khởi đầu với miếng trầu hiện thời bà ăn
Đất Nước lớn lên lúc dân mình biết trồng tre nhưng đánh giặc
Tóc mẹ thì bới sau đầu
Cha mẹ thương nhau bằng gừng cay muối mặn
Cái kèo, cái cột thành tên
Hạt gạo phải một nắng hai sương xay, giã, giần, sàng
Đất Nước có từ ngày đó”
     Những truyền thống văn hóa lâu đời nhưng thật giản dị được thi sĩ nhắc lại với một niềm tự hào thâm thúy.
     Thành công trước hết lúc trình bày tư tưởng Non sông của nhân dân là Nguyễn Khoa Điềm đã lựa chọn cho mình chất liệu văn hóa dân gian thích hợp dẫu biết rằng chất liệu thuộc hình thức nghệ thuật còn làm nên câu thơ là trái tim của người nghệ sĩ. Văn hóa dân gian được trình bày trong việc sử dụng tục ngữ, ca dao, truyền thuyết…
     Ngoài ra việc liên kết với giọng điệu thủ thỉ tâm tình làm lay động mãnh liệt tâm hồn của độc giả. Non sông vốn là một đề tài lớn nhưng đi vào thơ Nguyễn KHoa Điềm nó ko khô khan nhưng đi vào lòng người như điệu ru câu hát. Thể thơ tự do phóng khoáng với những câu thơ co duỗi nhịp nhàng góp phần trình bày thành công Non sông.
     Tương tự, qua đoạn trích “Non sông”, tư tưởng “Non sông của Nhân dân” chính là tư tưởng mấu chốt nhưng thi sĩ muốn gửi gắm.
Phân tích tư tưởng Đất Nước của nhân dân – Bài mẫu 8
     Trong đoạn trích “Non sông” của thi sĩ Nguyễn Khoa Điềm có hai câu thơ đã trình bày được tư tưởng mấu chốt của toàn thể tác phẩm:
“Để Đất Nước này là Đất Nước Nhân dân
Đất Nước của Nhân dân, Đất Nước của ca dao thần thoại”
     Nói về lịch sử mấy nghìn năm của quốc gia, Nguyễn Khoa Điềm ko dùng những sử liệu như nhiều thi sĩ khác. Ông dùng lối kể đặm đà của dân gian:
“Non sông khởi đầu với miếng trầu hiện thời bà ăn
Non sông lớn lên lúc dân mình biết trồng tre nhưng đánh giặc”
     Hình ảnh thơ phải chăng đã gợi cho ta về sự tích trầu cau từ đời Hùng Vương dựng nước xa xưa, về truyền thuyết Thánh Gióng nhổ tre đánh đuổi giặc Ân đã đi vào lịch sử? Tức là lịch sử quốc gia được đọng lại trong từng câu chuyện kể, hiện hình trong “miếng trầu bà ăn”, trong “ cây tre đánh giặc”. Hay nói cách khác, quốc gia đã nằm sâu trong tiềm thức mỗi người dân, trường tồn trong đời sống tâm hồn nhân dân qua bao thế hệ. Đó cũng chính là “Non sông của nhân dân”.
     Vì vậy, lúc nghĩ về mấy nghìn năm lịch sử của quốc gia, tác giả ko điểm lại các triều đại “Từ Triệu, Đinh, Lý, Trần bao đời gây nền độc lập” (Nguyễn Trãi). Cũng ko nhắc lại tên tuổi những người hùng nổi danh trong sử sách như Bà Trưng, bà Triệu, Trần Hưng Đạo, Lê Lợi, Quang Trung:
“Lúc Nguyễn Trãi làm thơ và đánh giặc,
Nguyễn Du viết Kiều, quốc gia hóa thành văn,
Lúc Nguyễn Huệ cưỡi voi vào cửa Bắc
Hưng Đạo diệt quân Nguyên trên sóng Bạch Đằng…”
     Nhưng Nguyễn Khoa Điềm đã nhấn mạnh tới muôn vàn những con người bình dị vô danh:
“Có biết bao người con gái, đàn ông
Trong bốn nghìn lớp người giống ta thế hệ
Họ sống và chết
Giản dị và bình tâm
Ko người nào nhớ mặt đặt tên
Nhưng họ đã làm ra quốc gia”
     Những con người vô danh đấy chính là nhân dân vô tận đã tạo dựng và giữ giàng quốc gia trải qua mọi thời đại. Họ ko chỉ đánh giặc ngoại xâm, nhưng còn là người thông minh và truyền lại mọi trị giá vật chất và ý thức cho mọi thế hệ nối Cùng với “thời kì đằng đẵng” là “ko gian mênh mông” được tạo lập từ thuở sơ khai với truyền thuyết Lạc Long Quân – Âu Cơ “Đất là nơi chim về. Nước là nơi rồng ở”- Một quốc gia xinh tươi và thiêng liêng biết bao:
“Họ giữ và truyền cho ta hạt lúa ta trồng
Họ truyền lửa cho mỗi nhà từ hòn than qua con cúi
Họ truyền giọng điệu mình cho con tập nói
Họ gánh theo tên xã, tên làng trong mỗi chuyến di dân
Họ đắp đập be bờ cho người sau trông cây hái trái”
     Nhưng quốc gia cũng là cái ko gian rất thân thiện với cuộc sống hàng ngày của mỗi người dân “Đất là nơi anh tới trường. Nước là nơi em tắm” và quốc gia đấy đã chứng kiến những mối tình đầu của biết bao lứa đôi:
“Đất Nước là nơi ta hò hứa
Đất Nước là nơi em đánh rơi chiếc khăn trong nỗi nhớ thầm”
     Từ quan niệm “ Non sông của nhân dân”, tác giả đã có những phát hiện thâm thúy và mới mẻ về vẻ đẹp tự nhiên quốc gia gắn liền với con người, nhưng trước hết là những con người tầm thường. Và chính những con người tầm thường đấy đã làm nên vẻ đẹp muôn thuở của tự nhiên quốc gia, một vẻ đẹp ko chỉ mang màu sắc gấm vóc của non sông, nhưng còn là kết tinh vẻ đẹp tâm hồn, truyền thống dân tộc:
“Những người vợ nhớ chồng còn góp cho Đất Nước những núi Vọng Phu
Cặp vợ chồng yêu nhau góp nên hòn Trống Mái
Gót ngựa của Thánh Gióng đi qua còn trăm ao đầm để lại”
     Và rồi “người học trò nghèo góp cho quốc gia mình núi Bút, non Nghiên”, cho tới những địa danh thật nôm na bình dị. “Những người dân nào đã góp tên ông Đốc, ông Trang, bà Đen, bà Điểm”. Từ đó, tác giả đã đi tới một nhận thức nói chung sâu xa:
“Ôi quốc gia sau bốn nghìn năm đi đâu ta cũng thấy
Những cuộc đời đã hóa núi sông ta”
     Non sông đấy còn có một bề dày văn hóa, tâm hồn cốt cách con người Việt Nam. Cũng như hai phương diện trên, bề dày văn hóa ko được nói tới qua các danh nhân văn hóa như Nguyễn trãi, Nguyễn Du, Hồ Xuân Hương, Ngô Thì Nhậm… nhưng được trình bày trong nguồn mạch phong phú của văn hóa dân gian để nêu lên truyền thông ý thức và vẻ đẹp tâm hồn của nhân dân thấm nhuần thâm thúy tư tưởng “Non sông của nhân dân, của ca dao thần thoại”. Trong các kho tàng văn hóa phong phú đấy, tác giả tìm thấy những vẻ đẹp nổi trội của tâm hồn tính cách Việt Nam. Đó là thật say đắm và thủy chung trong tình yêu: “ Yêu nhau từ thuở trong nôi”; “ Cha mẹ yêu nhau bằng gừng cay muối mặn”; Biết quý trọng tình nghĩa: “Biết quý công cầm vàng những ngày lặn lội”. Nhưng cũng thật quyết liệt với quân địch: “Biết trồng tre đợi ngày thành gậy. Đi trả thù ko sợ lâu dài”. Ba phương diện quan trọng nhất của truyền thống nhân dân, dân tộc đã được ông nói lên thâm thúy, thấm thía từ những câu ca dao đẹp- những tiếng lòng của nhân dân trải qua từng thời kỳ lịch sử.
     Tóm lại, qua đoạn trích “Non sông”, Nguyễn Khoa Điềm đã khẳng định một chân lí: Non sông này là Non sông của nhân dân, của ca dao thần thoại. Đó là một đóng góp quan trọng của Nguyễn Khoa Điềm làm sâu thêm cho ý niệm về Non sông của thơ ca chống Mỹ. Tư tưởng về nhân dân của thi sĩ cũng giống như lời bài thơ dưới đây:
“Và cứ thế nhân dân thường ít nói Như mẹ tôi lặng lẽ suốt đời Và cứ thế nhân dân cao vòi vọi Hơn cả những ngôi sao cô độc giữa trời”
( Những người đi tới biển, Thanh Thảo)
Với  các bài văn mẫu Phân tích tư tưởng quốc gia của nhân dân của Nguyễn Khoa Điềm qua bài Non sông do Trường Cao đẳng Nghề Khách sạn Du lịch Quốc tế IMPERIAL sưu tầm và biên soạn trên đây, kỳ vọng các em sẽ có thêm những góc nhìn mới mẻ và có cái nhìn tổng quát hơn về  tác phẩm. Chúc các em làm bài tốt!
Đăng bởi: Trường Cao đẳng Nghề Khách sạn Du lịch Quốc tế IMPERIAL
Phân mục: Lớp 12, Ngữ Văn 12

Xem thêm bài viết hay:  Phân tích bài thơ Hương Sơn phong cảnh ca

Bạn thấy bài viết Phân tích tư tưởng đất nước của nhân dân của Nguyễn Khoa Điềm qua bài Đất nước(hay nhất) có khắc phục đươc vấn đề bạn tìm hiểu ko?, nếu ko hãy comment góp ý thêm về Phân tích tư tưởng đất nước của nhân dân của Nguyễn Khoa Điềm qua bài Đất nước(hay nhất) bên dưới để Trường Cao đẳng Nghề Khách sạn Du lịch Quốc tế IMPERIAL có thể thay đổi & cải thiện nội dung tốt hơn cho các bạn nhé! Cám ơn bạn đã ghé thăm Website: imperialhotelschool.edu.vn của Trường Cao đẳng Nghề Khách sạn Du lịch Quốc tế IMPERIAL

Nhớ để nguồn: Phân tích tư tưởng đất nước của nhân dân của Nguyễn Khoa Điềm qua bài Đất nước(hay nhất) của website imperialhotelschool.edu.vn

Viết một bình luận