Giỏi Văn – Bài văn: Bình luận bài thơ “Đây mùa thu tới”

Bạn đang xem: Giỏi Văn – Bài văn: Bình luận bài thơ “Đây mùa thu tới” tại imperialhotelschool.edu.vn

Thơ là thu của lòng người, thu là thơ của đất trời. Câu nói ngỡ như một trò chơi chữ này của người xưa thì ra đã trình bày được mối tương thông kì lạ giữa mùa thu và thơ ca. Có phải vì thế nhưng mà trong bốn mùa, thơ ca thiên vị với mùa thu hơn cả và mùa thu cũng tặng thưởng cho thi nhân nhiều thi tứ hơn? Mùa thu gắn bó với thi ca tới nỗi chỉ cần xem xét thơ viết về mùa thu qua các thời đại cũng có thể thấy được phần nào các thời đại thơ ca. Kể tên những áng thơ thu đẹp nhất trong thơ Việt, người ta phải nhắc tới những Nguyễn Trãi, Nguyễn Du, Hồ Xuân Hương, Đoàn Thị Điểm , Bà huyện Thanh Quan, Nguyễn Khuyến, Tản Đà, Lưu Trọng Lư , Tế Khô nóng, Nguyễn Đình Thi, Tố Hữu… và ko thể ko nhắc tới Xuân Diệu. Thoạt nhìn, dễ nghĩ Xuân Diệu chỉ là thi sĩ của mùa xuân. Thậm chí, đọc bài Xuân ko mùa , chúng ta có thể quyết rằng: Xuân ko mùa – đó là Xuân Diệu! Thực thì, Xuân Diệu còn là thi sĩ của mùa thu. Ko chỉ vì ông nhiều bài thơ thu rực rỡ. Điều cốt yếu là, với thi sĩ, Xuân hay Thu cũng đều là mùa Tình.

Nói thế, ko có tức là Xuân Diệu ko dành một quan niệm riêng cho cái mùa của những bông cúc vàng ẩn dật này. Trong giác quan của thi sĩ, tự nhiên cũng như một mĩ nhân đầy nhan sắc. Thời kì rực rỡ hoàng kim là thuộc về mùa xuân. Qua hạ vào thu là bước vào kì tàn phai. Một sự tàn phai ko thể tránh khỏi. Mùa thu là mùa phôi pha. Nhưng đối với thi sĩ này, thì ngay trong độ phai tàn, mĩ nhân đó vẫn cứ kiêu sa, đài các, lộng lẫy. Đây mùa thu tới có nhẽ là thi phẩm được phát sinh trực tiếp từ giác quan đó.

Cũng ko riêng chuyện giác quan. Đây mùa thu tới còn thuộc về một cảm hứng rất Xuân Diệu: cảm hứng nghiêng về thời kì. Như cái tên của nó, Đây mùa thu tới đã chọn một thời khắc riêng để tới với mùa thu. đó là thời khắc giao mùa. Chỉ cần làm một so sánh nhỏ với chùm thơ thu của Nguyễn Khuyến sẽ thấy rõ hơn cảm hứng này của Xuân Diệu. Trong chùm thơ nổi tiếng của mình, Tam nguyên Yên Đổ viết về một mùa thu đã hoàn toàn định hình, đã ngự trị từ lâu ở làng cảnh Việt Nam. Thi nhân chỉ đi tìm kiếm những gì là đặc trưng nhất để vẽ lên bức tranh thu. Nghệ thuật của Nguyễn Khuyến có phần nghiêng về ko gian, nghiêng về cái tĩnh. Còn thi sĩ Xuân Diệu thì chờ cái lúc mùa thu từ phương xa về, đáp xuống xứ sở này, dần dần từng bước xâm chiếm toàn thể tự nhiên, cây cối và con người. Ngòi bút Xuân Diệu bám từng bước đi của thời kì, nắm bắt cái dáng vẻ, cái trạng thái sự vật đang ngả dần sang thu, đất trời cứ thu dần thu dần để thành thu hẳn. Nghệ thuật Xuân Diệu, rõ ràng, nghiêng về thời kì, nghiêng về cái động.

Trong cái toàn cầu riêng của bài thơ, cảnh sắc trước tiên nhưng mà mùa thu xâm chiếm là rặng liễu – nó ngay lập tức trở thành liễu thu: “Rặng liễu hiu quạnh đứng chịu tang / Tóc buồn buông xuống lệ nghìn hàng”. Hành trình xâm lấn của mùa thu, từ đó, dường như cứ lan dần, loang dần ra những khu vườn, những rặng núi, những dòng sông, những tầng trời… và cuối cùng, nó xâm chiếm lòng người. Lúc đã tràn trề những tâm hồn thiếu nữ, đó là lúc mùa thu đã đi trọn một trục đường của nó. Và, mùa thu tới, cảnh sắc cũng theo đó phôi pha. Sắc lá rũa phai đi, cành nhánh gầy guộc đi, trăng ngơ ngẩn đi, dáng núi nhạt nhoà hơn, sông vắng vẻ hơn, khí trời lạnh lẽo hơn, lòng người u sầu hơn… Lúc những thiếu nữ cũng “buồn ko nói, tựa cửa nhìn xa nghĩ ngợi gì”, đó là lúc mùa thu đã làm xong phần việc của nó: chuyển toàn thể xứ sở này thành thu. Chẳng phải mùa thu cũng là mùa phai đó ư? Như thế, hành trình của mùa thu cũng chính là trình tự cấu tứ của Đây mùa thu tới.

*

Ta vừa thấy dấu ấn Xuân Diệu in đậm lên tổng thể tứ thơ. Ta còn thấy dấu ấn đó in cả lên từng cụ thể nhỏ nhất của bài thơ nữa.

Xem thêm bài viết hay:  Văn 12: Vợ Nhặt – Kim Lân

Đúng là mỗi thi sĩ thường tìm cho mình những tín hiệu riêng để nhận diện mùa thu. Người xưa thấy thu về trong một chiếc lá ngô đồng rụng. Nguyễn Du thấy thu về trong sắc đỏ lá phong. Nguyễn Khuyến trông thấy thu trong dáng cần trúc lưa thưa. Lưu Trọng Lư nghe thấy tiếng thu trong tiếng lá kêu xào xạc. Nguyễn Đình Thi trông thấy thu trong làn hương cốm mới. Trần Đăng Khoa biết thu về lúc hoa cau rụng vào những thoáng heo may… Còn Xuân Diệu? đó là dáng liễu. Lúc rặng liễu mở đầu mang dáng đứng chịu tang, thi sĩ biết rằng mùa thu đã hiện diện ở xứ sở này:

Rặng liễu hiu quạnh đứng chịu tang

Tóc buồn buông xuống lệ nghìn hàng
Đây mùa thu tới – mùa thu tới:

Với áo mơ phai dệt lá vàng.

Chúng ta biết Thơ Mới mở đầu mới trong xúc cảm. Xúc cảm mới nảy nở, bùng nổ, nó phải tìm kiếm thi pháp mới. Ở Xuân Diệu – “mới nhất trong các nhà Thơ mới” – xúc cảm và thi pháp đã giúp thi sĩ làm mới những thi liệu cũ. Nét dễ thấy ở đây là một lối liên tưởng mới. Chính lối liên tưởng này đã tạo ra một vẻ đẹp mới cho nhân vật cũ. Người nào cũng biết, liễu là hình ảnh đã quá thân thuộc trong thơ cổ điển. Trong Truyện Kiều thật nhiều những dáng liễu đẹp:

Lơ thơ tơ liễu buông mành

Dưới cầu nước chảy trong veo

Bên cầu tơ liễu bóng chiều thướt tha.

Trong các câu thơ trên của Nguyễn Du, liễu có phần nghiêng về vẻ đẹp khách quan, liễu hiện lên chủ yếu bằng vẻ đẹp của bản thân liễu. Nhà Thơ Mới Xuân Diệu ko chịu làm thế. Ông đã “áp đặt” vào liễu một vẻ đẹp chủ quan, liễu mang trong nó vẻ đẹp người. Dáng liễu là dáng người. Từng dòng lá liễu rủ xuống mang trong nó những dòng tóc đang buông xuống và trăm nghìn giọt lệ đang tuôn xuống. Tâm trạng liễu là tâm trạng người. Cảm nhận liễu, người ta cứ thấy phảng phất trong liễu bóng vía những mĩ nhân đài các, kiêu sa nhưng mà đau buồn buồn bực. Trước Xuân Diệu, xem ra, chưa có một dáng liễu nào giống thế. Trước tín hiệu báo mùa đó, thi sĩ đã kêu lên: “Đây mùa thu tới mùa thu tới”. Câu thứ ba đúng là một tiếng reo. Nhưng ko phải reo vui như có người tưởng. Làm sao có thể reo vui lúc cảnh buồn tới thế. Đó chỉ có thể là tiếng reo ngỡ ngàng. Vì sững sờ trông thấy thế là mùa thu đã về, ngay nhỡn tiền đây thôi. Cũng còn vì: dẫu là mùa tàn phai, nhưng mà thu vẫn cứ yêu kiều thế – Với áo mơ phai dệt lá vàng. Trong cảm nhận của Xuân Diệu, mùa thu vốn vô hình đã trở thành hữu hình. Và, dường như mùa thu cũng về trong bóng hình, phong thái của của một mĩ nhân. Ta ko nhìn thấy rõ khuôn mặt nàng, nhưng ta trông thấy nàng trong cái vũ điệu bay tới và trong sắc áo hư ảo, dường như dệt bằng lá vàng và nắng vàng của nàng:

Đây mùa thu tới mùa thu tới

Với áo mơ phai dệt lá vàng

Nó gợi ta nhớ tới hình ảnh trăng trong bài thơ Lời kỹ nữ , cũng dáng điệu đó, phong thái đó:

… Trăng từ viễn xứ

Đi thong dong lên ngự đỉnh trời tròn.

Xúc cảm thẩm mỹ mới về mùa thu của Xuân Diệu, rõ ràng, đã gắn liền với một khía cạnh thi pháp mới, đó là một trường liên tưởng tân kì: vẻ đẹp tạo vật tự nhiên được qui chiếu về vẻ đẹp của những mĩ nhân.

*

Chỉ bốn câu đầu đã là bức tranh thu trọn vẹn và mới mẻ. Ko chỉ thế, lắng tai kĩ còn thấy trong bức tranh kia đang ngân lên một điệu nhạc nào nữa. Đúng thế, Xuân Diệu đã triệt để khai thác nhạc tính của tiếng nói để tạo ra chất thơ và chuyển tải xúc cảm của mình. Chúng ta đều biết chủ trương của thi phái tượng trưng là xem nhạc tính như yếu tố huyền diệu hàng đầu của ngôn từ. Thơ thoát ra từ sự giao động bất tuyệt giữa âm thanh và ý nghĩa của chuỗi ngữ ngôn. Ý thức này thấm rất sâu vào Xuân Diệu. Có thể nói trong suốt thi nghiệp của mình, Xuân Diệu đã tỏ ra là thi sĩ nắm được cái hồn của tiếng Việt. Những thông minh của Xuân Diệu về âm điệu trong khổ thơ này có thể xem là một minh chứng. Người đọc có thể dễ dàng nhận thấy ba chuỗi vần được phối hiệp thuần thục với nhau trong khổ thơ. Vần “iu” (cận thể là “yêu”) với các từ: liễu, đìu, hiu, chịu…; vần “an” (cận thể là “ang”) với: tang, nghìn, hàng, vàng…; vần “uôn” (cận thể là”uông”) với: buồn, buông, xuống… Đáng nói là chúng vừa kế tiếp vừa đan xen, gợi được thế nương theo nhau, nối đuổi nhau, vừa díu dan ràng níu, vừa trì kéo lẫn nhau, giúp Xuân Diệu tạo hình được những dòng lá liễu đang rủ xuống và cả những thân liễu như đang muốn trùng xuống, trĩu xuống tựa hồ những dáng liễu buồn sầu ko mang nổi tâm trạng của chính mình. Cả nhịp độ ở câu thứ ba cũng phụ hoạ vào lối tạo hình đó. Câu thất ngôn thường đi nhịp 2/2/3. ở đây Xuân Diệu ngắt thành 4/3:

Đây mùa thu tới / mùa thu tới

Cơ hồ nhịp độ đã mô phỏng được cả ngữ điệu của một tiếng kêu ngỡ ngàng, cả vũ điệu luân chuyển nào đó rất vô hình của mùa thu nữa. (Trong khổ tiếp theo, ta còn được thấy việc khai thác nhạc tính như thế trong chuỗi phụ âm “r” lúc Xuân Diệu viết “Những luồng run rẩy rung rinh lá”). Dùng âm nhạc của tiếng nói để tạo hình tương tự, Xuân Diệu đã tỏ rõ thi pháp tượng trưng ngấm vào ngòi bút của mình nhuần nhuỵ như thế nào.

Xem thêm bài viết hay:  Halloween là ngày nào? Bật mí những điều thú vị về ngày Halloween 

*

Tuy nhiên, nói tới Xuân Diệu là còn phải nói tới một hồn thơ nhạy cảm với những biến thái tinh xảo mơ hồ trong hồn người và hồn tạo vật. Mùa thu chạm vào rặng liễu và làm liễu chuyển đổi. Mùa thu đi vào vườn, cảnh vật trong vườn cũng từng bước biến suy. Trong cái vẻ chuyển đổi thân thuộc, thi nhân đã trông thấy những điều thật khó thấy:

Hơn một loài hoa đã rụng cành
Trong vườn sắc đỏ rũa màu xanh

Tôi ko muốn nói tới vẻ tân kì, vẻ Tây trong việc dùng các chữ “hơn một” và “rụng cành”. Điều muốn nói và đáng nói hơn chính là chữ “rũa[1]”. Có người đã hiểu đây là chữ “rữa”. Ko phải! Xuân Diệu đâu có diễn tả sự phân huỷ của xác lá. Điều thi nhân muốn diễn tả tinh xảo và thanh nhã hơn nhiều: sự phôi pha trên màu lá. Cũng nói về sự chuyển mùa bằng việc chuyển màu trên thảo mộc cỏ cây, Nguyễn Du từng có câu:

Người lên ngựa kẻ chia bào

Rừng phong thu đã nhuốm màu quan sơn

Cùng thời với Xuân Diệu, Nguyễn Bính cũng viết:

Ngày qua ngày lại qua ngày

Lá xanh nhuộm đã thành cây lá vàng

Sau này, Tố Hữu cũng có những câu tinh tế:

Ve kêu rừng phách đổ vàng

Nhớ cô em gái hái măng một mình.

Gần nhau tới thế nhưng mà mỗi chữ vẫn mang một sắc thái riêng, một vẻ thần tình riêng. “Nhuốm” mới mở đầu, đang diễn ra, chưa hoàn kết; còn “nhuộm” hình như đã kết thúc, hoàn thành. Một chữ xem chừng động hơn, nói được nỗi buồn lan ra từ cuộc chia li Kiều – Thúc vương phủ lên rừng phong, khiến màu cây thất sắc. Chữ “nhuộm” có nhẽ tĩnh hơn (hẳn nhiên là trong văn cảnh này), nói cái thời kì của kẻ tương tư dài đằng đẵng tới nỗi đủ làm cây héo úa, làm người héo hon. Chữ “đổ” lại nhấn mạnh sắc thái nhanh lẹ. Những ngày cuối của mùa xuân, phách hãy còn xanh. Thế nhưng mà lúc những tiếng ve trước tiên của mùa hè cất lên, rừng phách đã nhất loạt trổ hoa vàng. Ngỡ có người nào đem đổ cả một bình màu lớn khiến rừng phách kia lênh láng sắc vàng. Và cũng trong những tiếng ve đó, hoa phách rụng như trút vàng xuống đất, như những cơn mưa hoa, cơn mưa vàng vậy.

Còn câu thơ và chữ nghĩa Xuân Diệu thì sao? Thi sĩ này ko lặp lại sự biến màu trên tổng thể, nhưng mà có phần nghiêng về sự biến màu trên mỗi chiếc lá. Thậm chí sự phôi pha trong từng hạt diệp lục. Chữ “rũa” là thế. Ta ko chỉ thấy mùa thu về trên những vòm là, những dòng sông, những chân trời, những tầng trời. Nhưng còn thấy thu tới trong từng hạt diệp lục đang phai màu. Nếu màu xanh thuộc về mùa hạ, thì màu đỏ là mùa thu. Trên từng chiếc lá, thi sĩ thấy thu về và đương tranh chấp với mùa hạ. Màu đỏ lấn tới đâu làm màu xanh phôi pha tới đó. Mùa thu lan tới đâu, mùa hạ lùi bước tới đó. “Trong vườn sắc đỏ rũa màu xanh”, câu thơ như đã thu nhỏ cả cuộc đổi mùa lớn lao vào một góc vườn, vào từng chiếc lá đang phai.

Xem thêm bài viết hay:  Hướng dẫn cách săn Samsung Flip 3 – 128GB hoàn toàn miễn phí trên app VinID

Cũng ở trong vườn, trước một hình ảnh ngỡ quá thân thuộc này, vẫn có những cảm nhận thật mới lạ:

Những luồng run rẩy rung rinh lá

Đôi nhánh khô gầy xương mỏng manh

Có người đã hiểu sự cải cách của Xuân Diệu ở đây là: thay vì gọi “luồng gió” thi sĩ đã gọi là “luồng run rẩy” (!) Nếu thi sĩ có làm thế thật, thì cũng chẳng mới được là bao. Nhưng, cái Xuân Diệu định nói ở đây chính là luồng run rẩy. Vâng, chính là thoáng rùng mình của những thân cành mảnh mai gầy guộc trước làn hơi giá của mùa thu đang lan trong ko trung một cách vô hình. Cảm nghe được cả những sóng âm mang hơi thu mơ hồ đó, thì những nhánh cây mùa thu kia thật nhạy cảm biết nhường nào. Luồng rung động toàn thân đó gợi ta nhớ tới cái thoáng “Linh lung bóng sáng bỗng rung mình” hay cái trạng thái “Tất cả tôi run rẩy tựa dây đàn”, “Khắp xương nhánh chuyển một luồng tê tái”… rất đặc trưng cho thi cảm Xuân Diệu. Như một người quay phim tinh tế, thi sĩ đã ghé sát ống kính của thơ mình để đặc tả thật cận cảnh, làm cho những cành nhánh nhỏ nhoi mảnh mai nhất cũng như đang run rẩy lên tựa dây đàn trên dòng thơ. Và ta có thể thấy rõ ko chỉ bằng thị giác nhưng mà bằng cả thính giác và xúc giác nữa cái luồng rung động tinh xảo đó đang truyền theo nhịp rung qua một chuỗi bốn âm “r” kế tiếp.

Cứ kĩ lưỡng tinh xảo như thế, Xuân Diệu thả hồn mình cảm nhận những nét đang tượng hình, đang hiện hình trong mỗi tạo vật tự nhiên càng lúc càng lan xa mãi:

Thỉnh thoảng nàng trăng tự ngơ ngẩn…

Non xa khởi sự nhạt sương mờ

Đã nghe rét mướt luồn trong gió…

Đã vắng người sang những chuyến đò

Tới đây ta mới thật sự bị cái lạnh buốt của mùa thu xâm chiếm, cái cảm giác thu đã thành sắc nét trên da thịt ta. Mùa thu cứ lan ra, xa nhất, rộng nhất, cao nhất với dòng sông, ngọn núi, với mây trời, cánh chim và cả nàng trăng nữa. Nhưng chỉ tới lúc xâm chiếm tâm hồn các thiếu nữ thì mùa thu mới chiếm ngự được nơi sâu nhất của cõi này:

Ít nhiều thiếu nữ buồn ko nói

Tựa cửa nhìn xa nghĩ ngợi gì

Mùa thu – mùa phôi pha đã gieo buồn vào hồn người? Đã đánh thức dậy nỗi độc thân? Tựa cửa nhìn xa với khát khao lứa đôi? Hay mùa phôi pha phai lạt đang đánh thức dậy một dự cảm mơ hồ về cái độ phai tàn tuy còn xa xôi nhưng mà đã như diễu qua nhỡn tiền đó? Làm sao ta biết được! Chỉ biết rằng khuất sâu trong cái dáng “buồn ko nói”, “tựa cửa nhìn xa” ngỡ bất động kia lại chất chứa biết bao xôn xao thấm thía vào hàng đầu của cõi thu này.

Bạn thấy bài viết Giỏi Văn – Bài văn: Bình luận bài thơ “Đây mùa thu tới” có khắc phục đươc vấn đề bạn tìm hiểu ko?, nếu  ko hãy comment góp ý thêm về Giỏi Văn – Bài văn: Bình luận bài thơ “Đây mùa thu tới” bên dưới để imperialhotelschool.edu.vn có thể thay đổi & cải thiện nội dung tốt hơn cho độc giả nhé! Cám ơn bạn đã ghé thăm Website Trường Cao đẳng Nghề Khách sạn Du lịch Quốc tế IMPERIAL

Phân mục: Ngữ Văn

Nguồn: imperialhotelschool.edu.vn

Bạn thấy bài viết Giỏi Văn – Bài văn: Bình luận bài thơ “Đây mùa thu tới” có khắc phục đươc vấn đề bạn tìm hiểu ko?, nếu ko hãy comment góp ý thêm về Giỏi Văn – Bài văn: Bình luận bài thơ “Đây mùa thu tới” bên dưới để Trường Cao đẳng Nghề Khách sạn Du lịch Quốc tế IMPERIAL có thể thay đổi & cải thiện nội dung tốt hơn cho các bạn nhé! Cám ơn bạn đã ghé thăm Website: imperialhotelschool.edu.vn của Trường Cao đẳng Nghề Khách sạn Du lịch Quốc tế IMPERIAL

Nhớ để nguồn: Giỏi Văn – Bài văn: Bình luận bài thơ “Đây mùa thu tới” của website imperialhotelschool.edu.vn

Viết một bình luận